Trong bối cảnh đó, yêu cầu về cách tiếp cận chủ động, toàn diện trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng ngày càng trở nên cấp thiết. Khoa học vì thế không còn là lĩnh vực chuyên biệt trong phòng thí nghiệm, mà đang trở thành trụ cột của hệ thống y tế toàn cầu, hiện diện trong chính sách, cộng đồng và đời sống mỗi người dân.

Thông điệp tương lai

Trước những biến động phức tạp của môi trường và dịch tễ học, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã lựa chọn chủ đề “Chung tay vì sức khỏe. Sát cánh cùng khoa học” (Together for health. Stand with science) cho Ngày Sức khỏe thế giới 7/4 năm này. Thông điệp này khẳng định vai trò của hợp tác quốc tế và việc tôn trọng bằng chứng khoa học như những yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe nhân loại.

Tinh thần đó đang được hiện thực hóa bằng các khuôn khổ hợp tác cụ thể. Ngày 9/3/2026, hai Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) và châu Âu (ECDC) đã ký Biên bản ghi nhớ tại Addis Ababa (Ethiopia), hướng tới tăng cường an ninh y tế liên lục địa. Thỏa thuận tập trung vào giám sát dịch bệnh, ứng phó khẩn cấp, nâng cao năng lực phòng thí nghiệm và đào tạo nhân lực y tế công cộng.

Ở cấp quốc gia, nhiều hệ thống y tế cũng đang chuyển mình theo hướng hiện đại. Tại Mỹ, các chính sách mới như Chương trình chuyển đổi y tế nông thôn tạo điều kiện thúc đẩy ứng dụng công nghệ, đặc biệt là y tế từ xa và trí tuệ nhân tạo, góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

Tại Việt Nam, thông điệp của WHO được cụ thể hóa bằng những bước đi rõ ràng. Từ năm 2026, ngày 7/4 được chọn là “Ngày Sức khỏe toàn dân” theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, thể hiện tầm nhìn gắn kết mục tiêu quốc gia với xu thế y tế toàn cầu. Khoa học y học theo đó chuyển từ trọng tâm điều trị sang phòng ngừa và quản trị sức khỏe, với người dân là trung tâm.

Động lực cho bước đột phá

Nếu chủ đề của WHO kêu gọi “Sát cánh cùng khoa học”, thì Nghị quyết 72-NQ/TW chính là sự hưởng ứng mạnh mẽ của Việt Nam bằng các giải pháp mang tính hệ thống. Nghị quyết đánh dấu sự chuyển đổi tư duy trong quản lý y tế, nổi bật là cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe theo vòng đời. Thay vì “có bệnh mới chữa”, y tế số và khoa học dữ liệu cho phép thiết lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng cá nhân từ sớm.

Đến đầu năm 2026, hơn 31 triệu người dân đã có hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo nền tảng để theo dõi, dự báo nguy cơ bệnh tật và cá thể hóa điều trị. Đây là bước tiến quan trọng trong xây dựng hệ thống y tế thông minh, lấy dữ liệu làm trung tâm. Song song với đó, mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế được nhấn mạnh thông qua định hướng miễn viện phí cơ bản cho toàn dân. Chính sách này không chỉ mang ý nghĩa an sinh, mà còn bảo đảm mọi người dân được thụ hưởng thành quả của khoa học y học.

Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các tổ hợp công nghiệp dược phẩm và trung tâm vaccine quốc gia, hướng tới làm chủ công nghệ sản xuất vaccine thế hệ mới. Đây không chỉ là bước tiến về mặt kỹ thuật, mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc nâng cao năng lực tự chủ y tế, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và tăng khả năng ứng phó với các dịch bệnh trong tương lai.

Theo lộ trình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu không chỉ xây dựng hệ thống y tế hiện đại, mà còn vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo y học của khu vực. Đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện khát vọng nâng tầm vị thế quốc gia trong lĩnh vực y tế toàn cầu.

Đánh giá cao những tiến bộ mạnh mẽ về y tế công cộng của Việt Nam năm 2025 gắn với sự ra đời của Nghị quyết 72-NQ/TW, trong báo cáo đăng trên trang web cuối tháng 1 vừa qua, WHO nhấn mạnh trong khuôn khổ chương trình cải cách toàn diện, Việt Nam đã đưa ra những cam kết cải cách lớn nhất đối với lĩnh vực y tế trong nhiều thập niên qua, đồng thời đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng cho ngành y tế. Đại diện WHO tại Việt Nam, Tiến sĩ Angela Pratt khẳng định động lực chính trị hiện tại mang đến cơ hội chưa từng có để đẩy nhanh những tiến bộ về sức khỏe cho người dân khắp Việt Nam, vì một Việt Nam khỏe mạnh hơn, an toàn hơn và công bằng hơn.

Lan tỏa từ cộng đồng

Chiến dịch StandWithScience năm 2026 không dừng lại ở các thông điệp truyền thông, mà đang được hiện thực hóa trong đời sống hàng ngày. Từ các chương trình dinh dưỡng học đường đến các hoạt động rèn luyện thể chất tại công sở, khoa học sức khỏe đang từng bước định hình lối sống mới cho người dân.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là nâng chiều cao trung bình của người Việt thêm 1,5 cm trong những năm tới. Dù là con số đầy thách thức, nhưng hoàn toàn khả thi nếu dựa trên nền tảng khoa học dinh dưỡng và vận động được triển khai đồng bộ.

Ở cấp cơ sở, tinh thần “sát cánh cùng khoa học” của Ngày Sức khỏe thế giới 2026 và Nghị quyết 72-NQ/TW đang lan tỏa mạnh mẽ, được thể hiện rõ nét tại các trạm y tế xã – tuyến đầu của hệ thống y tế. Mô hình bác sĩ gia đình và các dịch vụ y tế từ xa đang giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền. Người dân ngày càng chủ động hơn trong việc khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh tật và tiếp cận thông tin y tế chính thống.

Những chuyển biến này góp phần nâng cao tỷ lệ tiêm chủng mở rộng (duy trì trên 90% ở trẻ dưới 1 tuổi) và gia tăng tỷ lệ khám sức khỏe định kỳ (khoảng 50% dân số). Quan trọng hơn, niềm tin vào khoa học đang dần thay thế những quan niệm lạc hậu, tạo nền tảng cho một xã hội khỏe mạnh và có khả năng thích ứng cao.

Tuy nhiên, hành trình này vẫn còn không ít thách thức. Tình trạng lan truyền thông tin sai lệch về y tế, nguy cơ kháng kháng sinh, cùng gánh nặng kép từ các bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm vẫn đặt ra những yêu cầu cấp bách. Bên cạnh đó, cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health) – nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe con người, động vật và môi trường – cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa.

Khi mỗi cá nhân đều chủ động tiếp cận tri thức khoa học, xây dựng lối sống lành mạnh và có trách nhiệm với cộng đồng, đó chính là lúc “sức đề kháng” của xã hội được củng cố từ gốc rễ. Trong một thế giới đầy biến động, khoa học không chỉ là công cụ, mà trở thành điểm tựa bền vững để nhân loại vững vàng trước mọi thách thức.