Bài 1: Từ kết nối QR đến mạng lưới khu vực

Chỉ với một lần quét mã QR trên ứng dụng ngân hàng trong nước, người Việt có thể thanh toán tại nhiều quốc gia mà không cần đổi tiền mặt hay sử dụng thẻ quốc tế. Sự thuận tiện này phản ánh quá trình chuyển dịch mạnh mẽ của hạ tầng thanh toán toàn cầu, trong đó Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới tài chính số khu vực.

Từ mô hình SWIFT đến thanh toán thời gian thực

Trong nhiều thập niên, các giao dịch quốc tế chủ yếu được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng đại lý kết nối bằng mạng lưới SWIFT. Đây là nền tảng quan trọng của thương mại toàn cầu, song đang bộc lộ nhiều hạn chế khi kinh tế số phát triển với tốc độ ngày càng cao.

Các giao dịch xuyên biên giới truyền thống thường phải đi qua nhiều ngân hàng trung gian, mất từ một đến vài ngày làm việc để hoàn tất và phát sinh chi phí chuyển đổi ngoại tệ cùng nhiều loại phí xử lý. Với các khoản thanh toán giá trị nhỏ hoặc giao dịch bán lẻ, những chi phí này có thể trở thành rào cản đối với cả người dùng lẫn doanh nghiệp.

Trong khi đó, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử, du lịch quốc tế và các dịch vụ số đang thúc đẩy các quốc gia tìm kiếm mô hình thanh toán nhanh hơn, chi phí thấp hơn và thuận tiện hơn. Theo đó, năm 2020, Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) đã thông qua lộ trình cải thiện thanh toán xuyên biên giới nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. 

Tại Đông Nam Á, ASEAN cũng thúc đẩy sáng kiến Kết nối thanh toán khu vực (Regional Payment Connectivity - RPC), hướng tới liên thông các hệ thống thanh toán nội địa giữa các quốc gia thành viên.

Theo mô hình mới, người dùng có thể thanh toán trực tiếp bằng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử quen thuộc tại nước ngoài thông qua kết nối thời gian thực giữa các hạ tầng thanh toán quốc gia, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống chuyển tiền truyền thống.

Song song với đó, nhiều nền kinh tế đang thúc đẩy thanh toán bằng đồng nội tệ nhằm giảm sự phụ thuộc vào các đồng tiền trung gian. Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm chi phí chuyển đổi ngoại tệ, hạn chế rủi ro tỷ giá và tăng tính chủ động cho các nền kinh tế trong khu vực.

Theo dự báo của Juniper Research, giá trị thanh toán xuyên biên giới toàn cầu có thể tăng từ 50,8 nghìn tỷ USD năm 2026 lên khoảng 62,9 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Châu Á - Thái Bình Dương được đánh giá là khu vực tăng trưởng nhanh nhất nhờ sự bùng nổ của thương mại điện tử, du lịch và các dịch vụ số.

Việt Nam mở rộng kết nối trong hệ sinh thái thanh toán số

Trong xu thế đó, Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình kết nối với hệ sinh thái thanh toán khu vực thông qua hạ tầng thanh toán quốc gia do Công ty Cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (Napas) vận hành.

Tại họp báo công bố Ngày Tài chính số 2026 mới đây, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thúc đẩy tài chính số và kinh tế số.

Ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh: "Việc thanh toán nhanh chóng, thuận tiện giúp người mua và người bán dễ dàng kết nối, từ đó thúc đẩy cung - cầu gặp nhau hiệu quả hơn, rút ngắn vòng quay vốn và hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh".

Theo NAPAS, đến giữa năm 2026, mạng lưới thanh toán QR xuyên biên giới VietQR Global đã được triển khai chính thức tại 5 quốc gia gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc và Hàn Quốc. Trong đó, Trung Quốc và Hàn Quốc được đưa vào vận hành từ tháng 4/2026.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc NAPAS, cho biết tiến độ mở rộng kết nối đang diễn ra nhanh hơn dự kiến. Theo kế hoạch, hệ thống sẽ tiếp tục kết nối với Singapore và Đài Loan (Trung Quốc) vào cuối năm 2026, nâng tổng số thị trường liên thông lên 7.

Hiện hơn 20 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán đã tham gia cung cấp dịch vụ QR xuyên biên giới thông qua mạng lưới NAPAS. Trước đó, tháng 11/2025, 25 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán đã ký cam kết đồng hành cùng NAPAS trong việc phát triển hệ sinh thái thanh toán khu vực.

Việc kết nối với Trung Quốc và Hàn Quốc được đánh giá là bước tiến đáng chú ý bởi đây là những thị trường có quy mô giao dịch lớn và lượng khách du lịch cao. Khi phạm vi kết nối được mở rộng, hiệu quả của hệ sinh thái thanh toán sẽ ngày càng rõ nét nhờ khả năng phục vụ đồng thời người dân, doanh nghiệp và du khách quốc tế.

Không chỉ hỗ trợ người Việt thanh toán ở nước ngoài, hệ thống còn cho phép du khách từ các thị trường đã kết nối sử dụng ứng dụng thanh toán nội địa của họ để thanh toán tại Việt Nam thông qua mạng lưới VietQR. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy thanh toán không tiền mặt trong các lĩnh vực du lịch, bán lẻ và dịch vụ.

Bên cạnh mạng lưới do NAPAS triển khai, một số ngân hàng thương mại cũng phát triển các kết nối riêng với đối tác quốc tế. Tháng 5/2026, Vietcombank công bố dịch vụ thanh toán QR xuyên biên giới trên ứng dụng VCB Digibank, cho phép khách hàng thanh toán tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua các mạng lưới đối tác toàn cầu như Alipay+.

Đây là lần đầu tiên người dùng tại Việt Nam có thể sử dụng ứng dụng ngân hàng nội địa để quét mã QR thanh toán tại hơn 50 quốc gia, bao gồm các thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia… và nhiều quốc gia tại châu Âu, châu Mỹ. 

Không chỉ Vietcombank, xu hướng thanh toán QR xuyên biên giới đang được nhiều ngân hàng trong nước đẩy mạnh triển khai. Cụ thể, BIDV đã phát triển dịch vụ VietQR Pay cho phép khách quốc tế từ Hàn Quốc, Trung Quốc thanh toán trực tiếp tại Việt Nam thông qua ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử nội địa của họ, đồng thời mở rộng kết nối với các thị trường trong khu vực.

Theo các chuyên gia, việc song song tồn tại mô hình kết nối hạ tầng thanh toán quốc gia và hệ sinh thái riêng của các ngân hàng sẽ góp phần mở rộng nhanh phạm vi thanh toán quốc tế, đồng thời mang đến thêm lựa chọn cho người dùng.

Xa hơn, quá trình kết nối thanh toán xuyên biên giới đang hình thành một lớp hạ tầng mới cho nền kinh tế số. Nếu trước đây sự lưu thông hàng hóa phụ thuộc vào giao thông và logistics, thì trong môi trường số, khả năng lưu chuyển dòng tiền theo thời gian thực đang trở thành yếu tố quan trọng không kém.

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, việc Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào các mạng lưới thanh toán khu vực không chỉ nâng cao năng lực kết nối tài chính mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển của thương mại điện tử, du lịch và các dịch vụ số trong giai đoạn tới.

Bài 2: Mở đường cho du lịch và tiêu dùng không biên giới