Theo Mạng lưới Phát thanh Truyền hình Trung Đông (MBN) mới đây, Iran tiếp tục xuất khẩu dầu bất chấp lệnh trừng phạt và phong tỏa hải quân của Mỹ, dựa vào mạng lưới tàu thuyền và các trung gian cũng như các chiến thuật được thiết kế để che giấu danh tính và dữ liệu định vị.

Hiện tại, Tehran đang xuất khẩu khoảng 260.000 thùng dầu mỗi ngày, mức thấp nhất trong 6 năm qua, so với khoảng 1,67 triệu thùng mỗi ngày trước khi chiến tranh với Mỹ nổ ra. Tuy nhiên, việc xuất khẩu vẫn tiếp tục diễn ra, ngay cả ở mức giảm mạnh, cho thấy khả năng của Tehran trong việc tránh các hạn chế đối với hoạt động thương mại dầu mỏ của nước này.

Trong khuôn khổ chiến dịch gây sức ép lên Iran, Mỹ đã áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa đến và đi từ các cảng của Iran, với mục đích ngăn chặn xuất khẩu dầu mỏ của Iran. Lệnh phong tỏa bao gồm việc giám sát và chặn bắt các tàu tìm cách vận chuyển dầu từ Iran, trong khi các tuyến vận chuyển đến các cảng không thuộc Iran vẫn nằm ngoài phạm vi áp dụng của lệnh phong tỏa.

Dữ liệu theo dõi được MBN xem xét cho thấy một số tàu thuyền thực sự đã sử dụng các phương pháp để che giấu danh tính và hành trình của mình, bao gồm vô hiệu hóa thiết bị phát đáp AIS và dữ liệu vị trí.

Trong nhiều tuần, MBN đã xem xét hàng chục hình ảnh vệ tinh và hồ sơ hàng hải, ghi lại các hoạt động chuyển dầu ngoài khơi bờ biển Iran, trong đó hàng hóa được chuyển từ các tàu chở dầu của Iran sang các tàu khác để vận chuyển đến điểm đến cuối cùng. Hoạt động này được gọi là chuyển hàng từ tàu này sang tàu khác, hay STS.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ đã buộc Iran phải dựa vào các hoạt động như vậy trong nhiều năm. Các tàu chở dầu của nước này đã vận chuyển dầu thô đến các khu vực xa bờ biển Iran, bao gồm eo biển Malacca, trước khi chuyển giao cho các tàu khác.

Urriolagoitia Miner, cựu quan chức tình báo quân sự Mỹ và chuyên gia về chống tài trợ khủng bố, nói với MBN rằng dầu của Iran được chuyển từ một tàu có liên quan đến lệnh trừng phạt sang một tàu khác không nằm trong "danh sách đen" nhằm mục đích "xóa bỏ danh tính kỹ thuật số của nó".

Các hình ảnh vệ tinh được MBN phân tích đã ghi nhận hơn 30 vụ chuyển dầu giữa các tàu chở dầu của Iran. Hầu hết các trường hợp tập trung ở ba địa điểm. Nổi bật nhất là gần biên giới biển Iran-Iraq, gần đảo Kharg, nơi 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua. Khoảng 15 trường hợp khác được ghi nhận ngoài khơi đảo Larak, ở trung tâm eo biển Hormuz, cũng như ở vịnh Jask ngoài khơi bờ biển phía Đông Nam Iran.

Hai địa điểm sau có tầm quan trọng chiến lược đặc biệt vì chúng nằm dưới sự giám sát của ba căn cứ hải quân do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) điều hành, tạo ra một "vùng an ninh" cho các tàu chở dầu và các tàu nhỏ hơn được sử dụng trong các hoạt động này.

Miner cho biết chính phủ Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng là những nhân tố chính đứng sau các hoạt động này, sử dụng số tiền thu được để tài trợ cho ngân sách quân sự và các lực lượng ủy nhiệm của Tehran trong khu vực. Ông nói, đằng sau mạng lưới cốt lõi đó còn có một lớp trung gian khác, bao gồm “các ông trùm tài chính và các nhà cung cấp thiết bị hàng hải ở Đông Á”, những người thu được lợi nhuận đáng kể từ việc tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động này.

