Theo Nikkei Asia, tháng 11 năm ngoái, Chính phủ Ấn Độ công bố chương trình phát triển nam châm vĩnh cửu đất hiếm trị giá 72,8 tỷ rupee (764,8 triệu USD), đặt mục tiêu xây dựng công suất 6.000 tấn mỗi năm, bao phủ toàn bộ chuỗi từ nguyên liệu đến nam châm thành phẩm. Tối đa 5 doanh nghiệp được lựa chọn, mỗi doanh nghiệp có công suất không quá 1.200 tấn mỗi năm.

Khoảng cách lớn với Trung Quốc

Nam châm đất hiếm là linh kiện quan trọng trong xe điện, turbine điện gió, thiết bị quốc phòng và nhiều công nghệ khác. Ấn Độ triển khai chương trình sau khi Trung Quốc, quốc gia kiểm soát khoảng 90% hoạt động tinh luyện đất hiếm toàn cầu, áp dụng hạn chế cấp phép xuất khẩu một số nguyên tố đất hiếm vào tháng 4/2025, gây xáo trộn chuỗi cung ứng quốc tế.

Các doanh nghiệp Ấn Độ cho rằng mô hình hiện tại có thể khiến ngành sản xuất trong nước thiếu lợi thế kinh tế theo quy mô. Ông Tarun Singhal, Giám đốc Lohum, cho biết Trung Quốc phân chia các công đoạn sản xuất để từng doanh nghiệp chuyên môn hóa, trong khi Ấn Độ yêu cầu nhà sản xuất phải bắt đầu từ oxit đất hiếm và hoàn thiện thành nam châm.

Khoảng cách về quy mô là rất lớn. Trung Quốc đã hợp nhất 6 doanh nghiệp đất hiếm quốc doanh thành Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc vào năm 2021, qua đó tăng khả năng kiểm soát nguồn cung và giá cả. Một nhà máy tại Trung Quốc mà ông Singhal từng tới có thể sản xuất 40.000 tấn bột nam châm mỗi năm, cao hơn nhiều so với mục tiêu 6.000 tấn của toàn bộ chương trình Ấn Độ.

Thiếu nguyên liệu và thiết bị

Nguồn nguyên liệu là trở ngại lớn ngay từ đầu. Dù sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ ba thế giới, Ấn Độ lại thiếu năng lực tinh luyện quặng thành oxit, tiền đề để sản xuất kim loại, hợp kim và nam châm.

Hiện Indian Rare Earths Ltd. (IREL), doanh nghiệp quốc doanh, là nhà sản xuất oxit đất hiếm duy nhất ở quy mô thương mại. Công suất dự kiến 500 tấn mỗi năm của IREL vẫn thấp hơn đáng kể so với nhu cầu ước tính 1.500-1.700 tấn của 5 doanh nghiệp. Vì vậy, các nhà sản xuất phải tìm nguồn nguyên liệu từ nước ngoài.

Thiết bị chuyên dụng cũng trở thành điểm nghẽn khi Mỹ và nhiều quốc gia khác đồng loạt xây dựng chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc. Ông Gaurav Shukla, Phó giám đốc điều hành N.A.N. MagneTech, cho biết thời gian chờ thiết bị đang kéo dài do nhiều dự án cùng đặt hàng từ một số ít nhà cung cấp.

Nhiều doanh nghiệp Ấn Độ đang mua thiết bị của ULVAC, hãng Nhật Bản chiếm hơn 70% thị trường lò thiêu kết và lò nấu chảy chân không. N.A.N. mất khoảng 15 tháng để nhận thiết bị từ Nhật Bản, trong khi Lohum chỉ mất 6-7 tháng khi đặt từ các cơ sở của ULVAC tại Trung Quốc. Chi phí mua từ Nhật Bản cũng có thể cao gấp 3 lần.

Bài toán sống còn sau trợ cấp

N.A.N. dự kiến nâng công suất từ 1.200 lên 10.000 tấn mỗi năm, bởi cho rằng quy mô ban đầu chưa đủ để cạnh tranh. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần nguồn cung nguyên liệu ổn định và khả năng duy trì lợi nhuận sau khi các ưu đãi của chính phủ kết thúc.

Yêu cầu vốn cũng khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ gặp khó. Chương trình quy định mức tài sản ròng tối thiểu 1,8-3,75 tỷ rupee, nhằm bảo đảm doanh nghiệp có đủ năng lực tài chính để xây dựng chuỗi sản xuất. Tuy nhiên, điều này lại loại bỏ một số công ty có năng lực kỹ thuật nhưng thiếu vốn.

Shiva Kumar, đồng sáng lập Mecwin Technologies, đã nhiều năm nghiên cứu nam châm phù hợp với động cơ do công ty sản xuất thông qua các đối tác tại Trung Quốc. Sau khi Bắc Kinh siết xuất khẩu, Mecwin hợp tác với Viện Fraunhofer IWKS của Đức để phát triển chuỗi sản xuất hoàn chỉnh. Dù vậy, công ty không đủ điều kiện nhận trợ cấp do không đáp ứng yêu cầu tài sản.

Các doanh nghiệp cho rằng khi sản phẩm bắt đầu được sản xuất, việc nhanh chóng tìm khách hàng trong nước sẽ quyết định khả năng tồn tại. N.A.N. và Lohum đã bắt đầu đàm phán với các nhà sản xuất linh kiện và thiết bị Ấn Độ, dù giá sản phẩm trong những năm đầu có thể cao hơn hàng Trung Quốc.

Với Ấn Độ, phát triển ngành nam châm đất hiếm là bước đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu không giải quyết được bài toán quy mô, nguyên liệu, thiết bị và thị trường, chương trình trợ cấp có nguy cơ chỉ tạo ra những nhà máy nhỏ khó cạnh tranh khi ưu đãi kết thúc.