Tuy nhiên, giới chuyên gia quốc phòng cho rằng tiến độ này có thể quá tham vọng, thậm chí khó khả thi nếu so với lịch sử phát triển của các chiến đấu cơ tàng hình hàng đầu thế giới như F-22 hay F-35 của Mỹ.

Bước ngoặt lịch sử

Theo tờ The EurAsian Times, Cơ quan Phát triển Hàng không Ấn Độ (ADA) mới đây đã phát hành hồ sơ mời thầu (RFP) cho ba liên danh tư nhân được chọn trước để phát triển tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 AMCA. Ba ứng viên gồm liên danh Larsen & Toubro - Bharat Electronics Limited, Tata Advanced Systems và Bharat Forge - BEML.

Động thái này được xem là bước ngoặt lớn đối với ngành công nghiệp quốc phòng Ấn Độ khi chấm dứt thế độc quyền kéo dài gần 70 năm của tập đoàn quốc doanh Hindustan Aeronautics Limited (HAL) trong lĩnh vực chế tạo chiến đấu cơ.

Gói thầu trị giá khoảng 15.000 crore rupee, tương đương 1,56 tỷ USD, sẽ mở đường cho một trong những dự án hàng không quân sự tham vọng nhất của New Delhi: tự phát triển chiến đấu cơ tàng hình thế hệ 5 mang tên AMCA.

Nhà thầu chiến thắng sẽ được giao nhiệm vụ chế tạo 5 nguyên mẫu cùng một khung thử nghiệm kết cấu (STS). Việc lựa chọn sẽ dựa trên đánh giá kỹ thuật và giá dự thầu.

Mục tiêu 30 tháng gây tranh cãi

Điều gây chú ý nhất trong hồ sơ mời thầu là tiến độ cực kỳ gấp gáp. Theo yêu cầu của ADA, nguyên mẫu đầu tiên phải hoàn thiện trong vòng 24 tháng kể từ khi ký hợp đồng và thực hiện chuyến bay đầu tiên sau tối đa 30 tháng.

Nguyên mẫu đầu tiên dự kiến ra mắt vào năm 2029 và sử dụng động cơ GE F414 của Mỹ.

Các nguyên mẫu tiếp theo cũng được áp đặt tiến độ chặt chẽ khi nguyên mẫu thứ hai phải bay sau 37 tháng, nguyên mẫu thứ ba sau 46 tháng, nguyên mẫu thứ tư sau 52 tháng và nguyên mẫu thứ năm sau 64 tháng.

Tổng cộng 1.800 chuyến bay thử sẽ được tiến hành trong vòng 84 tháng kể từ ngày ký hợp đồng. Chỉ sau khi hoàn thành toàn bộ số chuyến bay này, chương trình mới bước sang giai đoạn sản xuất hàng loạt.

Nếu mọi thứ diễn ra đúng kế hoạch, AMCA có thể được sản xuất hàng loạt vào giai đoạn 2034 - 2035.

Tuy nhiên, tiến độ trên bị nhiều chuyên gia xem là “quá lạc quan”, đặc biệt với một chương trình công nghệ cao chưa từng có tiền lệ tại Ấn Độ.

Thách thức khổng lồ với các tập đoàn tư nhân

Dù tư nhân được kỳ vọng mang lại hiệu quả vận hành tốt hơn, vấn đề lớn nhất nằm ở kinh nghiệm thực tế. Ngoài Tata, chưa có công ty nào trong danh sách từng thiết lập dây chuyền lắp ráp hoàn chỉnh cho máy bay.

Tata trước đây từng hợp tác với Airbus xây dựng dây chuyền lắp ráp vận tải cơ C-295, song đây là máy bay vận tải chứ không phải tiêm kích tàng hình hiện đại.

Điều đó đồng nghĩa các doanh nghiệp được chọn sẽ phải gần như bắt đầu từ con số 0 để xây dựng dây chuyền sản xuất cho một trong những sản phẩm hàng không phức tạp nhất thế giới.

