Theo trang carnegieendowment.org, đà phát triển này đạt cột mốc vào năm 2023 khi các bộ trưởng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) của mười ba quốc gia PIC ký Tuyên bố Lagatoi về Chuyển đổi số của Thái Bình Dương, ghi nhận tầm quan trọng của một mặt trận thống nhất trong việc đạt được các mục tiêu số trên sáu lĩnh vực ưu tiên: chuyển đổi số, đổi mới và khởi nghiệp, an ninh và niềm tin số, xây dựng năng lực số và phát triển kỹ năng, cũng như hợp tác và đại diện khu vực.

Trong khuôn khổ chương trình này, các PIC phải đối mặt với các hạn chế cấu trúc phức tạp và một loạt thách thức riêng, bao gồm dân số nhỏ, nguồn lực hạn chế, vị trí địa lý xa xôi và dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai và các cú sốc bên ngoài, tất cả đều định hình đáng kể lộ trình chuyển đổi số của khu vực. Việc hiểu cách các thực tế này tương tác với tham vọng số đòi hỏi phân tích chi tiết, ở mức độ thực địa về việc triển khai chính sách và quan điểm của các bên liên quan.

Vào tháng 8/2025, các học giả của tổ chức Carnegie India tham dự Tuần lễ An ninh mạng Thái Bình Dương, do tổ chức Partners in the Blue Pacific tổ chức tại Nadi (Fiji) và đã tiếp xúc với nhiều bên liên quan từ chính phủ và phi chính phủ trong các PIC. Chuyến thăm này là một phần của hoạt động thu thập kiến thức tập trung vào tình hình chuyển đổi số ở một số đảo chọn lọc và trên toàn khu vực. Trong khuôn khổ nỗ lực này, họ đã tổ chức các cuộc họp kín với đại diện chính phủ từ các bộ ICT và Chuyển đổi số của Fiji, Tonga, Tuvalu và Solomon, cùng các bên liên quan trong ngành công nghiệp tham gia phát triển hạ tầng ICT và an ninh mạng tại Thái Bình Dương.

Tình trạng sẵn sàng số ở các quốc gia đảo Thái Bình Dương

Mặc dù cơ sở hạ tầng số khác nhau đáng kể giữa các PIC, nhưng tỷ lệ tiếp cận internet đã tăng mạnh trong những năm gần đây nhờ cáp quang dưới biển và internet vệ tinh. Starlink đã được áp dụng rộng rãi trên toàn khu vực, thường cung cấp cho người dùng tốc độ cao và chi phí hiệu quả hơn so với kết nối internet dựa trên cáp biển. Các tập đoàn công nghệ như Google cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các PIC với hạ tầng cáp biển. Tuy nhiên, những gián đoạn gần đây đối với cáp biển do thiên tai gây ra đang là mối đe dọa gia tăng.

Kinh nghiệm của Tuvalu minh họa cả cơ hội và thách thức trong phát triển hạ tầng. Một đại diện chính phủ cho biết hành trình ICT của Tuvalu bắt đầu từ năm 2018 khi một dự án do Ngân hàng Thế giới tài trợ được triển khai để thiết lập kết nối cáp quang cho đảo. Tuy nhiên, ngay sau khi được phê duyệt, dự án gặp phải những trì hoãn liên quan chính sách vào năm 2019, sau đó bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa biên giới và các hạn chế y tế công cộng từ tháng 2/2020 đến tháng 2/2023 do đại dịch COVID-19 toàn cầu. Dự án đã được tái cấu trúc hai lần và hiện dự kiến hoàn thành vào năm 2027. Hòn đảo này cuối cùng được hưởng lợi từ Dự án Bulikula do Google dẫn đầu, lắp đặt cáp quang từ Fiji đến Guam. Tương tự, vụ phun trào núi lửa năm 2022 đã làm gián đoạn đáng kể kết nối ở Tonga, và Starlink đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục kết nối sau thiên tai.

Các cuộc thảo luận với các bên liên quan cũng cho thấy khác biệt rõ rệt về mức độ trưởng thành trong chuyển đổi số. Fiji, Tonga và Samoa dẫn đầu về chuyển đổi số và tình trạng sẵn sàng, được hỗ trợ bởi sự ổn định chính trị, tiếp theo là Papua New Guinea và Solomon. Các quốc gia lớn như Fiji đã phát triển hạ tầng ngân hàng, thẻ và ví số vững chắc thông qua M-Paisa và duy trì tập trung chiến lược mạnh mẽ vào việc sử dụng công nghệ để tăng trưởng kinh tế. Các quốc gia nhỏ hơn như Tonga và Tuvalu đang trong quá trình triển khai các tài sản công số như OpenCRVS. Trong khi đó, mặc dù có chính sách số toàn diện, các quốc gia như Papua New Guinea gặp khó khăn trong việc triển khai.

