"Hết hạn thì cứ để nó hết hạn"

Mặc dù thời hạn này đã được dự báo từ nhiều năm trước, các cuộc đàm phán về một hiệp ước mới hoặc một thỏa thuận gia hạn không chính thức đã hoàn toàn bế tắc do ảnh hưởng của cuộc chiến tại Ukraine. Khi được hỏi về việc từ chối lời đề nghị gia hạn một năm từ Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ thản nhiên tuyên bố "nếu nó hết hạn, thì cứ để nó hết hạn". Ông Trump khẳng định sẽ đạt được một thỏa thuận "tốt hơn" sau này, đồng thời nhấn mạnh rằng Trung Quốc phải là một phần của bất kỳ thỏa thuận tương lai nào. Tuy nhiên, phía Trung Quốc đã nêu rõ lập trường không quan tâm đến việc này.

Cuộc chạy đua vũ trang mới

Sự chấm dứt của New START ngay lập tức kích hoạt những động thái quân sự mạnh mẽ từ các bên liên quan. Chính quyền Trump cho biết đang chuẩn bị triển khai thêm các đầu đạn hạt nhân trên đội tàu ngầm lớp Ohio. Hải quân Mỹ dự kiến sẽ mở lại 4 ống phóng tên lửa trên mỗi tàu ngầm vốn đã bị vô hiệu hóa trước đó để tuân thủ New START, giúp bổ sung thêm 56 tên lửa và hàng trăm đầu đạn vào kho vũ khí sẵn sàng chiến đấu. Ngoài ra, ngân sách "One Big Beautiful Bill" đã phê duyệt các khoản kinh phí cho việc nâng cấp này ngay sau ngày 1 tháng 3.

Trong khi đó, phía Nga cho biết đang thử nghiệm các loại "siêu vũ khí" mới như Poseidon, một thiết bị lặn không người lái có khả năng gây ra sóng thần phóng xạ để hủy diệt các thành phố ven biển. Nga cũng được cho là đang chuẩn bị đặt vũ khí hạt nhân vào không gian nhằm đánh bại hệ thống phòng thủ "Vòm Vàng" mà Tổng thống Trump đề xuất.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh được cho đang từ bỏ chính sách "răn đe tối thiểu" để xây dựng một kho vũ khí có thể đối trọng với cả Washington và Moscow, dự kiến đạt hơn 1.000 vũ khí vào năm 2030.

Sự rạn nứt của "Chiếc ô hạt nhân"

Chính sách "Nước Mỹ trên hết" của Tổng thống Trump đang khiến các đồng minh lâu năm lo ngại về tính hiệu quả của chiếc ô hạt nhân, cam kết bảo vệ các quốc gia không có vũ khí hạt nhân nếu bị tấn công. Ông Trump đã nhiều lần đặt câu hỏi về việc liệu Mỹ có nên bảo vệ các quốc gia là "kẻ ăn bám" về mặt tài chính hay không.

Trước tình hình này, một số quốc gia đồng minh đang cân nhắc việc tự phát triển vũ khí hạt nhân riêng. Ba Lan và Đức đã lên kế hoạch thảo luận về khả năng mở rộng sự bảo vệ từ kho vũ khí hạt nhân của Pháp sang toàn châu Âu.

Các nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng bắt đầu có những cuộc thảo luận nội bộ về việc thay đổi hướng đi và tự xây dựng khả năng răn đe.

Các nước Bắc Âu như Thụy Điển kêu gọi thiết lập một kho vũ khí hạt nhân chung của khu vực độc lập với Mỹ.

Lời cảnh báo từ quá khứ

Cựu Tổng thống Barack Obama, người từng thúc đẩy hiệp ước New START, cảnh báo rằng hành động này đang "xóa sổ một cách vô nghĩa nhiều thập kỷ ngoại giao" và có thể kích ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang mới. Giám đốc Cơ quan kiểm soát hạt nhân (IAEA) của Liên hợp quốc, ông Rafael Grossi cũng nhận định rằng thế giới đang đối mặt với những công nghệ mới không được hiệp ước cũ bao hàm như tên lửa siêu thanh và vũ khí không gian.

Sự sụp đổ của các rào cản pháp lý đang gợi nhớ lại lời cảnh báo của “cha đẻ” vũ khí hạt nhân J. Robert Oppenheimer vào năm 1945 rằng vũ khí hạt nhân sẽ trở nên phổ biến nếu con người muốn biến chúng thành như vậy. Với việc các rào cản tâm lý chống lại sự phổ biến vũ khí hạt nhân đang dần biến mất, thế giới đang bước vào một chương mới đầy bất định và rủi ro.