Thực tế đó cũng thúc đẩy WEF lựa chọn chủ đề “Tinh thần đối thoại” cho hội nghị thường niên Davos năm nay, khi hai khái niệm tưởng chừng đối lập này phản ánh rõ trạng thái nghịch lý của thế giới hiện nay: cạnh tranh ngày càng gay gắt, song nhu cầu đối thoại và hợp tác lại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Hội nghị WEF Davos 2026 diễn giữa bối cảnh địa chính trị đặc biệt căng thẳng và khó lường. "Cơn dư chấn" địa chính trị toàn cầu sau vụ Mỹ triển khai lực lượng tấn công Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro ngay trong những ngày đầu năm vẫn để lại hậu quả nặng nề, tiếp tục gây chia rẽ và bất an trong dư luận quốc tế. Bất đồng giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) bị đẩy lên nấc thang mới khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp thuế trừng phạt cả các đồng minh châu Âu nếu không ủng hộ kế hoạch sáp nhập Greenland. Trong bối cảnh đó, chủ đề “Tinh thần đối thoại” mang ý nghĩa biểu tượng rõ nét, như một lời nhắc nhở về giá trị của trao đổi và hợp tác khi trật tự quốc tế dựa trên chủ nghĩa đa phương đang chịu nhiều sức ép.

Chương trình nghị sự của Davos cho thấy sự dịch chuyển ưu tiên rõ rệt, khi các vấn đề an ninh và địa chính trị chiếm vị trí trung tâm. Điều này phản ánh đúng đánh giá của WEF, cho rằng hai rủi ro lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu được xác định là đối đầu địa kinh tế và xung đột vũ trang giữa các quốc gia. “Đối đầu địa kinh tế” – với các công cụ như thuế quan, trừng phạt, kiểm soát đầu tư và “vũ khí hóa” chuỗi cung ứng – đang nổi lên như một đặc trưng mới của nền kinh tế thế giới. Xu hướng này gia tăng trong bối cảnh chính sách thương mại khó đoán, các hiệp định thương mại ràng buộc pháp lý bị xem nhẹ và trật tự đa cực hình thành nhưng thiếu vắng cơ chế hợp tác đa phương hiệu quả.

Đáng chú ý, đối đầu địa kinh tế không chỉ là rủi ro ngắn hạn mà còn được xếp hàng đầu trong trung hạn. Hệ quả là tâm lý bất ổn lan rộng. Khảo sát của WEF cho thấy 50% chuyên gia được hỏi ý kiến tin rằng thế giới sẽ rơi vào trạng thái rất hỗn loạn hoặc đầy biến động trong hai năm tới; khoảng 40% đánh giá tình hình bất ổn nhưng vẫn có thể kiểm soát, và chỉ 10% cho rằng thế giới sẽ tương đối ổn định hoặc yên bình. Những con số này phản ánh mức độ suy giảm niềm tin đáng kể vào khả năng quản trị rủi ro toàn cầu.

Trước bối cảnh đó, nhiều quốc gia đang điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng “đa dạng hóa”, giảm phụ thuộc vào một đối tác lớn, mở rộng mạng lưới thương mại và đầu tư, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng và năng suất nhằm nâng cao khả năng chống chịu quốc gia. Giám đốc điều hành WEF Saadia Zahidi lưu ý rằng các nền kinh tế nhỏ, vốn phụ thuộc lớn vào thương mại và đầu tư quốc tế, đặc biệt lo ngại trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong các lĩnh vực vốn là trụ cột tăng trưởng của họ. Trong một thế giới mà “chiến tranh địa kinh tế” trở thành hiện tượng phổ biến, các quốc gia buộc phải suy nghĩ lại mô hình phát triển và cách thức hội nhập.

Bên cạnh các rủi ro địa chính trị – địa kinh tế, Davos 2026 cũng dành nhiều không gian cho các vấn đề công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử và tự động hóa. Các phiên thảo luận vẽ lên một viễn cảnh năng suất tăng cao, song đi kèm là nguy cơ việc làm khan hiếm và thị trường lao động bị xáo trộn. Báo cáo của WEF cho thấy rủi ro công nghệ đang gia tăng nhanh chóng, trong đó đáng lo ngại là khả năng AI bị lạm dụng để lan truyền thông tin sai lệch, làm xói mòn niềm tin xã hội và khoét sâu phân cực. Theo chuyên gia Andrew George của hãng bảo hiểm Marsh Risk (Mỹ), AI có thể thúc đẩy đổi mới và cải thiện năng suất, nhưng nếu thiếu cơ chế điều tiết phù hợp, những hệ quả tiêu cực sẽ ngày càng rõ nét.  Bởi vậy, Liên hợp quốc dự kiến sớm ra mắt một hội đồng khoa học độc lập về AI nhằm tìm cách cân bằng giữa đổi mới công nghệ và quản trị rủi ro.

Một điểm đáng chú ý khác là sự “lép vế” của các chủ đề dài hạn như biến đổi khí hậu hay đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI) tại Davos năm nay. Điều này phản ánh thực tế rằng các rủi ro dài hạn đang bị lấn át bởi những mối lo ngắn hạn. Theo bà Saadia Zahidi, đây là xu hướng đáng lo ngại khi các rủi ro môi trường – từ hạn hán, lũ lụt, cháy rừng đến suy thoái thiên nhiên – đều gây tác động kinh tế rất lớn và mang tính tồn vong. Việc giảm ưu tiên cho các vấn đề này có thể xuất phát từ áp lực trước mắt, song không thể trở thành cái cớ để thế giới trì hoãn hành động, nhất là khi ứng phó với biến đổi khí hậu đòi hỏi sự hợp tác quốc tế lâu dài và bền bỉ.

Dù hệ thống đa phương đang chịu nhiều thách thức, WEF cho rằng hợp tác chưa hoàn toàn biến mất. Các hiệp định thương mại khu vực và những hình thức hợp tác có chọn lọc vẫn tiếp tục được thúc đẩy. Theo bà Saadia Zahidi, dù trật tự đa phương không còn vận hành trơn tru như trước, vẫn tồn tại những lĩnh vực mà các nước lớn có thể tìm thấy lợi ích chung. Điều quan trọng là phải nhìn nhận bức tranh toàn cầu một cách đa chiều: bên cạnh xu hướng đối đầu ngày càng rõ nét, vẫn tồn tại những “khoảng hợp tác” cần được duy trì và mở rộng.

Trong bối cảnh đó, Davos tiếp tục đóng vai trò là diễn đàn để những tiếng nói ủng hộ hợp tác quốc tế được lan tỏa. Nhiều nhà lãnh đạo, từ Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres, Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây dương (NATO) Mark Rutte, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đến Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đều nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế và đối thoại. Davos có thể trở thành một trong số ít không gian còn lại để hình thành nhận thức chung và kết nối các nỗ lực nhằm kiềm chế những hành động làm gia tăng rủi ro toàn cầu.

Với chủ đề “Tinh thần đối thoại”, Davos 2026 diễn ra giữa một thế giới phân mảnh, cạnh tranh và đầy bất định. Hội nghị không thể giải quyết mọi vấn đề, nhưng có thể góp phần định hình cách thế giới nhìn nhận các rủi ro chung và giá trị của hợp tác. Trong một thời đại mà đối đầu ngày càng lấn át đối thoại, việc duy trì không gian đối thoại ấy có lẽ chính là đóng góp quan trọng nhất của Davos đối với ổn định và quản trị rủi ro toàn cầu trong năm 2026 và những năm tiếp theo.