Do đó, Fiji đại diện cho mức độ trưởng thành cao hơn trong thang đo này. Quốc gia này đã thiết lập phần mềm trung gian riêng cho cổng thanh toán internet, lớp xác thực và hệ thống trao đổi dữ liệu, được chính phủ vận hành nội bộ. Fiji cũng đã triển khai các sổ đăng ký dân sự và doanh nghiệp số và hiện đang xem xét sổ đăng ký đất đai.

Chuyển đổi số do chính phủ dẫn dắt

Các cuộc thảo luận với các bên liên quan cho thấy một số PIC hiện hiểu chuyển đổi số đồng nghĩa với số hóa dịch vụ chính phủ.

Người tham gia nhiều cuộc họp chỉ ra các mô hình đáng lo ngại ở một số PIC, nơi một số chuyên gia có ảnh hưởng trong chính phủ đã hướng chính sách vào các lĩnh vực công nghệ được quảng bá rầm rộ, đồng thời bỏ qua các thủ tục và quy trình lập pháp. Trong bối cảnh này, một đại diện ngành công nghiệp nhấn mạnh rằng một sáng kiến stablecoin đã được khởi động tại Palau, một trong những đảo nhỏ nhất khu vực, trong khi gần 42,5% dân số không có truy cập internet. Một đại diện chính phủ chỉ ra cách tiếp cận từ trên xuống tương tự trong trường hợp TongaPass, hệ thống ID số nền tảng xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở MOSIP. Ông lưu ý rằng mặc dù hệ thống cung cấp khả năng tương tác cho các dịch vụ công và tư, quyết định giới thiệu và triển khai TongaPass được thực hiện trực tiếp tại văn phòng thủ tướng, không cho phép xem xét toàn diện vấn đề về hệ thống ID quốc gia ngay từ đầu.

Phụ thuộc và giới hạn từ nhà tài trợ

Các nỗ lực số hóa ở các PIC chủ yếu do đóng góp của các nhà tài trợ, chủ yếu là Australia, New Zealand, Mỹ, Canada, Liên minh châu Âu, và ngày càng nhiều là Trung Quốc. Trong khi Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển châu Á duy trì sự hiện diện, nguồn vốn chủ yếu do các quốc gia cung cấp và phân bổ dưới dạng viện trợ. Các ngoại lệ duy nhất là Fiji và Papua New Guinea, không phụ thuộc theo mô hình này do quy mô và sức mạnh kinh tế, cùng khả năng thể chế phát triển hơn, hạ tầng viễn thông mạnh hơn và khả năng thu hút đầu tư khu vực tư nhân lớn hơn so với các quốc gia đảo nhỏ.

Nguồn tài trợ từ nhà tài trợ khu vực thường tập trung cung cấp chi phí vốn một lần dưới dạng cơ sở hạ tầng số vật lý, thường ít chú ý đến bảo trì hệ thống và phát triển năng lực kỹ thuật địa phương. Các cuộc trò chuyện với bên ngành công nghiệp nêu ra thách thức về khả năng tương thích công nghệ, khi một số hạ tầng ICT được tặng phức tạp hoặc không phù hợp với quy mô và nhu cầu cụ thể của PIC.

Kinh nghiệm chuyển đổi số của Tuvalu minh họa cả hạn chế và cơ hội từ phát triển do nhà tài trợ thúc đẩy. Một đại diện ICT chính phủ Tuvalu giải thích rằng theo điều khoản của khoản viện trợ Ngân hàng Thế giới, chính phủ phải sử dụng quỹ trong khoảng thời gian nhất định, dẫn đến việc nội các phê duyệt số hóa toàn diện các cơ quan y tế, tổng chưởng lý và di trú. Mặc dù điều này đẩy nhanh quá trình số hóa, nhưng cũng có nghĩa là thời gian chuyển đổi bị chi phối bởi yêu cầu của nhà tài trợ thay vì khả năng sẵn sàng tự nhiên.

Mặc dù thiếu hợp tác chính thức với các nhà tài trợ và hạn chế hợp tác giữa các quốc gia, các ví dụ về hợp tác không chính thức vẫn tồn tại. Một đại diện ngành công nghiệp nêu ví dụ sau vụ tấn công mã độc tống tiền ở Palau, khi Liên bang Micronesia (FSM) gặp sự cố tương tự, Palau đã tiếp cận không chính thức để chia sẻ thông tin về loại mã độc tống tiền và chiến lược ứng phó.

Chảy máu chất xám và xây dựng năng lực địa phương

Chảy máu chất xám là vấn đề dai dẳng ở tất cả các PIC. Do cơ hội việc làm hạn chế, nhân lực có kỹ năng di cư sang các nước phát triển tìm cơ hội tốt hơn, được hỗ trợ bởi các thỏa thuận di cư và di chuyển thuận lợi, đặc biệt với Australia và New Zealand. Thách thức này đặc biệt nghiêm trọng khi các chuyên gia đạt đến mức kỹ thuật nhất định và không thể tiến xa hơn ở nước mình. Vấn đề càng nghiêm trọng hơn do dân số nhỏ của một số nước không đủ hỗ trợ nền kinh tế địa phương.

