Ngành chức năng tỉnh Lâm Đồng đang phối hợp với chính quyền các địa phương liên quan đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bàn giao đất khai thác quặng bô xít và triển khai một số công trình hồ, đập phục vụ sản xuất của Nhà máy Alumin Nhân Cơ (xã Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng). Hiện, việc giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc và tổng số lô tái định cư còn “nợ” các hộ dân là 430 lô.
Vận chuyển quặng bô xít về nhà máy chế biến alumin tại Lâm Đồng. Ảnh: TTXVN phát
Theo báo cáo của UBND xã Nhân Cơ, xã đang triển khai nhiều dự án kiểm kê, đền bù, hỗ trợ tái định cư để giải phóng mặt bằng, bàn giao đất cho Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV (thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam – TKV) khai thác quặng bô xít và triển khai các dự án hồ, đập phục vụ sản xuất. Tổng diện tích cần hoàn thành công tác kiểm kê, đền bù, giải phóng mặt bằng gần 100ha.
Hiện, công tác giải phóng mặt bằng vẫn đang gặp một số khó khăn, vướng mắc, điển hình là nhiều hộ dân không phối hợp kiểm kê do không đồng tình với mức giá đền bù đất đai, cây trồng (nhất là các loại cây có giá trị cao như sầu riêng, măng cụt…). Đáng chú ý hơn, theo quy định của Luật Đất đai, việc thu hồi đất của các hộ dân đủ điều kiện bố trí tái định cư chỉ được phê duyệt, thực hiện khi ngành chức năng đã hoàn thành việc bố trí tái định cư. Nhưng trên thực tế, hàng trăm hộ dân tại địa phương vẫn đang bị “nợ” quỹ đất tái định cư và việc thu hồi đất của các hộ dân hiện tại cũng đang vướng do quỹ đất tái định cư không còn.
Cũng theo báo cáo của UBND xã Nhân Cơ, vị trí thửa đất của các hộ đủ điều kiện tái định cư và các hộ không đủ điều kiện bố trí tái định cư nằm xen kẽ dẫn đến việc thu hồi đất không liền khoảnh, liên tục mà xen kẽ, gây khó khăn rất lớn trong quá trình khai thác quặng bô xít của Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV. Cùng với đó, việc triển khai các khu tái định cư trên địa bàn vẫn đang “giậm chân tại chỗ” do các vướng mắc liên quan tới chồng lấn quy hoạch khoáng sản, kinh phí để thực hiện quy hoạch chi tiết và nhiều vướng mắc về trình tự, pháp lý liên quan…
Theo báo cáo của Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV, trong quá trình thực hiện 2 dự án, bao gồm: Nhà máy sản xuất Alumin Nhân Cơ và dự án khai thác mỏ bô xít Nhân Cơ – Đắk Nông, từ năm 2006 đến nay, tổng số lô tái định cư còn nợ lại các hộ dân khi Nhà nước thu hồi đất là 430 lô. Đến nay, chính quyền địa phương vẫn chưa có quỹ đất tái định cư cho dân và TKV vẫn đang hỗ trợ các hộ tiền thuê nhà trong thời gian chờ bố trí tái định cư.
Hiện, việc thu hồi đất để khai thác quặng và triển khai các dự án hồ, đập phục vụ, duy trì sản xuất của Nhà máy Alumin Nhân Cơ vẫn đang vướng nhất ở khâu tái định cư. Trong khi đó, việc triển khai 3 khu tái định cư đã được quy hoạch (tổng diện tích khoảng 55ha) đều đang vướng mắc do chồng lấn quy hoạch bô xít, thiếu nguồn đất san lấp và nhiều vấn đề pháp lý liên quan.
