Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác lập định hướng, mục tiêu chiến lược cho ngành năng lượng. Nghị quyết thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Đảng trong kiến tạo thể chế, thúc đẩy cải cách và mở đường cho các mô hình năng lượng sạch.

Ngày 11/12/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Nghị quyết nhấn mạnh định hướng mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh một cách chủ động, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu phát triển hạ tầng lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm nâng cao khả năng hấp thụ điện tái tạo, góp phần vận hành hệ thống điện ổn định, an toàn và hiệu quả. Đây là một chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược và cần được cụ thể hóa bằng chính sách đồng bộ, khả thi.

Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%. Với mục tiêu này, nhu cầu điện năng sẽ phải tăng khoảng 1,2-1,5 lần, tương ứng mức tăng 12-15% mỗi năm, tạo áp lực rất lớn đối với hệ thống điện quốc gia.

Trong bối cảnh đó, ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg, thể hiện định hướng rõ ràng trong việc tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, nhằm giảm áp lực cung, cầu điện, bảo đảm an ninh năng lượng trong điều kiện nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh và thị trường năng lượng thế giới tiếp tục biến động.

Tuy nhiên, dù chủ trương đã rõ, nhưng cơ chế mua bán điện trực tiếp và chính sách, kỹ thuật cho hệ thống điện mặt trời kết hợp với lưu trữ vẫn chưa được rõ ràng, đồng bộ, khiến việc triển khai còn nhiều vướng mắc với doanh nghiệp sản xuất.

Phát biểu tại Diễn đàn Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp diễn ra chiều 21/4, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, mặc dù tiềm năng phát triển điện tái tạo và lưu trữ năng lượng tại Việt Nam là rất lớn, nhưng quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc.

Với mô hình triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn do khung chính sách chưa đồng bộ, thiếu hướng dẫn cụ thể. Doanh nghiệp còn lúng túng trong việc lựa chọn mô hình hợp đồng phù hợp, chưa rõ cơ chế xác định chi phí truyền tải, phân phối, quy trình thanh toán, trách nhiệm và quyền lợi giữa các bên liên quan. Đây là vấn đề cấp bách cần tháo gỡ, để DPPA thực sự trở thành động lực thúc đẩy thị trường điện xanh phát triển đúng nghĩa.

Cùng với đó, cơ chế phát triển lưu trữ năng lượng, các quy định liên quan đến đầu tư, đấu nối, cơ chế giá, mô hình kinh doanh, tiêu chuẩn kỹ thuật, thị trường dịch vụ phụ trợ, cũng như cơ chế huy động vốn, tín dụng xanh… vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển và nhu cầu thực tế.

TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) cho biết, thực tiễn tại các khu công nghiệp (KCN), quá trình xanh hóa hiện nay vẫn chưa được tiếp cận như một bài toán hệ thống. “Đây không chỉ là câu chuyện điện mặt trời, mà là sự đồng bộ giữa chính sách công nghiệp, năng lượng và hạ tầng,” ông Tuấn nói.

Ông Tuấn cho rằng, hoàn thiện cơ chế DPPA và thúc đẩy BESS không chỉ nhằm cung cấp điện sạch, mà còn góp phần chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng vận hành hiệu quả hơn về năng lượng.

Việc xử lý đồng bộ các yếu tố kỹ thuật, tài chính và pháp lý sẽ quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa, cũng như nâng cao sức cạnh tranh của khu công nghiệp  trong thu hút đầu tư.

Ở góc độ quản lý, bà Phan Thị Thu Thủy, đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho hay, khả năng tiếp cận điện xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư. Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng sâu rộng, trong đó yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt liên quan đến phát thải và sử dụng điện xanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng các cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thể chủ động tiếp cận nguồn điện sạch với chi phí hợp lý và có khả năng dự báo trong dài hạn. Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được xác định là một trong những công cụ quan trọng, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.

Quán triệt các định hướng lớn tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Cục Điện lực đã rà soát, đánh giá tình hình thực hiện cơ chế DPPA, đồng thời nghiên cứu, đề xuất để hoàn thiện các quy định liên quan nhằm bảo đảm cơ chế này vận hành hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và không làm phát sinh rủi ro đối với hệ thống điện.

Trên cơ sở đó, Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung của Nghị định số 57 quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo xác định một số định hướng chính. Theo đó, nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA theo lộ trình phù hợp với xu thế phát triển của thị trường và nhu cầu thực tế, bao gồm các loại hình phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, hạ tầng giao thông điện hóa và các mô hình cung ứng điện trong khu, cụm công nghiệp. Tuy nhiên, việc mở rộng này sẽ được thực hiện có kiểm soát, đảm bảo đầy đủ các điều kiện kỹ thuật, đo đếm, kết nối hệ thống và không ảnh hưởng đến vận hành an toàn, ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng định hướng làm rõ mô hình và trách nhiệm của các chủ thể trong cung ứng điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế. Việc này nhằm tăng tính linh hoạt trong cung ứng điện và nâng cao khả năng tiếp cận điện xanh của doanh nghiệp, song vẫn phải đảm bảo tuân thủ quy định về điều độ, an toàn điện, bảo vệ quyền lợi khách hàng và tránh phát sinh các yếu tố gây méo mó thị trường hoặc hình thành độc quyền cục bộ.

Một nội dung quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế giá điện trong các giao dịch DPPA theo hướng tăng cường yếu tố thị trường. Các bên được khuyến khích chủ động đàm phán trong khuôn khổ pháp luật, trong khi Nhà nước giữ vai trò thiết lập khung pháp lý, giám sát và điều tiết nhằm đảm bảo thị trường vận hành minh bạch, ổn định và cạnh tranh lành mạnh.

Đồng thời, cơ chế kiểm soát biến động chi phí trong các hợp đồng dài hạn cũng đang được nghiên cứu nhằm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính và quản trị rủi ro. Mục tiêu là không chỉ tạo điều kiện tiếp cận điện xanh, mà còn đảm bảo khả năng dự báo chi phí trong dài hạn.

Theo bà Thủy, DPPA không chỉ là công cụ kỹ thuật của ngành điện mà còn là một cấu phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện chính sách trên cơ sở các ý kiến thực tiễn.