Mỗi nguồn tin, mỗi kỷ vật, mỗi dấu vết đều được trân trọng, bởi có thể đó chính là chìa khóa mở ra hành trình đưa một người con đã hy sinh trở về với quê hương, gia đình và đúng tên mình.

Đưa công nghệ vào công tác tìm kiếm

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai đang phối hợp với Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng đưa công nghệ radar xuyên đất vào phục vụ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Đồi Xuân Sơn và khu vực di tích lịch sử Cấm An Sơn, phường Tam Quan. Radar xuyên đất được sử dụng để phát hiện những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất, từ đó giúp lực lượng chức năng khoanh vùng các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ, tạo thêm cơ sở khoa học cho quá trình khảo sát và khai quật.

Tại di tích Cấm An Sơn, công tác tìm kiếm cũng được triển khai từ những thông tin do Ban Liên lạc Hội Cựu chiến binh Tiểu đoàn Đặc công D40, Sư đoàn 3 Sao Vàng và cựu chiến binh Đặng Hà Thụy cung cấp về các liệt sĩ hy sinh cuối năm 1969, được an táng tại khu vực. Từ lời kể của những người đồng đội năm xưa đến những tín hiệu được phát hiện bằng công nghệ hiện đại, các nguồn dữ liệu đang được kết nối, đối chiếu và bổ trợ cho nhau để từng bước thu hẹp phạm vi tìm kiếm.

Đây cũng là cách làm thể hiện rõ quan điểm của Gia Lai: Tận dụng mọi phương thức có thể, kết hợp giữa "ký ức con người" và "dữ liệu khoa học", giữa kinh nghiệm thực tiễn và thành tựu công nghệ, nhằm nâng cao khả năng tìm thấy những liệt sĩ vẫn còn nằm lại trên các chiến trường xưa.

Trong đợt kiểm tra công tác khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Đồi Xuân Sơn, xã Kim Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch yêu cầu các lực lượng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quá trình tìm kiếm. Theo đó, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ định vị, phân tích, đối chiếu các nguồn dữ liệu, qua đó góp phần xác định chính xác hơn những khu vực cần tập trung khảo sát, tìm kiếm. Cùng với đó, lực lượng chức năng được yêu cầu sử dụng flycam khảo sát toàn bộ khu vực Đồi Xuân Sơn, xây dựng dữ liệu hình ảnh phục vụ việc đối chiếu với các thông tin, dấu tích và kết quả khảo sát thực địa. Việc kết hợp giữa dữ liệu hiện trường, hình ảnh trên không và các nguồn tư liệu lịch sử được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao độ chính xác trong xác định vị trí tìm kiếm.

Không bỏ sót nguồn tin, dấu vết

Trên những địa bàn chiến trường xưa, thời gian đã làm thay đổi gần như mọi thứ. Rừng cây mọc lên, địa hình biến dạng, dân cư dịch chuyển; nhiều nhân chứng tuổi cao, ký ức dần phai mờ. Trong khi đó, thông tin về nơi an táng liệt sĩ nhiều khi chỉ còn là những lời kể không đầy đủ, những ký ức đứt đoạn hoặc vài dấu tích ít ỏi. Bởi vậy, trong "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Gia Lai xác định phải tận dụng mọi nguồn lực, mọi phương thức và mọi thông tin có thể khai thác.

Tại Đồi Xuân Sơn, xã Kim Sơn, một trong những địa bàn còn nhiều thông tin liên quan đến các hố chôn tập thể liệt sĩ, công tác tìm kiếm được triển khai với yêu cầu đặc biệt thận trọng, khoa học và tỉ mỉ.

Cuối tháng 12/1966, nơi đây từng diễn ra trận chiến ác liệt. Nhiều cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn 22, Sư đoàn 3 Sao Vàng đã anh dũng hy sinh và nằm lại chiến trường. Tháng 3/2022, lực lượng tìm kiếm, quy tập đã phát hiện một hố chôn tập thể tại khu vực này; sau đó, khoảng 60 hài cốt liệt sĩ được tổ chức truy điệu, an táng, trong đó xác định có 51 cán bộ, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 22.

