Trong bối cảnh các ngân hàng trung ương ráo riết gom hàng và chênh lệch giá nội - ngoại vẫn neo cao, giới chuyên gia khuyến cáo người dân cần cẩn trọng với các bẫy thanh khoản và chú trọng vào quản trị danh mục dài hạn.

Sức nóng từ lực cầu "phòng thủ"

Thị trường vàng trong nước vừa bước qua một tuần giao dịch đầy biến động với xu hướng hạ nhiệt dần. Sau khi neo ở mức 174 triệu đồng/lượng bán ra và 171 triệu đồng/lượng mua vào trong kỳ nghỉ lễ Phục sinh ( 4 - 5/4), hôm nay (11/4), giá vàng miếng SJC đã lùi về ngưỡng 169,7 triệu đồng/lượng (mua vào) và 172,7 triệu đồng/lượng (bán ra) tại các hệ thống lớn như SJC, Doji và Phú Quý. 

Việc giá vàng giảm nhẹ và không xảy ra tình trạng "tăng sốc" trong tuần qua được các chuyên gia kinh tế - tài chính xem là một nhịp nghỉ cần thiết, song điều đáng chú ý là lực mua vẫn âm ỉ và thường xuyên áp đảo lực bán tại các điểm giao dịch.

Giải mã hiện tượng giá giảm nhưng người dân vẫn "chuộng" mua, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, giảng viên Tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, đây chủ yếu là nhịp điều chỉnh kỹ thuật và hoạt động chốt lời ngắn hạn của một bộ phận nhà đầu tư. Tuy nhiên, bức tranh vĩ mô vẫn đang hỗ trợ rất mạnh cho kim loại quý.

“Thêm vào đó, các điểm nóng địa chính trị thế giới tiếp tục là bệ phóng cho giá vàng toàn cầu duy trì ở vùng cao. Tâm lý chờ đợi giá giảm sâu để bắt đáy trở nên phổ biến, tạo ra một lực cầu thường trực bất chấp các cảnh báo về vùng giá đỉnh”, Tiến sĩ Tuấn Anh phân tích.

Ngoài ra, dưới góc nhìn tâm lý học tài chính, sự hưng phấn của thị trường không đơn thuần là hiệu ứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội). Theo Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, lực mua áp đảo hiện nay thực chất là sự dịch chuyển dòng vốn có tính phòng thủ dựa trên ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là bài toán chi phí cơ hội: khi lãi suất tiết kiệm chưa đủ bù đắp kỳ vọng và thị trường bất động sản đang trong giai đoạn tái cấu trúc, vàng tự động trở thành "máng xối" hấp thụ dòng vốn nhàn rỗi nhờ tính thanh khoản vượt trội. 

Thứ hai là chức năng tự bảo hiểm: người dân đang dùng vàng để định lượng nỗi lo về lạm phát và biến động tỷ giá từ các biến động toàn cầu và thứ ba là "mỏ neo tâm lý" mang tính lịch sử: tại Việt Nam, vàng luôn được coi là tài sản lưu trữ giá trị xuyên thế hệ, tạo ra một lực cầu có tính bền bỉ rất cao ngay cả khi thị trường biến động.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) nhận định, hiện tượng này là một chỉ báo quan trọng về kỳ vọng và mức độ tin cậy đối với hệ thống tài chính. Khi người dân ưu tiên nắm giữ vàng vật chất, họ đang tự bảo vệ mình trước những bất định.

Tuy nhiên, hệ quả là một lượng tài sản khổng lồ đang bị "đóng băng" trong các két sắt, không thể chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư cho nền kinh tế, dẫn đến sự suy giảm hiệu quả phân bổ vốn xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc ổn định kỳ vọng thị trường và điều hành chính sách tiền tệ một cách nhất quán, minh bạch để củng cố niềm tin vào đồng nội tệ.

