Theo kênh CNN ngày 24/2, vụ tấn công diễn ra vào thời điểm then chốt đối với Mexico, khi Tổng thống Claudia Sheinbaum chịu áp lực ngày càng lớn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc siết chặt hoạt động buôn bán ma túy. Tổng thống Trump cảnh báo khả năng can thiệp xuyên biên giới, khiến Tổng thống Sheinbaum muốn thể hiện lập trường cứng rắn với các băng nhóm buôn ma túy.

Tuy nhiên, chiến dịch cũng là một rủi ro có tính toán, trong bối cảnh World Cup sắp diễn ra gần thời điểm bạo lực bùng phát do cái chết của trùm ma túy. Thành phố Guadalajara sẽ tổ chức các trận đấu vào mùa hè này, được kỳ vọng mang lại lợi ích kinh tế lớn cho bang Jalisco và bà Sheinbaum chắc chắn thận trọng để không làm nản lòng du khách.

Có thể cơ hội bắt giữ El Mencho là quá tốt nên không thể bỏ lỡ. Hắn là người bị Mỹ xếp vào danh sách Khủng bố Toàn cầu Được chỉ định Đặc biệt và treo thưởng 15 triệu USD.

Điều phối viên chương trình an ninh của tổ chức nghiên cứu México Evalúa, ông Armando Vargas, bình luận: “Theo tôi, nhà nước Mexico đã tính toán và nhận thấy lợi ích vượt trội. Không có cơ hội nào tốt hơn để bắt ông ta”.

Ông Vargas cho rằng chính phủ đã lường trước bạo lực trả đũa và tin rằng họ đủ năng lực kiềm chế gián đoạn, duy trì quản trị và khôi phục trật tự trong thời gian ngắn.

Ông cũng nhận định khả năng băng đảng Jalisco tan rã và rơi vào nội chiến là thấp. Ông nói: “Phần lớn lãnh đạo của băng này vẫn tự do, vận hành theo dạng nhượng quyền, trong đó các thủ lĩnh địa phương có quyền tự chủ trong quyết định. Dù có khả năng xảy ra bạo lực, tôi dự báo không có sự chia rẽ ngắn hạn dẫn tới bạo lực cực đoan”.

Giáo sư khoa học chính trị Gustavo López Montiel tại Viện Công nghệ và Giáo dục Đại học Monterrey cho rằng El Mencho đã phải nhường bớt quyền kiểm soát tổ chức do lẩn trốn cơ quan chức năng.

Ông nói việc tiêu diệt El Mencho khi một số cấp phó vẫn tự do cho thấy vụ bắt giữ này rõ ràng quan trọng nhưng cũng mang tính tượng trưng.

Nhà phân tích cấp cao David Mora tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế cho rằng cái chết của trùm ma túy El Mencho có thể làm suy yếu băng đảng Jalisco và mở ra khả năng bạo lực nội bộ gia tăng, đồng thời tạo cơ hội cho các băng đảng khác lấn chiếm địa bàn.

Dù vậy, theo ông Mora, bất kể tác động ra sao đối với băng đảng Jalisco, Mexico có lẽ hy vọng một người đặc biệt sẽ coi cái chết của El Mencho là diễn biến quan trọng: Tổng thống Donald Trump.

Quá trình truy lùng trùm ma túy

El Mencho là thủ lĩnh và đồng sáng lập băng đảng Jalisco Thế hệ Mới, một tổ chức tội phạm đã nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng trong những năm gần đây, trở thành một trong những đầu mối chính vận chuyển methamphetamine và fentanyl vào Mỹ.

Bộ trưởng Quốc phòng Mexico Ricardo Trevilla Trejo cho biết quá trình điều tra mạng lưới của El Mencho đã dẫn lực lượng chức năng đến một nhân vật chủ chốt có thể giúp tiếp cận nơi ẩn náu. Đó là người thân cận của một trong những nhân tình của El Mencho.

Khi người phụ nữ này rời khỏi khu nhà gỗ của El Mencho ở ngoại ô Tapalpa, trùm ma túy này vẫn ở lại cùng đội cận vệ. Lực lượng đặc nhiệm Mexico và Lực lượng Phản ứng nhanh Đặc biệt thuộc Vệ binh Quốc gia nhanh chóng lập kế hoạch và mở cuộc đột kích trong vòng 24 giờ tiếp theo.

Để tránh gây nghi ngờ, ông Trevilla nói: “Chúng tôi chủ yếu triển khai lực lượng mặt đất, với sự hỗ trợ hạn chế từ trực thăng”.

Theo phân tích video trên mạng xã hội của CNN, sáng 22/2, nhiều đơn vị quân đội Mexico đã có mặt tại trung tâm Tapalpa.

Tổng thống Sheinbaum cho biết Mỹ đã chia sẻ thông tin tình báo hỗ trợ chiến dịch nhưng không triển khai lực lượng mặt đất.

Quân đội Mexico lập vành đai phong tỏa quanh khu phức hợp rồi siết chặt vòng vây. Khi tiến vào, họ bị các thuộc hạ của El Mencho nổ súng chống trả.

Dựa trên video do nhân chứng ghi lại trong chiến dịch, vị trí có khả năng cao là nơi ẩn náu của El Mencho nằm trong khu rừng có nhiều khu nhà nhỏ được rào kín, cách Tapalpa khoảng 4,8 km về phía Tây Nam. Địa điểm này là khu nghỉ dưỡng Cabañas La Loma, gần câu lạc bộ Tapalpa Country Club, nằm sâu trong một lối vào biệt lập.

Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt trừng phạt Cabañas La Loma vào các năm 2015 và 2017 vì hỗ trợ vật chất cho các hoạt động buôn ma túy của băng đảng Jalisco.

Video cho thấy nhiều người mặc đồng phục và xe bọc thép tiến lên sườn dốc hướng về khu vực này.

Trong đoạn video khác quay ở phía dưới lối vào, có thể nghe thấy tiếng súng tự động, trong khi một video thứ ba ghi lại khói đen dày đặc bốc lên từ khu vực.

Ông Trevilla cho biết cuộc đấu súng khiến tám thành viên băng đảng thiệt mạng và hai binh sĩ bị thương.

El Mencho cùng một số cấp phó sau đó chạy trốn vào khu rừng gần đó, bỏ lại một nhóm với số lượng lớn vũ khí tiếp tục giao tranh.

Một phần quân đội ở lại đối đầu nhóm tại khu nhà gỗ, trong khi một tổ đặc nhiệm tách ra truy đuổi El Mencho và phát hiện ông ta ẩn nấp trong bụi rậm.

Sau một cuộc đấu súng khác, lực lượng đặc nhiệm bắt giữ thủ lĩnh băng đảng cùng hai vệ sĩ. Cả ba bị thương nặng và cần được sơ tán nếu muốn sống sót.

Ba thành viên băng đảng cùng một binh sĩ bị thương được đưa lên trực thăng để chuyển đến bệnh viện ở thành phố Guadalajara gần đó.

Tuy nhiên, khi cả ba tử vong trong chuyến bay, giới chức quyết định đổi hướng vì lo ngại phản ứng bạo lực tại Guadalajara, nơi băng đảng của El Mencho có ảnh hưởng lớn. Trực thăng được chuyển hướng tới sân bay quốc tế Morelia, nơi một máy bay Không quân chờ sