Theo báo The Guardian (Anh), Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các quan chức tại Tehran đã hoan nghênh việc đạt được thỏa thuận chấm dứt ngay lập tức cuộc xung đột với Iran. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định “dầu mỏ sẽ lại được lưu thông ở cả hai phía, mang lại lợi ích cho khu vực và toàn thế giới”.

Dù vậy, chỉ vài giờ sau các tuyên bố trên, nội dung thực chất của thỏa thuận vẫn chưa được làm sáng tỏ. Văn bản cuối cùng của bản ghi nhớ chưa được công bố, trong khi thông tin liên quan đến nhiều vấn đề then chốt như eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân của Iran hay tình hình tại Liban vẫn còn khá mơ hồ.

Sau đó, ông Trump nói với báo The New York Times rằng Mỹ có thể nối lại các cuộc tấn công quân sự nếu Tehran không đạt được một thỏa thuận hạt nhân với Washington trong khuôn khổ các cuộc đàm phán rộng hơn dự kiến bắt đầu vào ngày 19/6.

Dưới đây là những điểm đã được xác nhận cũng như các vấn đề vẫn còn bỏ ngỏ sau những thông báo mới nhất.

Eo biển Hormuz

Tối 14/6, Tổng thống Donald Trump dường như đưa ra tuyên bố dứt khoát về tương lai của eo biển Hormuz. Ông khẳng định: “Tôi chính thức cho phép mở cửa miễn phí eo biển Hormuz, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Các tàu thuyền trên thế giới hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu mỏ lưu thông trở lại”.

Tuy nhiên, chỉ một giờ sau đó, ông cho biết việc mở lại tuyến hàng hải chiến lược này - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu - vẫn phụ thuộc vào việc ký kết một thỏa thuận chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19/6. Ông cũng cho biết việc mở cửa trước mắt nhằm phục vụ hoạt động rà phá thủy lôi.

Đáng chú ý, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif - người đóng vai trò trung gian hòa giải - không đề cập đến eo biển Hormuz trong tuyên bố ban đầu. Trong khi đó, hãng thông tấn nhà nước Mehr của Iran cho biết bản ghi nhớ được thống nhất quy định việc mở lại tuyến đường biển này trong vòng 30 ngày theo các “sắp xếp của Iran”.

Trong nhiều năm qua, Mỹ luôn phản đối bất kỳ cơ chế thu phí hàng hải nào tại eo biển Hormuz, bao gồm cả những đề xuất được cho là từng được thảo luận với Oman. Tháng trước, ông Trump khẳng định: “Eo biển này sẽ mở cửa cho tất cả mọi người. Sẽ không có ai kiểm soát nó”.

Lãnh đạo Anh, Pháp, Đức và Italy - nhóm được gọi là E4 - cũng nhanh chóng nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz phải diễn ra vô điều kiện, đồng thời bảo đảm quyền tự do hàng hải không bị hạn chế.

Bất chấp những điểm chưa rõ ràng của thỏa thuận, giá dầu thế giới đã lao dốc ngay sau khi thông tin được công bố. Giá dầu giảm xuống mức thấp nhất kể từ đầu tháng 3, thời điểm ngay sau khi cuộc xung đột với Iran bùng phát.

Đà giảm diễn ra bất chấp những cảnh báo cho rằng quá trình khôi phục năng lực sản xuất năng lượng tại khu vực vùng Vịnh có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Việc tái khởi động các cơ sở dầu khí là một quá trình phức tạp, trong khi một phần hạ tầng năng lượng của khu vực đã bị hư hại bởi các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Bên cạnh đó, vẫn còn câu hỏi liệu các hãng vận tải biển và công ty bảo hiểm có đánh giá tuyến đường này đủ an toàn để hoạt động bình thường trở lại hay không.

Vấn đề Liban

Một trong những bất đồng lớn nhất trong các cuộc thảo luận ngừng bắn ban đầu là việc liệu Liban có được đưa vào thỏa thuận hay không.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi khẳng định rõ phạm vi của thỏa thuận đạt được ngày 14/6 khi tuyên bố: “Một lệnh chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn và ngay lập tức đã được công bố trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban”.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng đưa ra thông điệp tương tự trên mạng xã hội, cho biết hai bên đã tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, trong đó có Liban.

