Cú sốc từ Nga, lãi suất Mỹ và làn sóng tháo chạy

Dữ liệu từ Kitco cho thấy, giá vàng giao ngay có thời điểm giảm sốc xuống vùng 4.099 USD/ounce vào đầu tuần. Tuy nhiên, lực mua bắt đáy quanh ngưỡng hỗ trợ quan trọng đã giúp giá phục hồi, đóng cửa quanh mức 4.493 - 4.525 USD/ounce. Việc vàng giữ vững được vùng hỗ trợ dài hạn 4.100 USD/ounce giúp cải thiện đáng kể tâm lý thị trường sau giai đoạn điều chỉnh sâu.

Dù vậy, trạng thái giằng co vẫn hiện hữu rất rõ khi áp lực bán luôn chực chờ ở các nhịp phục hồi. Giới chuyên gia nhận định, việc vàng không bứt phá mạnh không có nghĩa là kim loại này mất đi vai trò trú ẩn. Thực tế, vàng đang thực hiện chức năng cung cấp thanh khoản. Trong giai đoạn căng thẳng, nhà đầu tư và các ngân hàng trung ương đã bán vàng ra để bổ sung tiền mặt hoặc bù đắp thua lỗ ở các danh mục tài sản khác.

Sự sụp đổ chớp nhoáng của giá vàng toàn cầu thời gian qua không chỉ đơn thuần là hệ quả từ đợt xả hàng khẩn cấp để tìm kiếm thanh khoản. Sâu xa hơn, thị trường đang bị chi phối bởi những xung lực chính trị và pháp lý ngầm. Điển hình nhất là biến động nội bộ đến từ Liên bang Nga - quốc gia sản xuất vàng lớn thứ hai thế giới.

Nhằm ngăn chặn tình trạng kinh tế ngầm, chống rửa tiền và chặn đứng dòng vốn tháo chạy ra nước ngoài, Tổng thống Vladimir Putin đã ban hành sắc lệnh siết chặt xuất khẩu vàng vô cùng nghiêm ngặt. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nước Nga ghi nhận tới 13,2 tỷ USD rút ròng khỏi hệ thống ngân hàng chỉ trong tháng 1/2026, vàng bị lạm dụng như một công cụ thay thế ngoại tệ để né thuế VAT.

Theo quy định mới (có hiệu lực từ ngày 1/5/2026), Nga cấm xuất khẩu các thỏi vàng tinh luyện có trọng lượng trên 100 gram đối với cá nhân, pháp nhân và hộ kinh doanh; đồng thời lượng vàng tối đa được phép mang qua biên giới cũng bị giới hạn khắt khe ở mức 100 gram/người, tương đương khoảng 15.000 USD. Chiếc đồng hồ đếm ngược này đã kích hoạt một làn sóng "thoát hàng" ồ ạt từ các tổ chức thuộc khu vực kinh tế ngầm, tạo ra lượng cung hoảng loạn đánh gãy các mốc hỗ trợ kỹ thuật của kim loại quý.

Bên cạnh đó, cục diện tại Trung Đông cũng có những thay đổi đáng kể. Quyết định trì hoãn tấn công cơ sở năng lượng Iran thêm 10 ngày của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tạm thời làm dịu sức nóng trực tiếp. Dù rủi ro vẫn chực chờ khi Lầu Năm Góc cân nhắc điều động thêm 10.000 binh sĩ đồn trú, nhưng sự hạ nhiệt cục bộ này đã khiến dòng tiền đầu cơ tạm thời mất đi lý do để trú ẩn vào vàng.

Song song với yếu tố địa chính trị và cú sốc nguồn cung từ Nga, sức ép lãi suất từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã đóng vai trò cốt lõi bẻ gãy xu hướng tăng. Hàng loạt dữ liệu kinh tế mới nhất cho thấy, lạm phát tại Mỹ có dấu hiệu dai dẳng. Phản ứng trước thực tế này, giới chức Fed lập tức đưa ra những thông điệp vô cùng cứng rắn. Thống đốc Michael Barr khẳng định sẽ duy trì lãi suất ở mức đỉnh trong thời gian dài, trong khi Thống đốc Stephen Miran thẳng thắn nâng dự báo lãi suất cuối năm thêm 0,5 điểm phần trăm.

