Từ trung tâm huyện Phú Lương (tỉnh Thái Nguyên) theo tỉnh lộ 263 quanh co giữa những đồi cọ, nương chè chỉ hơn nửa giờ đồng hồ, chúng tôi đến xã Ôn Lương, nơi thành lập chính quyền cách mạng đầu tiên ở Phú Lương (tháng 4/1945). Vẫn những mái nhà sàn đặc trưng của đồng bào các dân tộc vùng Việt Bắc, vẫn những cánh rừng xanh ngút ngát kéo dài đến dãy núi Chúa sừng sững, nhưng Ôn Lương hôm nay không còn là nơi “thâm sơn cùng cốc” như ngày nào mà đang chuyển mình vươn dậy trở thành xã nông thôn miền núi tiêu biểu của cả huyện, cả tỉnh.

Những ngày tháng hào hùng

Lật giở lại những tài liệu lịch sử được lưu giữ cẩn thận qua nhiều thế hệ, ông Nguyễn Văn Cung, Bí thư Đảng ủy xã kể cho chúng tôi nghe về những ngày tháng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa ở tổng Phú Lý (một trong 7 tổng của huyện Phú Lương thời kỳ Pháp thuộc). Sáng ngày 5/4/1945, tại cuộc mít tinh tổ chức tại sân đình làng Khau Sửa, xã Ôn Lương Hạ (nay thuộc thôn Đồng Rum, xã Ôn Lương), Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân tuyên bố xóa bỏ chính quyền của đế quốc, phong kiến, tịch thu toàn bộ bằng sắc, giấy tờ của chế độ cũ, lập nên chính quyền cách mạng Ôn Lương Hạ. Đây là chính quyền cách mạng đầu tiên ở tổng Phủ Lý và cũng là chính quyền cách mạng đầu tiên của châu Phú Lương. Ngay sau đó, phong trào đấu tranh cách mạng lan rộng, chính quyền cách mạng lần lượt ra đời ở các xã lân cận: Thái Thịnh, Mãn Quang, Môn Bình...

Từ ngọn lửa cách mạng thắp lên từ Ôn Lương, cuộc đấu tranh lật đổ chính quyền đế quốc phong kiến tại Phú Lương đã giành được nhiều thắng lợi, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thái Nguyên và Tổng khởi nghĩa mùa thu tháng Tám của cả dân tộc... Sau cuộc Tổng khởi nghĩa lịch sử, cái tên Ôn Lương lại được ghi dấu trên bản đồ lịch sử dân tộc khi cùng với Hợp Thành, Phủ Lý trở thành vùng ATK của Phú Lương, nối liền với các vùng ATK Định Hóa - Tân Trào - Đại Từ, trở thành nơi chở che, nuôi giấu cán bộ cách mạng, lực lượng vũ trang, các cơ quan nhà nước trong những năm kháng chiến chống Pháp...

Đổi thay từng ngày

Tự hào là quê hương anh hùng, trong công cuộc đổi mới hôm nay, đồng bào các dân tộc ở Ôn Lương đã tích cực đi đầu trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đạt nhiều kết quả đáng khích lệ trong phát triển kinh tế - xã hội. Ông Phan Thanh Thúy, Chủ tịch UBND xã Ôn Lương cho biết: Tuy là xã vùng sâu, vùng xa nhất phía tây của huyện, với 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, nhưng những năm gần đây Ôn Lương đã biến những khó khăn, bất lợi về địa hình thành những lợi thế để phát triển kinh tế. Hiện xã đã có hơn 300 ha đất trồng chè, gần 200 ha đất trồng lúa 2 vụ, trên 600 đất rừng sản xuất... Nhờ cần cù, chịu khó áp dụng khoa học tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nên sản lượng lương thực của xã ngày càng tăng, trung bình đạt khoảng 2.200 - 2.300 tấn/năm. Riêng cây chè đặc sản, năng suất bình quân đạt khoảng 93 tạ/ha, tương đương với hơn 20.000 tấn búp tươi/năm, trở thành cây công nghiệp mũi nhọn, giúp bà con các dân tộc trong xã xóa đói giảm nghèo và làm giàu. Vì vậy, giá trị sản xuất trên mỗi ha đất nông nghiệp của Ôn Lương đã tăng từ 50 triệu đồng/ha (năm 2010) lên 70 triệu đồng/ha như hiện nay. Ngoài ra trên địa bàn xã còn có Hợp tác xã mây tre đan Tân Thành cùng hàng chục xưởng chế biến lâm sản, góp phần tích cực vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở địa phương, tạo thêm việc làm, nguồn thu nhập ổn định cho người dân...

