Thu hút đầu tư vào các khu chế xuất, khu công nghiệp không còn là câu chuyện “trải thảm” mà chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng hệ sinh thái và “Đại bàng” không chỉ cần một “tổ ấm”, mà cần một hệ sinh thái xanh, số hóa và ổn định dài hạn.

“Xanh và số” là tiêu chí dẫn dắt

Thực tế cho thấy, khi quỹ đất công nghiệp dần thu hẹp và lợi thế chi phí không còn mang tính quyết định, cuộc đua thu hút FDI đang dịch chuyển sang những tiêu chí mới. Hạ tầng xanh, năng lực số hóa và chất lượng thể chế nổi lên như các yếu tố cạnh tranh cốt lõi.

Áp lực hoàn thành mục tiêu 4,25 tỷ USD trong năm 2026 vì vậy không chỉ là bài toán về quy mô vốn, mà còn là bài toán về chất lượng dòng vốn và tốc độ cải cách.

Để đạt mục tiêu này, Thạc sỹ Nguyễn Trúc Vân, Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh cho rằng, Thành phố cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp hiện hữu, đẩy nhanh tiến độ hạ tầng và cải thiện hiệu quả thực thi công vụ. Đà phục hồi đã xuất hiện, nhưng để tạo bứt phá, Thành phố cần những bước đi quyết liệt hơn.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư hiện hữu, đồng thời thu hút các dự án mới quy mô lớn sẽ mang tính quyết định. Bài toán đặt ra không chỉ là thu hút bao nhiêu vốn, mà là xây dựng một môi trường đầu tư đủ hấp dẫn, linh hoạt và bền vững để thích ứng với biến động toàn cầu.

Liên quan đến thu hút đầu tư, ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó Trưởng phòng Chính sách tổng hợp, Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang định hình lại tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, ưu tiên các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện môi trường và gắn với đổi mới sáng tạo.

“Thành phố tập trung thu hút các trung tâm R&D, trung tâm dữ liệu, hạ tầng chiến lược, logistics, tài chính quốc tế và khu công nghiệp sinh thái. Nhà đầu tư hiện nay quan tâm nhiều hơn đến hạ tầng xanh, năng lực số hóa, nguồn nhân lực và tính minh bạch của môi trường đầu tư", ông Nguyễn Hoàng Anh chia sẻ.

Xu hướng này phù hợp với sự dịch chuyển toàn cầu, khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt nặng tiêu chí phát triển bền vững, giảm phát thải và quản trị minh bạch trong quyết định đầu tư.

Mới đây, UBND Thành phố đã chấp thuận cho Tập đoàn Sembcorp Industries (Singapore) đầu tư dự án trung tâm dữ liệu hiện đại quy mô 4,5 ha tại Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh. Dự án được phát triển theo mô hình hyperscale (siêu quy mô), hướng tới phục vụ nhu cầu điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI).

Song song đó, liên danh giữa Tập đoàn KBC (Việt Nam), Tập đoàn AIC (Vương quốc Anh) và Ngân hàng VietinBank đang chuẩn bị triển khai dự án trung tâm dữ liệu hyperscale tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung, với tổng vốn đầu tư khoảng 2,1 tỷ USD.

Có thể thấy, sự xuất hiện của các trung tâm dữ liệu quy mô lớn là tín hiệu rõ ràng cho thấy TP Hồ Chí Minh đang dần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế số toàn cầu. Tuy nhiên, để giữ chân các nhà đầu tư này, yêu cầu về điện năng ổn định, hạ tầng viễn thông và chính sách dữ liệu sẽ rất khắt khe. Bên cạnh hai trụ cột “xanh” và “số”, cải cách thể chế được xem là “bệ phóng” mang tính quyết định. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng gay gắt, tốc độ xử lý thủ tục và mức độ minh bạch trở thành lợi thế cạnh tranh trực tiếp.

Từ thực tiễn đó, TP Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển từ “điểm đến chi phí thấp” sang “điểm đến giá trị cao”. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này không đơn giản khi Thành phố vừa phải duy trì tăng trưởng ngắn hạn, vừa phải tái cấu trúc mô hình phát triển dài hạn.

Thách thức lớn nhất nằm ở việc cân bằng giữa hai mục tiêu này. Nếu quá thận trọng trong lựa chọn dự án, dòng vốn có thể chậm lại trong ngắn hạn. Ngược lại, nếu tiếp tục thu hút đại trà, nguy cơ tụt hậu về chất lượng là rất rõ ràng.

TP Hồ Chí Minh đang bước vào một “giai đoạn lọc vốn”, nơi mỗi quyết định đầu tư không chỉ mang ý nghĩa kinh tế trước mắt, mà còn định hình cấu trúc phát triển trong nhiều năm tới.