Các tàu dùng để vận chuyển dầu của Iran được gọi chung là "hạm đội bí mật". Theo ước tính của Windward, công ty dữ liệu và theo dõi hàng hải, các tàu chở dầu của Iran thường xuyên vô hiệu hóa hệ thống theo dõi của chúng, khiến vị trí của chúng khó xác định, đặc biệt là khi chúng đang tham gia chuyển hàng cho các tàu khác.

Nhưng làm thế nào mà các tàu thuộc “hạm đội bí mật” của Iran có thể vượt qua lệnh phong tỏa? Ông Miner cho biết đây là công cụ chính để né tránh các lệnh trừng phạt, sử dụng các chiến thuật như thay đổi danh tính và hồ sơ đăng ký của tàu. Sau khi đi qua eo biển Hormuz, các tàu có thể che giấu tín hiệu theo dõi và tận dụng vùng biển rộng lớn, khiến việc phát hiện chuyển động của chúng trở nên khó khăn hơn. Ông Miner nói thêm rằng việc giám sát các khu vực rộng lớn như vậy đòi hỏi sự hiện diện hải quân rộng khắp, điều này rất khó đáp ứng, do dó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tàu di chuyển.

Dữ liệu cũng cho thấy những cụm tàu thuyền dày đặc, tập trung ở các eo biển tại nhiều vị trí khác nhau trên Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman và eo biển Hormuz. Thoạt nhìn, những cụm tàu này có thể trông giống như tình trạng tắc nghẽn hàng hải thông thường. Nhưng ông Miner nói rằng “sự tập trung này không phải là ngẫu nhiên", khi hàng chục tàu thuyền tập trung trong một khu vực hạn hẹp, radar và cảm biến nhiệt sẽ kém hiệu quả hơn trong việc phân biệt chính xác từng mục tiêu riêng lẻ. Những điều kiện như vậy tạo ra “môi trường lý tưởng cho việc chuyển dầu hoặc che giấu danh tính của các tàu có rủi ro cao giữa dòng chảy thương mại bình thường”.

Kể từ khi cuộc chiến nổ ra vào cuối tháng 2/2026, dữ liệu của MarineTraffic đã ghi nhận 284 trường hợp tàu chở dầu của Iran thay đổi tên trong thông tin AIS mà chúng truyền đến các hệ thống giám sát hàng hải. Tuy nhiên, có một mã định danh được cho là không thay đổi ngay cả khi một con tàu thay đổi danh tính: đó là số hiệu của Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hay IMO.

Ông Miner cho biết hệ thống đăng ký tàu biển giúp việc thay đổi tên tàu trở nên tương đối dễ dàng. Tuy nhiên, số IMO của tàu vẫn được dùng làm mã định danh vĩnh viễn, tương tự như "mã số nhận dạng xe". Theo chuyên gia Mỹ, "hạm đội bí mật" của Iran thậm chí còn tìm cách vượt qua cả biện pháp bảo vệ đó bằng cách thay đổi thủ công các số nhận dạng trên tàu và trong các hệ thống điện tử nhằm che giấu hoàn toàn danh tính của một con tàu.

Điều đó khiến việc xác minh ngày càng trở nên khó khăn. Tên tàu có thể thay đổi. Quốc kỳ của tàu có thể thay đổi. Chủ sở hữu đăng ký có thể thay đổi. Ngay cả tín hiệu kỹ thuật số dùng để thông báo vị trí của tàu cho toàn thế giới cũng có thể bị thay đổi.

Và biện pháp không chỉ dừng lại ở việc thay đổi danh tính của con tàu. Bước tiếp theo là thay đổi danh tính của chính hàng hóa vận chuyển. Ông Miner nói với MBN rằng chiến thuật tinh vi hơn liên quan đến việc pha loãng và trộn lẫn - trộn dầu của Iran với dầu thô từ nơi khác để tạo ra một hỗn hợp mà nguồn gốc khó phân biệt hơn thông qua phân tích hóa học. Tóm lại, quá trình lách trừng phạt tạo thành một chuỗi liên kết chặt chẽ: Bắt đầu từ con tàu, chuyển sang hàng hóa, rồi đến các chứng từ thương mại, và kết thúc ở mạng lưới tài chính.