Theo hãng tin Mehr News, vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Iran nhằm vào tàu sân bay và tàu khu trục của Mỹ không chỉ là một diễn biến trên chiến trường mà còn cho thấy những thách thức mới đối với hoạt động triển khai lực lượng của Washington, đồng thời có thể làm gia tăng chi phí cho sự hiện diện hải quân của Mỹ trong khu vực.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 5/9 thông báo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào một tàu sân bay và một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Mỹ. Theo phía Mỹ, các tàu này đã sống sót sau nhiều cuộc tấn công và không có binh sĩ Mỹ nào bị thương.

Thoạt nhìn, câu hỏi quan trọng nhất là liệu tên lửa có thực sự đánh trúng các tàu Mỹ hay không. Tuy nhiên, xét về chiến lược, ý nghĩa của diễn biến này vượt xa mức độ thiệt hại trực tiếp. Vấn đề đáng chú ý hơn là những cuộc tấn công như vậy có thể tác động thế nào đến tính toán của các chỉ huy Mỹ về mức độ an toàn và khả năng tự do hoạt động của lực lượng hải quân trong khu vực.

Tàu sân bay là một trong những công cụ quan trọng để Mỹ thể hiện sức mạnh quân sự bên ngoài lãnh thổ. Việc triển khai tàu sân bay cùng nhóm tác chiến đi kèm cho phép Washington đưa một phần năng lực không quân và hải quân đến gần khu vực xảy ra khủng hoảng, qua đó duy trì khả năng răn đe, tấn công và phản ứng nhanh.

Tuy nhiên, chính đặc điểm này cũng khiến tàu sân bay dễ trở thành mục tiêu. Càng hoạt động gần khu vực xung đột, tàu sân bay càng cần được bảo vệ và càng đòi hỏi nhiều nguồn lực hơn.

Một nhóm tác chiến tàu sân bay không chỉ bao gồm bản thân tàu sân bay mà còn có các tàu khu trục, hệ thống phòng không, máy bay chiến đấu, máy bay cảnh báo sớm, trinh sát cùng nhiều phương tiện quân sự khác. Vì vậy, mối đe dọa tên lửa nhằm vào tàu sân bay trên thực tế đặt ra yêu cầu đối với cả một mạng lưới phòng thủ.

Ngay cả khi tên lửa bị đánh chặn và không gây thiệt hại cho tàu sân bay, cuộc tấn công vẫn có thể tạo ra những tác động về mặt tác chiến. Các chỉ huy Mỹ phải tính đến khả năng tàu của họ nằm trong tầm bắn và sự hiện diện trong khu vực có thể đi kèm nguy cơ bị tấn công. Đây có thể được xem là “chi phí của sự hiện diện”.

Để tác động đến tính toán của phía bên kia, Iran không nhất thiết phải phá hủy một tàu sân bay Mỹ trong mỗi cuộc tấn công. Việc làm gia tăng chi phí bảo vệ tàu, hạn chế khả năng di chuyển, thay đổi khoảng cách hoạt động, tăng nhu cầu trinh sát và gây áp lực lên các lực lượng được triển khai cũng có thể trở thành một phần trong mục tiêu răn đe.

Trong chiến tranh hiện đại, hiệu quả của một loại vũ khí đôi khi không chỉ được đánh giá bằng mức độ thiệt hại trực tiếp mà còn bằng khả năng buộc đối phương phải huy động nguồn lực để đối phó. Theo cách nhìn này, tên lửa đạn đạo không chỉ là công cụ gây thiệt hại mà còn có thể tác động đến cách thức đối phương triển khai và vận hành lực lượng.

Tuy nhiên, từ diễn biến trên chưa thể kết luận cán cân quân sự giữa Iran và Mỹ đã thay đổi. Washington vẫn sở hữu ưu thế đáng kể về nhiều lĩnh vực quân sự, tình báo, không quân và hải quân, trong khi các tàu sân bay được bảo vệ bằng nhiều lớp phòng thủ. Do đó, cần phân biệt giữa khả năng nhắm mục tiêu và khả năng phá hủy một mục tiêu quân sự.

Điều đáng chú ý hơn là khả năng mối đe dọa này được lặp lại. Nếu lực lượng Mỹ nhận định việc duy trì tàu sân bay tại một số khu vực nhất định thường xuyên khiến các tàu này đối mặt với nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa, Washington có thể phải xem xét lại cách thức triển khai và mô hình hoạt động.

Khi đó, khoảng cách của tàu sân bay với các khu vực ven biển, mô hình di chuyển, mức độ hộ tống, số lượng máy bay chiến đấu bảo vệ và hoạt động trinh sát có thể được điều chỉnh. Mỗi thay đổi đều có thể kéo theo sự gia tăng chi phí hoạt động của Mỹ.

Phản ứng của Washington cũng là một yếu tố đáng chú ý. Mỹ có thể đáp trả nhằm vào các mục tiêu quân sự và kinh tế của Iran để phát đi thông điệp rằng các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ sẽ phải trả giá. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng tiềm ẩn nguy cơ tạo ra vòng xoáy tấn công và đáp trả, trong đó mỗi hành động quân sự có thể thúc đẩy bên kia đưa ra phản ứng mạnh hơn.

Trong khi đó, vùng biển khu vực đang trở thành một trong những địa bàn cạnh tranh quan trọng. Tác động của cuộc đối đầu không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quân sự mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh hàng hải, vận chuyển năng lượng, hoạt động của các tàu chở dầu và các tuyến thương mại.

Iran có lợi thế địa lý đáng kể khi nằm gần khu vực biển mà lực lượng Mỹ hoạt động. Điều này khiến Washington khó tách rời vấn đề bảo vệ lực lượng hải quân khỏi những điều kiện địa lý đặc thù của khu vực.

Ngược lại, Mỹ sẽ tìm cách giảm lợi thế này bằng ưu thế trên không, trên biển và các hệ thống phòng thủ. Vì vậy, cuộc đối đầu giữa hai bên không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa tên lửa và tàu chiến mà còn là vấn đề tính toán chi phí và lợi ích của việc duy trì sự hiện diện quân sự.

Nếu Iran có thể làm gia tăng chi phí và rủi ro đối với lực lượng Mỹ mà không cần gây thiệt hại trực tiếp và trên diện rộng, Tehran có thể đạt được một phần mục tiêu răn đe. Ngược lại, nếu Mỹ tiếp tục duy trì tàu sân bay trong khu vực và sử dụng chúng cho các hoạt động quân sự, nỗ lực hạn chế khả năng hành động của Washington sẽ khó đạt được mục tiêu.

Vì vậy, ý nghĩa của những diễn biến gần đây không nên chỉ được đánh giá qua câu hỏi liệu tên lửa có đánh trúng tàu Mỹ hay không. Vấn đề quan trọng hơn là tàu sân bay Mỹ, biểu tượng cho sức mạnh và khả năng triển khai quân sự của Washington ở bên ngoài lãnh thổ, đang phải hoạt động trong một môi trường mà nguy cơ tên lửa nhằm vào lực lượng này trở thành một yếu tố đáng kể trong tính toán tác chiến.