Tại sao phải làm ngay?

Tám Nghị quyết nối nhau ra đời từ ngày 25 đến ngày 30/4/2026 đều có tên "Cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh", có số thứ tự từ "Nghị quyết 17/2026/NQ-CP" đến "Nghị quyết số 24/2026/NĐ-CP", đề cập phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Công Thương; Bộ Khoa học và Công nghệ; Bộ Y tế; Bộ Công an; Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Theo đó, bắt đầu từ năm 2026, có tới 184 thủ tục hành chính, 890 điều kiện kinh doanh sẽ được bãi bỏ; thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ sẽ giảm 50% so với năm 2024.

Nhiều thủ tục quan trọng như cấp phép hoạt động, đăng ký kinh doanh, cấp giấy phép chuyên ngành… được quy định thời hạn xử lý cụ thể, giảm tình trạng kéo dài.

Chính quyền cấp tỉnh được trao thêm thẩm quyền trong nhiều lĩnh vực như cấp phép, quản lý hoạt động chuyên ngành, xử lý hồ sơ… giúp người dân, doanh nghiệp không phải đi lại nhiều cấp, nhiều cơ quan.

Hàng loạt điều kiện được bãi bỏ hoặc cắt giảm, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ, sản xuất, khoa học - công nghệ, y tế… qua đó giảm rào cản gia nhập thị trường.

Hồ sơ, thủ tục được khuyến khích thực hiện qua môi trường điện tử, công khai trên cổng dịch vụ công, giúp người dân dễ tiếp cận, theo dõi tiến độ xử lý.

Việc phân cấp đi kèm yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm, kiểm tra, giám sát, tránh tình trạng "đẩy việc" hoặc phát sinh thủ tục mới.

Theo từ điển hành chính, cải cách hành chính là hệ thống những chủ trương, biện pháp sửa đổi, cải tiến mang tính cơ bản và có hệ thống đối với nền hành chính nhà nước về thể chế, cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, chế độ công vụ, quy chế công chức, năng lực, trình độ, phẩm chất phục vụ của đội ngũ công chức.

Tại sao chúng ta phải triệt để cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và phải thực hiện ngay từ bây giờ?

Trong quá trình đổi mới, nền hành chính nhà nước ở nước ta vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, chưa đáp ứng được những yêu cầu của cơ chế quản lý mới, hiệu quả quản lý chưa cao.

Cải cách hành chính là một vấn đề hết sức lớn lao, bao trùm nhiều lĩnh vực và tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và người dân.

Cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chính là tiền đề để thực hiện các nội dung cải cách khác như: nâng cao chất lượng thể chế; nâng cao trình độ, thay đổi thói quen, cách làm, nếp nghĩ của cán bộ, công chức; phân công, phân cấp thực hiện nhiệm vụ giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp của bộ máy hành chính; thực hiện chính phủ điện tử...

Cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh sẽ góp phần nâng cao hình ảnh của Việt Nam nói chung và các bộ, ngành, địa phương nói riêng trước cộng đồng trong nước và quốc tế, nâng cao vị trí xếp hạng của Việt Nam cũng như của các địa phương về tính minh bạch, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh.

Những giá trị vô hình nói trên có tác động to lớn đến việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, trong đó có sự ảnh hưởng tích cực đến việc đầu tư trong và ngoài nước, xuất nhập khẩu, việc làm, an sinh xã hội… 

Nếu không cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thì công việc sẽ bị trì trệ, gây lãng phí chi phí và thời gian đối với doanh nghiệp và ngươi dân; môi trường kinh doanh kém cạnh tranh, giảm thu hút đầu tư, cản trở phát triển kinh tế - xã hội và làm giảm niềm tin vào chính quyền.

Việc cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính ước tính làm lợi cho đất nước 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

Còn hơn con số to lớn đó, chúng ta không thể trì hoãn việc cải cách thủ tục hành chính vì đây là một trong những giải pháp "cởi trói" cho doanh nghiệp và người dân, là đòn bẩy phát triển sản xuất, kinh doanh, hướng đến mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Không bình mới, rượu cũ - cắt chỗ này, mọc chỗ kia

Chúng ta phải xác định, cải cách hành chính không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà là giải pháp trọng tâm để khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố niềm tin thị trường.

Cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không phải để "làm đẹp" bằng những con số thống kê mà phải đi vào thực chất.

Muốn vậy, trước hết cần rà soát để phân định rõ thủ tục nào còn cần thiết thì đơn giản hóa, thủ tục nào lỗi thời thì bãi bỏ, thủ tục nào có thể thay tiền kiểm bằng hậu kiểm thì nhất thiết phải chuyển đổi để tránh tình trạng giảm giấy tờ nhưng tư duy xin-cho không thay đổi.

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - "lấy kết quả thực tế làm thước đo, tránh nói nhiều làm ít" – thì điều quan trọng là phải xây dựng bộ chỉ số cụ thể để đánh giá về thủ tục hành chính

Số lượng thủ tục đã cắt giảm không phải là tiêu chí cốt lõi mà là thời gian thực để hoàn thành thủ tục hành chính, số lần đi đi về về của doanh nghiệp, người dân cũng như chi phí thực tế, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng thời hạn, mức độ hài lòng của người chịu tác động trực tiếp…

Cải cách hành chính không có điểm dừng, phải đúng hướng, trúng trọng tâm, vì vậy cần có quá trình đánh giá liên tục để loại bỏ, sửa đổi những điều bất cập, bổ sung cái mới.

Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân xác định, đến năm 2030 kinh tế tư nhân sẽ phải chiếm tới 55% của GDP và đạt con số 2 triệu doanh nghiệp. Để hoàn thành mục tiêu này, chúng ta cần tránh tình trạng "trên rải thảm dưới rải đinh" trong việc thực thi chính sách. Bản thân việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đã là bước đơn giản hóa thủ tục hành chính lớn, song hiện nay các doanh nghiệp vẫn vấp nhiều vướng mắc trong vấn đề thủ tục. 

Liên quan đến việc cải cách hành chính thực chất, sự chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" đối với doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, việc chuyển đổi từ mô hình "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong quản lý nhà nước không chỉ là một xu hướng cải cách hành chính, mà còn là một chiến lược thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Một trong những yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hậu kiểm là đảm bảo tính minh bạch và công khai trong quá trình kiểm tra và xử lý vi phạm, bên cạnh đó là thiết lập hệ thống đánh giá rủi ro với các tiêu chí minh bạch, cho phép phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro dựa trên quy mô, lĩnh vực hoạt động và lịch sử tuân thủ. Việc kết nối dữ liệu giữa các cơ quan như thuế, hải quan, bảo hiểm xã hội... là điều kiện tiên quyết để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và phòng ngừa hành vi gian lận.

Hậu kiểm nếu không đi kèm với chế tài đủ mạnh sẽ khó đảm bảo tính răn đe. Bởi vậy, chúng ta cần hoàn thiện hệ thống xử phạt vi phạm hành chính, tăng mức phạt đối với hành vi trốn thuế, chuyển giá và công khai danh sách doanh nghiệp vi phạm.

Để đảm bảo cải cách hành chính đi vào thực chất, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng giao cho Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp phải chịu trách nhiệm "gác cửa".

Đồng thời, các bộ phải theo dõi, giám sát các địa phương thực hiện sau khi đã phân cấp, tránh tình trạng cắt thủ tục này lại mọc thủ tục khác, đã cắt giảm ở cấp trên nhưng lại phát sinh các thủ tục mới ở cấp dưới hoặc trong nội bộ, dẫn tới không hiệu quả, thực chất, người dân và doanh nghiệp không được thụ hưởng.