Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP), hàng nghìn nông dân từ bang Punjab tuần hành về phía New Delhi ngày 21/7 để phản đối một thỏa thuận thương mại tiềm năng với Mỹ, cho rằng chính phủ đang bí mật đàm phán các nhượng bộ có thể đe dọa sinh kế của hàng triệu người.

Những người biểu tình lo ngại thỏa thuận sẽ mở cửa thị trường Ấn Độ cho các mặt hàng giá rẻ từ Mỹ, bao gồm dầu đậu nành, ngũ cốc làm thức ăn chăn nuôi và sản phẩm sữa. Nhà chức trách đã phong tỏa một số tuyến đường lớn nhằm ngăn đoàn biểu tình tiến vào thủ đô.

Các cuộc tuần hành cho thấy rủi ro chính trị trong nước mà Thủ tướng Narendra Modi phải đối mặt khi chính phủ của ông tăng cường quan hệ với Washington, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép đối với New Delhi về thương mại, hoạt động mua dầu Nga và nỗ lực giảm sự phụ thuộc của chuỗi cung ứng Mỹ vào Trung Quốc.

Washington đang tìm kiếm những thị trường thay thế cho nông sản Mỹ sau khi Trung Quốc cắt giảm mạnh việc mua đậu nành để đáp trả các mức thuế của ông Trump. Với dân số đông và nhu cầu tiêu dùng lớn, Ấn Độ trở thành một trong những mục tiêu chính trong chiến lược mở rộng thị trường của Mỹ.

Tuy nhiên, việc mở cửa lĩnh vực nông nghiệp là vấn đề đặc biệt nhạy cảm tại Ấn Độ, nơi hàng trăm triệu người vẫn phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào hoạt động canh tác. Những nhượng bộ dành cho nông sản Mỹ vì thế có thể gây tổn thất chính trị đáng kể cho chính phủ của ông Modi.

Ông Sadanand Dhume, chuyên gia cấp cao về Ấn Độ, Pakistan và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định ông Modi đang phải đối mặt với một cơn bão kết hợp giữa bất ổn địa chính trị và phản ứng chính trị trong nước.

Theo ông Dhume, chính quyền Trump đã thu hẹp dư địa chính trị của chính phủ Ấn Độ, trong khi một bộ phận công chúng nước này ngày càng bất bình trước điều họ xem là sức ép thiếu hợp lý từ Washington.

Việc Mỹ giảm mức độ đối đầu với Trung Quốc cũng vô tình làm suy giảm tầm quan trọng chiến lược của Ấn Độ trong tính toán của Washington. Điều này có thể khiến Mỹ có thêm dư địa để thúc ép New Delhi chấp nhận một thỏa thuận thương mại theo các điều kiện có lợi hơn cho phía Mỹ.

Bên cạnh yêu cầu mở cửa thị trường nông nghiệp, ông Trump còn sử dụng thuế quan để gây sức ép đối với những quốc gia tiếp tục mua năng lượng Nga. Washington đồng thời muốn Ấn Độ tham gia sâu hơn vào nỗ lực loại Trung Quốc khỏi các chuỗi cung ứng quan trọng.

Các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Ấn Độ vẫn chưa đạt được kết quả cuối cùng, dù đã diễn ra từ tháng 2/2025, chỉ vài tuần sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. New Delhi được cho là vẫn thận trọng khi Washington mở thêm các cuộc điều tra thương mại và một số nghị sĩ Mỹ đề xuất áp thuế lên tới 100% đối với các nước tiếp tục nhập khẩu năng lượng Nga.

Đầu năm nay, hai bên từng công bố một khuôn khổ thương mại sau khi chính quyền Trump dỡ bỏ mức thuế 25% đối với hàng hóa Ấn Độ liên quan đến việc nước này mua dầu Nga. Tuy nhiên, New Delhi không hoàn tất thỏa thuận sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 tuyên bố các mức thuế toàn cầu của ông Trump là bất hợp pháp. Những vòng đàm phán tiếp theo chưa tạo ra đột phá mới.