Dẫn chúng tôi thăm lại di tích nơi thành lập chính quyền đầu tiên ở thôn Đầm Rum, nay đã được đầu tư xây dựng nhà bia tưởng niệm với khuôn viên khang trang, xanh mát bóng cây, trở thành điểm tham quan quan trọng trên tuyến du lịch về vùng ATK Phú Lương. Điều ấn tượng nhất về một vùng quê cách mạng gian khó ngày nào là cả 10 thôn, bản trong xã hiện đã có đường nhựa, đường bê tông đến tận trung tâm, giúp cho việc giao thương, vận chuyển hàng hóa thuận lợi hơn trước rất nhiều. Thêm vào đó, từ trước năm 2010, chợ xã Ôn Lương đã được xây dựng khang trang, kiên cố, to nhất vùng với diện tích hơn 2.000 m2. Các công trình hạ tầng thiết yếu: Điện, trường, trạm và các công trình phúc lợi được xây dựng đồng bộ, giúp bà con ngày càng có đời sống tốt hơn cả về vật chất lẫn tinh thần; giảm tỷ lệ hộ nghèo mỗi năm trung bình 5%...

Ghi nhận những đóng góp của quân và dân Ôn Lương, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Pháp cho xã.

Chính những kết quả phát triển kinh tế - xã hội trong nhiều năm qua, Ôn Lương lại vinh dự hơn khi được chọn là một trong 35 xã điểm của tỉnh Thái Nguyên thực hiện tốt chương trình xây dựng nông thôn mới. Để triển khai thực hiện có hiệu quả các nội dung của đề án xây dựng nông thôn mới, Ôn Lương đã tập trung các nguồn lực tiếp tục cứng hóa và mở rộng hơn 60 km đường trục xã, đường liên thôn bản, duy tu, bảo dưỡng các công trình thủy lợi, đảm bảo chủ động tưới tiêu cho hơn 180 ha đất sản xuất, nâng số hộ sử dụng điện lưới quốc gia lên hơn 99%, nâng cấp 9 nhà văn hóa thôn bản, mở rộng chợ xã thêm 2.000 m2... Để nâng cao thu nhập cho người dân, Ôn Lương tập trung phát triển cây lương thực, cây công nghiệp ngắn ngày, phát triển giống lúa nếp vải đặc sản với diện tích 50 ha, bố trí lại thời vụ trồng ngô ở các thôn bản vùng cao. Ngoài các cây trồng truyền thống, Ôn Lương bắt đầu phát triển cây dược liệu, cải tạo giống chè cũ, thay thế 75% diện tích chè bằng các giống mới, chất lượng cao vào năm 2015. Tận dụng lợi thế đầu nguồn nước, xã chú trọng phát triển nuôi trồng thủy sản với tổng diện tích mặt nước nuôi thủy sản gần 100 ha, kết hợp du lịch sinh thái trên các hồ lớn: Nà Mạt, Lũng Hiền, Tuông Lậc... Hiện Ôn Lương đã hoàn thành 10/19 tiêu chí nông thôn mới theo bộ tiêu chí quốc gia.

Ông Phan Thanh Thúy, Chủ tịch UBND xã cho biết thêm: Để hoàn thành mục tiêu kế hoạch đề ra, từ nay đến năm 2015, hàng năm Ôn Lương duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế từ 7% trở lên, mỗi năm trồng mới 50 ha rừng sản xuất, cải tạo 10 ha chè, giữ vững phổ cập giáo dục trung học cơ sở, đào tạo nghề cho 150 lao động/năm, nâng giá trị thu nhập trên đất trồng trọt lên 90 triệu đồng/ha/năm...

Bài và ảnh:Hoàng Thảo Nguyên