Bức tranh thế giới: Tín hiệu từ các ngân hàng trung ương 

Sức nóng của thị trường nội địa không tách rời khỏi dòng chảy tài chính quốc tế, nơi các bgân hàng trung ương (NHTW) đang đóng vai trò là "người dẫn dắt" xu hướng. Theo kết quả cuộc khảo sát đối với 101 NHTW do Central Banking Publications thực hiện và được tài trợ bởi HSBC, có tới 72,6% các cơ quan này tham gia đầu tư vào vàng, tăng so với mức 69,4% của năm ngoái.

Đáng chú ý, 39% số NHTW được hỏi có kế hoạch tăng lượng nắm giữ trong năm tới. Ông Bernard Altschuler - Trưởng bộ phận Quan hệ NHTW Toàn cầu tại HSBC nhận định, rủi ro địa chính trị đang dẫn đến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư, đối tác và địa điểm đặt tài sản, trong đó vàng đang được chú trọng đặc biệt.

Xu hướng này thể hiện rõ nhất ở Trung Quốc. Dữ liệu từ Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cho thấy, cơ quan này đã mua thêm 5 tấn vàng trong tháng 3, kéo dài chuỗi tăng trưởng hàng tháng lên 17 tháng liên tiếp, đưa tổng lượng dự trữ lên mức 2.313 tấn.

Ngược lại, tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự như Thổ Nhĩ Kỳ, NHTW nước này đã phải bán bớt dự trữ vàng (giảm hơn 118 tấn trong tháng trước) thông qua các thỏa thuận hoán đổi để hỗ trợ đồng lira và nền kinh tế.

Sự phân hóa này thể hiện vàng không chỉ là tài sản tích trữ mà còn là công cụ điều tiết thanh khoản quan trọng trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị - vốn được 69,7% các NHTW coi là rủi ro kinh tế lớn nhất năm nay.

Dù vàng thế giới có lực đỡ mạnh từ các tổ chức lớn, các chuyên gia trong nước vẫn đưa ra khuyến cáo khẩn thiết cho nhà đầu tư cá nhân. Với mức chênh lệch giữa chiều mua và chiều bán tại Việt Nam hiện lên tới 3 triệu đồng/lượng, rủi ro cho người mua là rất lớn.

Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh phân tích, về mặt toán học, ngay khi hoàn tất giao dịch mua, nhà đầu tư đã lập tức chịu khoản lỗ tương ứng với biên độ chênh lệch này. Hơn nữa, nếu cơ quan quản lý quyết liệt can thiệp bằng cách sửa đổi Nghị định 24 để tăng nguồn cung vật chất, phần chênh lệch phi lý giữa giá nội và ngoại sẽ nhanh chóng bị triệt tiêu, gây thiệt hại kép cho những người đang nắm giữ vàng ở vùng giá đỉnh.

Để giải quyết căn cơ, ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh giải pháp phải nằm ở trung và dài hạn thông qua việc "tài chính hóa" thị trường vàng. Nhà nước có thể nghiên cứu các sản phẩm hoán đổi vàng - tiền hoặc chứng chỉ tiền gửi bằng vàng với khung pháp lý chặt chẽ để huy động nguồn lực trong dân phục vụ sản xuất.

Quan trọng hơn, cần đẩy mạnh giáo dục tài chính cá nhân để người dân hiểu rõ quy luật thị trường, biết cách quản trị rủi ro danh mục thay vì đầu tư theo tâm lý đám đông. Theo ông Nguyễn Quang Huy, khi các kênh đầu tư như chứng khoán, trái phiếu trở nên minh bạch và hấp dẫn hơn, dòng tiền sẽ tự nhiên dịch chuyển khỏi vàng, giúp khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

Theo các chuyên gia kinh tế - tài chính, bài toán thị trường vàng hiện nay không chỉ là câu chuyện giá cả mà còn là bài toán về quản trị niềm tin và năng lực tài chính của toàn xã hội.