Ngày 21/7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gặp Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar tại Manila, Philippines, trước hội nghị ngoại trưởng nhóm Bộ tứ, gồm Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản và Australia.

Ông Rubio cho biết hai bên nhất trí về tầm quan trọng của việc hoàn tất thỏa thuận thương mại tạm thời, đồng thời khẳng định văn kiện này gần như đã hoàn thành.

Nhóm Bộ tứ là một phần quan trọng trong chiến lược của Washington nhằm kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, cách tiếp cận của ông Trump đang khiến New Delhi phải cân nhắc lại lợi ích của việc tiếp tục nghiêng về phía Mỹ.

Các đợt tấn công của Mỹ nhằm vào những địa điểm quan trọng tại Iran cũng làm gia tăng giá năng lượng và ảnh hưởng đến chiến lược của Ấn Độ tại khu vực. Trong số các địa điểm bị tác động có cả cảng Chabahar, dự án được New Delhi coi là tuyến tiếp cận quan trọng tới Trung Á và là công cụ đối trọng với ảnh hưởng của Trung Quốc trên các tuyến thương mại khu vực.

Ông Sourabh Gupta, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc - Mỹ ở Washington, cho rằng chính phủ của ông Modi dù thường nhấn mạnh quyền tự chủ chiến lược nhưng trên thực tế đã tiến gần hơn tới Mỹ và các nước phương Tây.

Theo ông Gupta, những nhượng bộ thương mại mà New Delhi đề xuất với Washington dựa trên giả định rằng hàng hóa Ấn Độ sẽ được hưởng mức thuế ổn định và tương đối thuận lợi. Các đề xuất áp thuế đặc biệt đối với những nước mua năng lượng Nga có thể phá vỡ cơ sở đó.

Dù sở hữu lực lượng lao động trẻ và đông đảo, kinh tế Ấn Độ vẫn chưa tạo ra đủ việc làm trong lĩnh vực công nghiệp. Nông nghiệp vì thế tiếp tục đóng vai trò như một nguồn sinh kế dự phòng, khiến New Delhi khó chấp nhận việc mở cửa hoàn toàn thị trường.

Thuế nhập khẩu mà Ấn Độ áp dụng đối với nông sản Mỹ hiện cao gấp khoảng sáu lần mức thuế tương ứng của Washington. New Delhi cũng hạn chế nhập khẩu các sản phẩm biến đổi gene, trong đó có đậu nành và ngô của Mỹ.

Mặc dù Trung Quốc là quốc gia có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ, ông Trump từ lâu đã muốn thu hẹp thâm hụt với tất cả đối tác. Điều đó khiến nông dân Ấn Độ khó tránh khỏi trở thành mục tiêu trong các yêu cầu mở cửa thị trường của Washington.

Sức ép kết hợp từ thương mại, năng lượng và làn sóng phản đối trong nước đang đặt chính phủ Ấn Độ trước một lựa chọn khó khăn. New Delhi vừa muốn duy trì quan hệ chiến lược với Mỹ để đối phó Trung Quốc, vừa phải bảo vệ lĩnh vực nông nghiệp và quyền tự chủ trong chính sách đối ngoại.

Ông Kunal Singh, chuyên gia tại Trung tâm Belfer thuộc Trường Harvard Kennedy, nhận định ông Modi đến nay vẫn giữ cách tiếp cận tương đối mềm mỏng với chính quyền Trump. Tuy nhiên, nếu Washington tiếp tục gia tăng sức ép về dầu Nga và đe dọa áp các mức thuế đặc biệt trong lúc biểu tình trong nước lan rộng, Thủ tướng Ấn Độ có thể bắt đầu đánh giá lại định hướng quan hệ tổng thể với Mỹ.