Quy mô đầu tư Dự án khoảng 349 km đi qua địa phận 7 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ. Tiến độ chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện từ năm 2027 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để tạo tính linh hoạt, chủ động trong việc triển khai, Nghị quyết cho phép Dự án được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt trong thời gian Quốc hội không họp, Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án. Trừ các trường hợp sau: tăng phần vốn ngân sách trung ương bố trí cho Dự án, trình Quốc hội xem xét, quyết định; tăng phần vốn ngân sách địa phương bố trí cho Dự án do địa phương xem xét, quyết định.

Các cơ chế, chính sách đặc thù khác như: không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công; cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc Dự án; giao Chính phủ xem xét quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư các dự án thành phần mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư…

Liên quan đến các cơ chế đặc thù này, báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, liên quan các cơ chế, chính sách đặc thù cho Dự án, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Chính phủ đã rà soát bảo đảm chỉ áp dụng đối với các nội dung thật sự cần thiết, nhằm bảo đảm tính cạnh tranh, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình thực hiện.

Cơ chế không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn là một trong những cơ chế quan trọng. Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt này có ưu điểm tạo điều kiện cho Chính phủ chủ động triển khai Dự án theo khả năng cân đối, bố trí vốn để đẩy nhanh tiến độ đầu tư, sớm khép kín đường Vành đai 5, quản lý quỹ đất, huy động nguồn lực.

“Chính sách này tương tự với chính sách đã được Quốc hội chấp thuận đối với các dự án: Vành đai 4 - Thành phố Hồ Chí Minh; đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; Quy Nhơn - Pleiku; Vinh - Thanh Thủy và đến nay đã cơ bản phát huy hiệu quả, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án này”, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết thêm.

Với cơ chế, chính sách đặc thù cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc Dự án, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho hay, chính sách này được đề xuất theo hướng "cho phép" được áp dụng nhằm tạo thêm cơ chế lựa chọn cho chủ đầu tư. Trong quá trình triển khai, căn cứ tính chất, yêu cầu kỹ thuật, tiến độ và điều kiện cụ thể của từng gói thầu, chủ đầu tư có trách nhiệm xem xét, đánh giá và quyết định việc áp dụng hình thức chỉ định thầu theo thẩm quyền. Trường hợp áp dụng, việc lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về đấu thầu, bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả và không làm giảm yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng công trình, an toàn lao động và an toàn giao thông.

Chính sách này tương tự với chính sách đã được Quốc hội chấp thuận đối với các dự án: cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025; Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột; Biên Hòa - Vũng Tàu; Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; Quy Nhơn - Pleiku; Vinh - Thanh Thủy.

Kết quả triển khai thực hiện việc áp dụng cơ chế đặc biệt về chỉ định thầu trong 2 năm 2022 và 2023 tại Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội đối với các Dự án cao tốc quan trọng quốc gia đã triển khai trong thời gian vừa qua (cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Biên Hòa - Vũng Tàu, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng) cũng cho thấy, việc áp dụng cơ chế chỉ định thầu đã giảm thủ tục, thời gian, chi phí của chủ đầu tư cũng như các nhà thầu trong việc thực hiện lựa chọn nhà thầu. 

Đồng thời, việc sớm khởi công xây dựng, giải ngân vốn đầu tư các dự án góp phần bảo đảm thực hiện hiệu quả, thành công các mục tiêu đã đề ra của Chương trình, khơi thông nguồn lực, tăng khả năng hấp thụ vốn vào nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm cho người lao động, ổn định xã hội...

Ngoài các cơ chế, chính sách đặc thù trên, Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có các cơ chế, chính sách đặc thù khác như: về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư tổ chức thực hiện tiểu dự án hoặc các tiểu dự án di dời công trình điện có điện áp từ 110 kV trở lên. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có Dự án đi qua chủ động bố trí, xây dựng khu tái định cư cho Dự án trên cơ sở hồ sơ thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư.

Nghị quyết cho phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải xây dựng trong Hồ sơ khảo sát Dự án và bàn giao mặt bằng cho nhà thầu để đổ chất thải xây dựng của Dự án; tổ chức quản lý bãi đổ chất thải xây dựng của Dự án theo quy định của pháp luật về đất đai, pháp luật về môi trường và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác được thực hiện trong bước nghiên cứu khả thi của Dự án. Hồ sơ đề xuất chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác là thành phần hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi của Dự án. Quyết định phê duyệt Dự án đồng thời là Quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác.

Trường hợp việc lập, thẩm định, phê duyệt Dự án có nội dung khác với quy hoạch có liên quan thì Dự án được phê duyệt mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch. Sau khi Dự án được phê duyệt, các quy hoạch có liên quan phải được kịp thời rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố.

Nguồn thu từ việc phát triển các khu đô thị, khu chức năng xung quanh tuyến đường sau khi trừ đi chi phí tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực phát triển khu đô thị, khu chức năng hai bên tuyến đường Vành đai 5 và chi phí khác có liên quan theo quy định của pháp luật, chính quyền địa phương cấp tỉnh được giữ lại một phần tỷ lệ để nộp vào ngân sách địa phương và phần còn lại nộp vào ngân sách trung ương. Giao Chính phủ quy định cụ thể về tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh, tiếp thu những ý kiến thảo luận tại tổ, tại hội trường, đặc biệt là kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đồng thời thực hiện chương trình hành động của Chính phủ, Bộ Xây dựng đã khẩn trương tổ chức nghiên cứu tổng thể về việc đầu tư toàn tuyến với mục tiêu đây không phải là một tuyến đường đơn lẻ mà là một trục kết nối liên vùng, là công trình chiến lược để mở rộng không gian phát triển mới của vùng Thủ đô Hà Nội.

"Cơ quan soạn thảo đã cân nhắc rất nhiều phương án phân kỳ đầu tư để có lộ trình phù hợp với khả năng cân đối vốn. Đồng thời, xem xét trình Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư một lần cho toàn tuyến, tạo cơ sở pháp lý để Bộ Xây dựng và các địa phương triển khai trong thời gian tới, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, không cắt khúc, không chắp vá. Đây là cách làm mà chúng tôi tin là thận trọng nhưng không chần chừ, khả thi nhưng vẫn giữ được tầm nhìn dài hạn", Bộ trưởng Bộ Xây dựng nói. 

Với các cơ chế, chính sách đặc thù đã được Quốc hội thông qua, Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội được kỳ vọng sớm hình thành, tạo tuyến đường bộ cao tốc kết nối Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, tạo động lực lan tỏa, mở ra không gian phát triển kinh tế mới; tạo tiền đề phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; phân luồng giao thông từ xa, góp phần giảm ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường; hoàn thiện đồng bộ hệ thống đường vành đai Thủ đô Hà Nội và thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ theo Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV và các Nghị quyết của Đảng.