Không chỉ dựng nhà máy và hệ thống thử nghiệm, nhà thầu còn phải xử lý hàng loạt nhiệm vụ khó khăn như tích hợp động cơ GE F414, phát triển vật liệu tổng hợp đặc biệt, hoàn thiện công nghệ tàng hình, thử nghiệm mặt đất, thử nghiệm kết cấu và đánh giá khả năng bay.

Một điểm đáng chú ý khác là chương trình gần như không cho phép phụ thuộc vào đối tác nước ngoài. Hồ sơ mời thầu yêu cầu đơn vị thắng thầu phải thành lập một công ty hoàn toàn mới trong vòng ba tháng và công ty này phải nằm dưới sự kiểm soát của công dân Ấn Độ. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài chỉ được phép ở mức đầu tư tài chính thụ động theo quy định hiện hành.

Ban lãnh đạo chủ chốt của công ty đều phải là công dân cư trú tại Ấn Độ.

So sánh với F-22, F-35 và tiêm kích KAAN

Nhiều chuyên gia cho rằng chỉ cần nhìn vào lịch sử phát triển tiêm kích thế hệ 5 trên thế giới cũng đủ thấy mức độ khó khăn của AMCA.

Tại Mỹ, hợp đồng phát triển nguyên mẫu F-22 Raptor được trao cho Lockheed Martin và Boeing năm 1991. Phải tới tháng 4/1997, nguyên mẫu đầu tiên mới xuất xưởng và chuyến bay đầu tiên diễn ra vào tháng 9 cùng năm, tức mất gần 6 năm.

Tương tự, Lockheed Martin nhận hợp đồng phát triển F-35 năm 2001, khi hãng này đã có kinh nghiệm từ chương trình F-22. Dẫu vậy, nguyên mẫu F-35 đầu tiên cũng chỉ có thể ra mắt vào cuối năm 2006, sau hơn 5 năm phát triển.

Ở Thổ Nhĩ Kỳ, chương trình tiêm kích tàng hình KAAN được khởi động từ năm 2016 nhưng phải đến năm 2023 nguyên mẫu đầu tiên mới hoàn thiện và cất cánh vào năm 2024.

Trong khi đó, Ấn Độ đang yêu cầu AMCA thực hiện chuyến bay đầu tiên chỉ trong vòng 30 tháng kể từ ngày ký hợp đồng.

Giới phân tích cho rằng nếu ngay cả Mỹ, với nền công nghiệp quốc phòng hàng đầu thế giới cùng chuỗi cung ứng hoàn thiện, còn mất từ 5 - 6 năm để đưa nguyên mẫu tiêm kích tàng hình lên bầu trời, thì việc các doanh nghiệp Ấn Độ lần đầu xây dựng dây chuyền sản xuất chiến đấu cơ đạt mục tiêu 30 tháng sẽ là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn.

Bài toán tham vọng và thực tế

Những khó khăn của chương trình tiêm kích Tejas trước đây cũng khiến nhiều người hoài nghi. Dự án này từng nhiều lần chậm tiến độ do vướng mắc công nghệ, thủ tục hành chính và các lệnh trừng phạt sau vụ thử hạt nhân của Ấn Độ năm 1998.

AMCA thậm chí còn phức tạp hơn nhiều khi phải xử lý công nghệ tàng hình, khả năng bay siêu thanh kéo dài, tích hợp cảm biến hợp nhất và chuỗi cung ứng vật liệu công nghệ cao.

Dù vậy, New Delhi vẫn kỳ vọng việc trao cơ hội cho khu vực tư nhân sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ và tạo ra cú hích mới cho ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.

Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, ngay cả với sự linh hoạt của khối tư nhân, việc hoàn thành một chương trình chiến đấu cơ thế hệ 5 trong khung thời gian ngắn như vậy vẫn là thử thách khổng lồ đối với ngành công nghiệp hàng không quân sự Ấn Độ.