Mặc dù các chính phủ PIC đang chú trọng hơn vào nhà tài trợ để hỗ trợ xây dựng năng lực số địa phương, nhân lực địa phương hạn chế vẫn là thách thức dai dẳng, tạo ra mâu thuẫn cơ bản trong nỗ lực chuyển đổi số, khi nguồn nhân lực cần thiết cho phát triển bền vững tiếp tục di cư sang các nền kinh tế phát triển hơn.

Các yếu tố thúc đẩy chuyển đổi số theo quốc gia

Mặc dù các PIC đối mặt với thách thức chung trong chuyển đổi số, nỗ lực của họ được thúc đẩy bởi bối cảnh riêng biệt. Hành trình số hóa của mỗi quốc gia phản ánh những thách thức về địa lý, kinh tế và tồn tại độc đáo, định hình ưu tiên và cách tiếp cận xây dựng hạ tầng và năng lực số.

Fiji

Chuyển đổi số của Fiji chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu kinh tế và cải thiện dịch vụ công. Được hỗ trợ bởi Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), chính phủ Fiji đã phát triển Chiến lược Số Quốc gia (NDS) toàn diện, tập trung phát triển kinh tế số cho tăng trưởng khu vực, đồng thời nhận thức vai trò tiềm năng của công nghệ số trong việc giải quyết thách thức địa lý kết nối các đảo Fiji. Các cuộc họp với đại diện chính phủ nêu rõ chính phủ Fiji đã tham vấn hơn 80 tổ chức trong việc soạn thảo NDS và thiết lập biên bản ghi nhớ với Papua New Guinea về hợp tác chuyển đổi số. Đồng thời, mặc dù tỷ lệ biết chữ cao, mức độ hiểu biết số thấp ở Fiji vẫn là rào cản lớn trong việc thực hiện NDS. Ngay cả các doanh nghiệp lớn như chuỗi khách sạn cũng gặp khó khăn trong tích hợp với nền tảng số của chính phủ nhằm cải thiện môi trường kinh doanh.

Tuvalu

So với Fiji, nỗ lực chuyển đổi số của Tuvalu là trường hợp đặc biệt, không vì cơ hội kinh tế mà vì nhu cầu tồn tại do biến đổi khí hậu. Theo dự báo khí hậu, thủ đô Funafuti dự kiến sẽ bị ngập nước thủy triều trong ba thập kỷ tới, buộc người Tuvalu phải di cư khỏi quê hương. Trong bối cảnh này, chính phủ Tuvalu đang hướng tới trở thành quốc gia số, với nỗ lực do Bộ trưởng Tư pháp Tuvalu dẫn đầu. Lần đầu công bố tại COP27 năm 2022, nước này đã phát triển chiến lược quốc gia số nhằm duy trì bản sắc và quản trị quốc gia trong không gian số thông qua triển khai quyền cư trú điện tử. Theo kế hoạch này, các dịch vụ chính phủ, kho lưu trữ văn hóa và xác minh công dân sẽ được số hóa để duy trì quyền lực chính phủ đối với dân cư ngay cả khi lãnh thổ vật lý trở nên không thể sinh sống. Hiện tại, dịch vụ 4G chỉ có tại đảo thủ đô Funafuti của Tuvalu, với việc triển khai mở rộng ra các đảo ngoài, được hỗ trợ bởi vai trò nâng cấp số của Accenture và sự trợ giúp của Cộng đồng Thái Bình Dương (SPC) trong việc thiết lập hệ thống đăng ký dân sự sử dụng OpenCRVS.

Solomon

Hành trình số của Solomon là mong muốn chuyển đổi khỏi nền kinh tế hoàn toàn dựa vào tiền mặt, chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Tuy nhiên, theo các cuộc họp với đại diện chính phủ, nỗ lực chuyển đổi số cần tồn tại song song hoặc điều hướng qua các khung văn hóa hiện có về niềm tin và xác thực. Trong một cuộc họp với đại diện chính phủ, việc xác minh danh tính ở Solomon phản ánh truyền thống văn hóa mạnh mẽ. Ví dụ, nhiều người Solomon không có ID như hộ chiếu hay bằng lái xe, hệ thống ngân hàng thường dựa vào xác thực truyền thống bằng thư từ của các trưởng lão cộng đồng; một phương thức mà các trưởng lão chính thức chứng thực danh tính cá nhân, thể hiện cách tiến trình số có thể tôn trọng và tích hợp các cấu trúc xã hội truyền thống.