Theo báo cáo của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam vào tháng 4/2026, việc triển khai dự án Khoang số 3, hồ bùn đỏ cũng chậm tiến độ do vướng mắc công tác giải phóng mặt bằng. Đây là dự án phục vụ việc duy trì sản xuất của Nhà máy Alumin Nhân Cơ. Tổng diện tích đất cần thu hồi là 8,13ha của 20 gia đình. Việc thi công, hoàn thành dự án đã chậm trễ nhiều tháng do có 5/20 hộ dân không đồng ý với các phương án kiểm kê, đền bù, trong đó có 1 hộ đủ điều kiện tái định cư.
Do đó, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam kiến nghị UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo chính quyền địa phương hoàn thiện các thủ tục để hỗ trợ tái định cư, đồng thời cưỡng chế thu hồi đất của các hộ dân nhằm sớm bàn giao mặt bằng để nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công Khoang số 3, Hồ bùn đỏ.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Lâm Đồng, ông Lê Thanh Đồng, Phó Chủ tịch UBND xã Nhân Cơ cho biết, UBND xã xác định việc hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, thu hồi đất để khai thác bô xít cũng như các dự án hồ, đập phục vụ duy trì sản xuất là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.
Liên quan tới công tác giải phóng mặt bằng Khoang số 3, Hồ bùn đỏ, UBND xã Nhân Cơ đã tổ chức bảo vệ thi công vào ngày 20/4/2026 để hỗ trợ nhà thầu triển khai các hạng mục thuộc vai đập. Song song với đó, xã vừa tổ chức đoàn để gặp gỡ trực tiếp các hộ dân để truyên truyền, vận động vừa phê duyệt kế hoạch cưỡng chế trong trường hợp các hộ dân không phối hợp. Dự kiến, đến ngày 25/5/2026 mà không vận động được, không hoàn thành được công tác giải phóng mặt bằng thì xã sẽ tổ chức cưỡng chế để thu hồi đất của các hộ dân này.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, đơn vị đang phối hợp với các ngành chức năng liên quan, chính quyền địa phương hoàn tất các thủ tục để trình UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt chủ trương đầu tư khu tái định cư có quy mô lớn nhất là khu tái định cư xã Nhân Cơ (diện tích 41ha). Việc phê duyệt chủ trương đầu tư là cơ sở quan trọng để các đơn vị liên quan tiến hành các bước tiếp theo để triển khai dự án. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng cũng đang đẩy nhanh tiến độ thẩm định 2 khu tái định cư khác tại các xã Nhân Cơ, Kiến Đức (tỉnh Lâm Đồng), đảm bảo đủ điều kiện để khởi công trong quý II/2026.
Cũng theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, bên cạnh các khó khăn, vướng mắc của Công ty Nhôm Đắk Nông, việc triển khai công tác thu hồi đất phục vụ quá trình khai thác quặng bô xít của Công ty Nhôm Lâm Đồng - TKV tại xã Bảo Lâm 1, tỉnh Lâm Đồng cũng gặp nhiều vướng mắc liên quan đến chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, bồi thường rừng, khai thác tận dụng rừng trồng… Tổng diện tích bị vướng mắc gần 29ha và ngành chức năng đang tập trung hỗ trợ tháo gỡ để giải phóng mặt bằng, bàn giao cho Công ty Nhôm Lâm Đồng - KTV khai thác quặng bô xít.
Hai dự án khai thác quặng bô xít, chế biến alumin của Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV và Công ty Nhôm Lâm Đồng- TKV là hai dự án thí điểm của ngành công nghiệp khai thác bô xít, chế biến alumin tại Việt Nam. Hiện, cả hai dự án đều được đánh giá cao về mặt hiệu quả kinh tế – xã hội với tổng kinh phí nộp ngân sách Nhà nước trong năm 2025 hơn 2.000 tỷ đồng. Cả hai dự án đều đã được UBND tỉnh Lâm Đồng chấp thuận chủ trương nâng cấp, mở rộng vào tháng 2/2026 với tổng mức đầu tư khoảng 60.000 tỷ đồng.