Theo tờ Kyiv Independent, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson ngày 28/5 tuyên bố Stockholm sẽ chuyển giao 16 tiêm kích Saab JAS 39 Gripen C/D đã qua sử dụng cho Ukraine, đồng thời hỗ trợ Kiev mua thêm tối đa 20 chiến đấu cơ Gripen E thế hệ mới.

Phát biểu tại họp báo chung với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ở thành phố Uppsala (miền trung Thụy Điển), ông Kristersson cho biết Ukraine coi Gripen là lựa chọn ưu tiên dài hạn cho không quân nước này. Các cuộc đàm phán về hợp đồng Gripen E vẫn đang diễn ra và việc bàn giao có thể bắt đầu từ năm 2030.

Theo kế hoạch, Ukraine sẽ sử dụng khoảng 2,5 tỷ euro từ cơ chế hỗ trợ của Liên minh châu Âu để tài trợ thương vụ. Trong khi đó, 16 chiếc Gripen C/D dự kiến được chuyển giao từ đầu năm 2027 sau khi hoàn tất thủ tục pháp lý và giấy phép xuất khẩu.

Ông Zelensky gọi đây là “một ngày mang tính lịch sử” đối với quan hệ hợp tác giữa hai nước, đồng thời xác nhận phi công Ukraine đã bắt đầu chương trình huấn luyện liên quan đến Gripen từ trước đó.

Vì sao Gripen được đánh giá phù hợp với Ukraine?

Saab JAS 39 Gripen là dòng tiêm kích đa nhiệm có thể thực hiện các nhiệm vụ không chiến, tấn công mặt đất và trinh sát. Điểm mạnh lớn nhất của Gripen nằm ở khả năng hoạt động trong điều kiện chiến tranh phân tán – điều rất phù hợp với Ukraine khi các căn cứ không quân thường xuyên bị Nga tập kích bằng tên lửa và UAV.

Khác với nhiều chiến đấu cơ phương Tây cần đường băng lớn và cơ sở hạ tầng phức tạp, Gripen có thể cất hạ cánh trên các đường băng ngắn, thậm chí trên cao tốc. Máy bay cũng được thiết kế để tái vũ trang và tiếp nhiên liệu rất nhanh, chỉ khoảng 10 phút trong điều kiện lý tưởng.

Các chuyên gia quân sự cho rằng Gripen còn có lợi thế ở khả năng mang tên lửa không đối không Meteor – loại vũ khí có tầm bắn xa hơn đáng kể so với các tên lửa AMRAAM mà F-16 của Ukraine đang sử dụng. Điều này có thể giúp Kiev đối phó hiệu quả hơn với các tiêm kích ném bom Su-34 của Nga đang phóng bom lượn từ phía sau tiền tuyến.

Ngoài ra, phiên bản Gripen E mới hơn còn được trang bị radar AESA hiện đại, hệ thống tác chiến điện tử nâng cấp và động cơ mạnh hơn.

“Không phải vũ khí thần kỳ”

Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo không nên coi Gripen là “vũ khí thay đổi cuộc chơi” ngay lập tức. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào số lượng máy bay được bàn giao, tốc độ chuyển giao cũng như khả năng đào tạo phi công và kỹ thuật viên của Ukraine.

Việc Thụy Điển cung cấp Gripen sẽ giúp mở rộng thêm đội hình chiến đấu cơ phương Tây của Kiev, vốn đã có F-16 do Mỹ hỗ trợ và Mirage 2000 từ Pháp. Tuy nhiên, lực lượng này hiện vẫn chưa đủ để bảo vệ toàn diện các thành phố và hạ tầng Ukraine trước các đợt tập kích tên lửa và UAV gần như hằng ngày từ Nga.

Dù còn nhiều thách thức, quyết định của Stockholm được xem là một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực hiện đại hóa không quân Ukraine và tăng cường khả năng phòng thủ trên không trong cuộc xung đột kéo dài với Nga.