Tuy nhiên, từ thông tin của nhân chứng và các cựu chiến binh, cơ quan chức năng nhận định tại Đồi Xuân Sơn có thể vẫn còn những vị trí chôn cất tập thể khác. Cũng từ những nguồn tin do nhân dân cung cấp, tại xã Ia Boòng, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện và quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ. Đây là minh chứng cho thấy, trong hành trình tìm kiếm những người lính đã hy sinh, mỗi thông tin từ cộng đồng đều có thể trở thành một manh mối quan trọng.

Thực tế, trong quá trình tìm kiếm, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều kỷ vật còn sót lại trong các phần mộ như cây bút, chiếc ví cũ, con tem hay những tấm ảnh đã phai màu theo thời gian. Những hiện vật tưởng như nhỏ bé ấy đều có thể trở thành dấu vết quan trọng để cơ quan chức năng tiếp tục đối chiếu hồ sơ, cơ sở dữ liệu liệt sĩ và các nguồn thông tin liên quan.

Trong chuyến kiểm tra thực địa ngày 10/8, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch yêu cầu các lực lượng phải tập hợp, hệ thống toàn bộ thông tin liên quan; từ lời kể của nhân chứng, hồ sơ, tư liệu lịch sử đến kết quả khảo sát thực địa để phân tích, đối chiếu và xác định những khu vực cần tập trung tìm kiếm. Tinh thần xuyên suốt được xác định là: Không bỏ sót bất cứ nguồn tin nào, không bỏ qua bất cứ dấu vết nào và không giới hạn phương thức tìm kiếm.

Mỗi người dân có thể là một "nguồn dữ liệu"

Trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Gia Lai không chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách mà các cơ quan chức năng đang kêu gọi cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và nhân dân cung cấp thông tin, hình ảnh, tư liệu và những ký ức liên quan đến các liệt sĩ.

Bởi có thể trong một gia đình nào đó vẫn còn lưu giữ một tấm ảnh tương tự những tấm ảnh được tìm thấy trong một phần mộ. Có thể một cựu chiến binh vẫn còn nhớ tên một người đồng đội từng chiến đấu bên mình hoặc một câu chuyện được lưu truyền trong gia đình lại chính là mảnh ghép còn thiếu để xác định một danh tính.

Đại tá Võ Tấn Tài, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: "Trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", mỗi cán bộ, chiến sĩ và thành viên tham gia không chỉ thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn góp phần nối lại thông tin, giúp các liệt sĩ được trở về với tên gọi, quê hương và gia đình. Đây là công việc hết sức thiêng liêng, cao cả, đòi hỏi sự kiên trì, tận tâm, thận trọng và quyết tâm chính trị cao"

Tính đến nay, công tác khai quật, lấy mẫu phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Gia Lai đang được triển khai khẩn trương tại 113 nghĩa trang liệt sĩ.

Theo số liệu theo dõi kết quả lấy mẫu, đến nay các lực lượng chức năng đã mở khai quật 11.848 phần mộ. Trong số các mẫu đã lấy, có 7.704 mẫu đủ điều kiện, trong khi 4.144 mẫu chưa đủ điều kiện. Đáng chú ý, đã có 3.372 mẫu được bàn giao, phục vụ các bước tiếp theo trong quá trình phân tích, đối chiếu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Các lực lượng làm nhiệm vụ vì thế không chỉ tìm kiếm dưới lòng đất, họ còn tìm kiếm trong những trang hồ sơ cũ, trong ký ức của nhân chứng, các hiện vật được phát hiện và chính những thông tin từ cộng đồng.

"Chiến dịch 500 ngày đêm" vì thế không chỉ là hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Đó còn là hành trình tận dụng mọi khả năng, mọi nguồn lực và mọi phương thức để đi tìm lại tên tuổi, quê hương và gia đình của những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Từ flycam trên bầu trời, radar xuyên sâu dưới lòng đất, dữ liệu được phân tích bằng công nghệ, đến những ký ức của nhân chứng và một dòng chữ còn sót lại trên kỷ vật, tất cả đang được Gia Lai huy động vào cùng một hành trình với mong muốn một người con đã hy sinh vì Tổ quốc được trở về với đúng tên mình.