Hệ quả tất yếu là sự trỗi dậy mạnh mẽ của lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, chạm mốc 4,45%. Cùng với sức mạnh đồng USD gia tăng, diễn biến này kích hoạt các lệnh xoay vòng tài sản quy mô lớn. Dòng vốn đầu tư tổ chức lập tức rút ồ ạt khỏi các quỹ ETF vàng để chuyển sang tìm kiếm lợi suất an toàn, hấp dẫn hơn tại thị trường trái phiếu Mỹ.

Vàng trong nước đi ngang che giấu rủi ro thanh khoản

Trong bối cảnh thế giới liên tục đón nhận các xung lực vĩ mô trái chiều, thị trường vàng trong nước chiều 29/3 lại cho thấy một sự "tĩnh lặng" đáng kinh ngạc. Ghi nhận tại TP Hồ Chí Minh và các trung tâm giao dịch lớn, giá vàng SJC tiếp tục đi ngang, hoàn toàn không có biến động mới so với thời điểm mở cửa phiên sáng.

Các mốc giá vẫn được neo chặt quanh ngưỡng 169,8 - 172,8 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra). Động thái bất động này phản ánh rõ nét tâm lý e dè phòng thủ của cả giới kinh doanh lẫn nhà đầu tư cá nhân. Thay vì phản ứng nhạy bén với dữ liệu quốc tế, thị trường nội địa đang án binh bất động, chờ đợi những chỉ đạo rõ ràng hơn từ cơ quan quản lý nhà nước.

Điểm bất thường đầu tiên chính là sự phân kỳ quá lớn giữa hai thị trường. Trong đợt bán tháo vừa qua, khi giá vàng thế giới sụp đổ từ đỉnh 5.595 USD xuống quanh 4.450 USD/ounce (bốc hơi 20% giá trị), giá vàng nội địa lại thể hiện sức "kháng cự" khiên cưỡng. 

Tính từ vùng đỉnh 190,92 triệu đồng/lượng hồi đầu năm, mức giá hiện tại chỉ phản ánh tỷ lệ điều chỉnh giảm vỏn vẹn 10%. Sự lao dốc không đồng pha này đã kéo dãn khoảng cách chênh lệch giữa giá vàng SJC so với thế giới quy đổi lên mức kỷ lục: gần 30 triệu đồng/lượng. Ở mức chênh lệch này, nhà đầu tư Việt Nam đang phải trả giá đắt hơn 20% so với giá trị thực tế của vàng trên bình diện quốc tế.

Sự phi lý này xuất phát từ tính không co giãn của nguồn cung nội địa do các rào cản từ Nghị định 24. Khi thị trường quốc tế lao dốc, các doanh nghiệp trong nước không thể tự do nhập khẩu vàng giá rẻ để cân bằng cung cầu. 

Đứng trước nguồn nguyên liệu hữu hạn, các "nhà cái" lớn buộc phải chọn chiến lược phòng thủ cực đoan, không hạ giá quá sâu vì lo ngại mất đi số vàng trong kho mà không thể mua bù đắp. Do đó, mặt bằng giá nội địa hiện tại hoàn toàn tách biệt, bị chi phối phần lớn bởi ý chí bảo vệ tài sản của các nhà phân phối lớn thay vì phản ánh đúng biến động vĩ mô.

Hệ lụy trực tiếp của cấu trúc đóng kín này là sự "đóng băng" thanh khoản trên thị trường thứ cấp. Những nhà đầu tư cá nhân lỡ mua vàng ở vùng đỉnh 180 - 190 triệu đồng hiện rơi vào trạng thái tiến thoái lưỡng nan. 

Tâm lý xót của khiến phần đông kiên quyết găm giữ, từ chối bán cắt lỗ. Đồng thời, những người cầm tiền cũng không dám giải ngân vì chênh lệch mua - bán (spread) đang bị các doanh nghiệp neo cố định ở mức khổng lồ 3 triệu đồng/lượng nhằm đẩy mọi rủi ro về phía khách hàng.

Giới chuyên môn đánh giá, trạng thái đi ngang hiện tại thực chất là một cuộc đối đầu tâm lý ngầm căng thẳng giữa các nhà đài không dám bán rẻ và nhà đầu tư không chịu cắt lỗ. Bức màn tĩnh lặng này giống như quả bom nổ chậm. 

Một khi các "đập chắn" về giới hạn chịu đựng bị phá vỡ, hoặc có động thái can thiệp gia tăng nguồn cung từ cơ quan quản lý, thị trường nội địa sẽ phải đối mặt với một cú sốc điều chỉnh tàn khốc để đưa mức chênh lệch 30 triệu đồng về lại đúng giá trị thực.