Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương chủ trì hội thảo.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn cho rằng, trong bối cảnh cả nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với yêu cầu đổi mới quản trị theo hướng dựa trên dữ liệu, công nghệ, kết quả đầu ra và trách nhiệm giải trình, việc nghiên cứu, thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

Sau gần 100 năm lãnh đạo cách mạng và gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nhận thức, lý luận của Đảng về mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam ngày càng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện. Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định rõ mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam được cấu thành bởi ba trụ cột lớn: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, các đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều hướng tới mục tiêu lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của con người làm trung tâm. Vì vậy, chủ nghĩa xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa trong đời sống hằng ngày của nhân dân. Trong tiến trình đó, xã, phường – cấp chính quyền gần dân nhất – phải trở thành không gian quan trọng nhất để chuyển hóa các nguyên lý và giá trị của chủ nghĩa xã hội Việt Nam từ tầm nhìn vĩ mô thành thực tiễn cụ thể.

Theo đồng chí Đoàn Minh Huấn, Việt Nam hiện đã tích lũy được nhiều tiền đề thực tiễn để chuyển từ mô hình “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển cộng đồng”. Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa vì thế không chỉ cần thiết mà còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới của đất nước. Đồng chí nhấn mạnh, mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa trong những không gian sống cụ thể, nơi người dân trực tiếp cảm nhận được chất lượng quản trị, mức độ công bằng, chất lượng dịch vụ công, môi trường văn hóa và điều kiện phát triển con người.

Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là vấn đề rất mới, đòi hỏi phải làm rõ không chỉ tiêu chí mà cả cách thức triển khai. Đây không phải là sự quay trở lại mô hình bình quân, bao cấp hay quản lý hành chính kiểu cũ, mà hướng tới xây dựng các cộng đồng cơ sở văn minh, hiện đại, kết hợp hài hòa giữa quản trị hiện đại với các giá trị tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội Việt Nam.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới cần được xây dựng như một cộng đồng dân chủ, pháp quyền, kỷ cương, an toàn, xanh, số, mở, nhân văn, phát triển và hạnh phúc. Trong đó, dân chủ phải trở thành nền tảng của niềm tin xã hội và sức mạnh cộng đồng; pháp quyền phải gắn với minh bạch và quản trị phục vụ; chuyển đổi số phải góp phần mở rộng dân chủ, nâng cao tính minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn. Đồng thời, mọi chính sách ở cấp cơ sở phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới nâng cao chất lượng sống, củng cố gắn kết cộng đồng và tạo điều kiện để người dân phát triển toàn diện.

Tại hội thảo, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, thành phố đang nghiên cứu xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” nhằm cụ thể hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất. Theo đó, mọi chính sách và hoạt động đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ và không để ai bị bỏ lại phía sau. Đề án cũng hướng tới xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành hình mẫu tiêu biểu về phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại, nơi các giá trị văn hiến được gìn giữ và phát huy trong điều kiện mới.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, Đề án xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc” thông qua lựa chọn địa bàn để tổ chức thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, từ đó kiểm nghiệm thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố.

Khái niệm “xã, phường xã hội chủ nghĩa” được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó xã, phường không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà còn là đơn vị trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.

Dự thảo Đề án xây dựng 8 nội dung cốt lõi, gồm: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển hạ tầng hiện đại và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại; bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bao trùm; phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và bền vững; bảo đảm quốc phòng, an ninh; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các nội dung này gắn kết hữu cơ với nhau nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.

Đề án cũng xây dựng hệ thống 54 tiêu chí cụ thể để lượng hóa và đánh giá hiệu quả triển khai mô hình, trong đó có 2 chỉ số tổng hợp là “Chỉ số hạnh phúc của người dân” và “Mức độ hài lòng chung”. Hệ thống tiêu chí bao trùm nhiều lĩnh vực từ phát triển kinh tế, việc làm, thu nhập, quy hoạch hạ tầng, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, quốc phòng, an ninh đến chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân vào quản trị xã hội.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội thông tin thêm, dự thảo Đề án đề xuất 3 phương án triển khai thí điểm, với kỳ vọng đến năm 2030 cơ bản xây dựng được một mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển mới, có khả năng thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống. Tổng nguồn lực dự kiến cho Đề án trong giai đoạn 2026 – 2030 gồm hơn 9.763 tỷ đồng vốn đầu tư công và khoảng 181.517 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách nhà nước.

Các đại biểu dự hội thảo cho rằng, việc xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ nhằm đổi mới quản trị cơ sở mà còn góp phần tạo dựng nền tảng phát triển bền vững cho đất nước trong dài hạn. Đây được xem là bước đi nhằm cụ thể hóa các giá trị và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ngay từ cấp cơ sở, nơi gần dân nhất và cũng là nơi người dân cảm nhận rõ nhất hiệu quả của quản trị quốc gia…