Theo báo Independent (Anh) ngày 16/2, trong bối cảnh Ukraine bị tàn phá khốc liệt và tiến trình ngoại giao hòa bình rơi vào đình trệ, các cuộc đàm phán tại Geneva tuần này được nhận định mang ý nghĩa quyết định không chỉ với Kiev mà còn cho toàn bộ mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu.

Gần 4 năm kể từ khi cuộc xung đột toàn diện nổ ra, tình hình tại Ukraine đang trở nên vô cùng nghiêm trọng. Tại Kiev, cư dân thủ đô đang phải đối mặt với các cuộc không kích ban đêm của Nga nhắm trực diện vào nguồn cung cấp điện dân dụng giữa mùa đông. Cường độ tấn công và thiệt hại do thiếu hệ thống phòng không hiện nay được đánh giá là tồi tệ hơn đáng kể so với những năm trước. Tại các vùng chiến sự phía Đông, điều kiện sống còn tồi tệ hơn gấp nhiều lần, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tinh thần người dân. 

Bước ngoặt ngoại giao và sự chuyển dịch của Mỹ

Nỗ lực ngoại giao gần đây của Tổng thống Mỹ  Donald Trump đang đứng trước bước ngoặt lớn, thể hiện rõ qua Hội nghị An ninh Munich. Khác với thái độ gây sốc của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance năm ngoái, Ngoại trưởng Marco Rubio năm nay đã đưa ra giọng điệu ôn hòa, trấn an về cam kết của Mỹ đối với châu Âu.

Tuy nhiên, ông Rubio cũng đưa ra hai thực tế phũ phàng: Thứ nhất, châu Âu phải tự chịu trách nhiệm về quốc phòng của mình. Thứ hai, vấn đề Ukraine chủ yếu là trách nhiệm của châu Âu và sẽ hoàn toàn thuộc về châu Âu nếu nỗ lực ngoại giao do Mỹ dẫn đầu thất bại.

Đáng chú ý, Ngoại trưởng Mỹ lưu ý rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ đòi hỏi những “nhượng bộ khó khăn” từ phía Ukraine.

Phản ứng từ Ukraine và sự chia rẽ của châu Âu

Tín hiệu về vòng đàm phán mới tại Geneva đã nhận được phản ứng lạnh nhạt từ Tổng thống Volodymyr Zelensky. Phía Ukraine cho rằng Mỹ liên tục đưa ra nhiều yêu cầu đối với họ hơn so với Nga. Kiev khẳng định việc nhượng bộ lãnh thổ thêm nữa là không thể và triển vọng tổ chức bầu cử - một nội dung từng được đề cập - hầu như chưa được xem xét.

Trong khi đó, các nhà lãnh đạo châu Âu đang thấy mình bị gạt ra ngoài lề các nỗ lực hòa bình của ông Trump. Sự đoàn kết trong nội bộ châu Âu cũng yếu đi với những bất đồng về mức độ hỗ trợ cho Ukraine và việc có nên mở kênh liên lạc với Moskva hay không.

Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski đã đưa ra lập trường rằng vì châu Âu đang chi trả cho quốc phòng của Ukraine (bao gồm cả việc tài trợ mua vũ khí từ Mỹ), nên châu lục này xứng đáng có tiếng nói trong các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, đây là "con dao hai lưỡi" vì châu Âu sẽ phải gánh vác trách nhiệm duy nhất nếu ông Trump quyết định từ bỏ.

Independent kết luận, tình trạng ngoại giao hiện nay được đánh giá là nguy hiểm tương đương với tình hình thực địa. Tổng thống Zelensky vẫn coi Mỹ là yếu tố thiết yếu vì chỉ Washington mới có đủ sức mạnh để thực hiện các đảm bảo an ninh cần thiết. Tuy nhiên, sự xa rời của chính quyền Mỹ khỏi tiến trình này đang ngày càng rõ nét. Do đó, các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại Geneva mang tính quyết định hơn bao giờ hết đối với tương lai của Ukraine và sự ổn định của châu lục.

Trước đó, Nga và Ukraine đã đồng ý sẽ tiến hành vòng đàm phán mới tại Geneva (Thụy Sĩ) trong hai ngày 17 – 18/2 tới. Theo thông báo từ cả hai phía ngày 13/2, đây là nỗ lực tiếp theo trong tiến trình thương lượng do Mỹ làm trung gian nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài suốt gần 4 năm qua. Hãng thông tấn nhà nước Nga RIA Novosti dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết vòng đàm phán sắp tới sẽ được tiếp tục tiến hành theo cơ chế ba bên Nga - Mỹ - Ukraine và được tổ chức tại Geneva.