Định hình hệ sinh thái để đón FDI thế hệ mới

Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của TP Hồ Chí Minh chủ yếu đến từ chi phí lao động và vị trí địa lý, thì hiện nay cục diện đã thay đổi. Để đón dòng vốn FDI thế hệ mới, Thành phố buộc phải xây dựng một hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh, nơi khu công nghiệp sinh thái, hạ tầng số và thể chế hiện đại là ba trụ cột gắn kết chặt chẽ.

Theo Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch thường trực UBND TP Hồ Chí Minh, thành phố đang đẩy mạnh tái cấu trúc khu công nghiệp theo hướng sinh thái, công nghệ cao và tích hợp dịch vụ. “Các khu công nghiệp không chỉ dừng ở “xanh hóa” hạ tầng, mà phải thay đổi toàn bộ cách thức vận hành, từ sử dụng năng lượng, xử lý chất thải đến liên kết sản xuất giữa các doanh nghiệp,” ông Trí nhấn mạnh.

Trong đó, việc thí điểm chuyển đổi 5 khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời tạo không gian thu hút các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Các dự án như Trung tâm dữ liệu AI Tân Phú Trung hay định hướng xây dựng Khu thương mại tự do cũng được kỳ vọng mở ra dư địa thu hút dòng vốn thế hệ mới.

Ở góc độ quốc tế, ông Hieda Shusuke, Trưởng nhóm cố vấn của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), cho rằng mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh đang trở thành xu hướng tất yếu.
“Theo kinh nghiệm quốc tế, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở hạ tầng, mà là sự phối hợp giữa chủ đầu tư và doanh nghiệp thứ cấp. Đây là điểm khác biệt giữa “khu công nghiệp xanh hình thức” và “hệ sinh thái sản xuất bền vững thực chất”, ông Hieda Shusuke nhận định.

Ông Kazama Toshio, đại diện chủ đầu tư Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3, cho rằng để khu công nghiệp thực sự xanh và thân thiện với môi trường cần có định hướng rõ ràng ngay từ đầu và sự cam kết lâu dài của cả chủ đầu tư lẫn doanh nghiệp thứ cấp – yếu tố then chốt để mô hình khu công nghiệp sinh thái được triển khai hiệu quả và bền vững.

Cùng quan điểm, ông Takashi Watanabe, Giám đốc điều hành Tập đoàn Nipro (Nhật Bản - Khu công nghiệp VSIP II) cho biết, các tiêu chuẩn về quản lý môi trường, năng lượng tái tạo và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, phù hợp với chiến lược phát triển bền vững của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Song song với mô hình sinh thái, UBND TP Hồ Chí Minh đang chuyển hướng phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành; trong đó nổi bật là lĩnh vực Y - Dược. Đây được xem là bước đi chiến lược trong bối cảnh ngành dược toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh, với xu hướng dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia có chi phí cạnh tranh nhưng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn cao.

Theo Thạc sỹ Lê Ngọc Danh, Phòng nghiệp vụ dược Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, Khu công nghiệp chuyên ngành Y - Dược tại Lê Minh Xuân 2 sẽ đóng vai trò hạt nhân, tích hợp ba chức năng: nghiên cứu - đổi mới sáng tạo, sản xuất công nghệ cao và trung tâm giao dịch ngành dược. Thành phố cũng đang xem xét mở rộng thêm 2 - 3 vị trí mới để phát triển lĩnh vực này, tận dụng lợi thế liên kết vùng và chuỗi cung ứng.

Để tăng tốc thu hút đầu tư vào khu công nghiệp, ông Bùi Minh Trí, Trưởng Ban Quản lý Hepza cho biết thêm, Hepza đã và đang tập trung đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng số hóa toàn diện. Cụ thể, trong quý I/2026, 100% hồ sơ tại các khu chế xuất, khu công nghiệp được giải quyết đúng và trước hạn; toàn bộ hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến; đặc biệt, việc UBND Thành phố phân cấp, ủy quyền trong các lĩnh vực môi trường và thương mại gần đây đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục.

“Đây là những yếu tố ‘mềm’ nhưng có tác động rất lớn đến quyết định của nhà đầu tư. Trong nhiều trường hợp, tốc độ xử lý thủ tục còn quan trọng hơn cả ưu đãi”, ông Trí chia sẻ.

Từ góc nhìn tổng thể, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành một hệ sinh thái đầu tư mới với ba trụ cột “Khu công nghiệp sinh thái - Hạ tầng số - Thể chế hiện đại” tạo thành lợi thế cạnh tranh khác biệt.

Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi sự nhất quán về chính sách, nguồn lực đầu tư lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế. Nếu làm tốt, TP Hồ Chí Minh không chỉ thu hút được nhiều vốn hơn, mà quan trọng hơn là thu hút đúng dòng vốn - những dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong dài hạn.