Tuy nhiên, trong những tuyên bố đầu tiên trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump không đề cập đến Liban mà gần như chỉ tập trung vào vấn đề eo biển Hormuz.

Theo giới chuyên gia, điều này có thể là vấn đề khó chấp nhận đối với Israel - quốc gia không tham gia các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran, đồng thời chưa đưa ra phản ứng chính thức ngay sau khi thông tin về thỏa thuận được công bố.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được cho là có những tính toán chính trị riêng trong nước để tiếp tục theo đuổi cuộc đối đầu với Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran, trong đó có Hezbollah tại Liban. Các hành động quân sự tiếp theo có thể làm suy yếu, thậm chí phá vỡ bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran.

Kế hoạch công bố thỏa thuận với Iran vào ngày 14/6 trước đó đã bị gián đoạn sau một cuộc không kích của Israel nhằm vào Beirut. Vụ tấn công khiến một tòa nhà ở khu vực phía Nam thủ đô Liban bị phá hủy, làm 3 người thiệt mạng và 6 người bị thương.

Ông Trump nói với trang tin Axios rằng vụ tấn công này đã “làm chậm việc ký kết thỏa thuận thêm vài giờ”.

Trong thời gian qua, ông Trump và Thủ tướng Netanyahu nhiều lần bất đồng về các chiến dịch quân sự của Israel tại Liban. Hai tuần trước, truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump đã chỉ trích gay gắt nhà lãnh đạo Israel sau một cuộc tấn công nhằm vào Beirut. Sau vụ không kích mới nhất cuối tuần qua, ông Trump tiếp tục cho rằng ông Netanyahu đã đưa ra những quyết định thiếu thận trọng.

Chương trình hạt nhân của Iran

Theo nhiều đánh giá, tương lai của chương trình hạt nhân Iran - một trong những lý do chính được ông Trump viện dẫn để phát động chiến dịch quân sự chống Tehran - vẫn chưa được giải quyết trong thỏa thuận mới.

Ngày 14/6, Tổng thống Mỹ tiếp tục khẳng định cam kết rằng “Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”. Tuy nhiên, các quan chức cấp cao Pakistan nói với hãng tin AP rằng các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ tiếp tục diễn ra trong 60 ngày tới.

Bản thân ông Trump cũng nói với The New York Times rằng nếu Tehran không đạt được thỏa thuận hạt nhân với Washington, Iran có thể tiếp tục đối mặt với các đợt tấn công quân sự mới từ phía Mỹ.

Trong tuyên bố chung với nhóm E4 gồm Anh, Pháp, Đức và Italy, các bên nhấn mạnh sẵn sàng dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt liên quan nếu Iran thực hiện những bước đi rõ ràng và có thể kiểm chứng đối với chương trình hạt nhân của mình.

Iran từ lâu khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình. Tehran cũng chưa công khai cam kết từ bỏ lượng urani làm giàu được cho là đang được lưu giữ tại ba cơ sở hạt nhân bị hư hại nghiêm trọng sau các cuộc không kích của Mỹ năm ngoái.

Ông Trump hiện đang chịu sức ép chính trị đáng kể trong việc đạt được một thỏa thuận hạt nhân được đánh giá là hiệu quả hơn thỏa thuận mà ông đã rút Mỹ khỏi trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Năm 2018, Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân đa phương được ký kết năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama. Theo thỏa thuận này, Iran được nới lỏng trừng phạt để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân và chấp nhận các cơ chế thanh sát quốc tế.

Sau đó, Tehran đẩy mạnh hoạt động làm giàu urani và được cho là đã tích lũy hơn 400 kg vật liệu có độ tinh khiết tiệm cận mức có thể sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Tương lai của lượng urani này nhiều khả năng sẽ trở thành một trong những nội dung đàm phán trọng tâm trong các cuộc thương lượng sắp tới giữa hai bên.

Ngày 14/6, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lindsey Graham cho biết ông sẽ “theo dõi chặt chẽ” tiến trình đàm phán hạt nhân sắp tới giữa Mỹ và Iran.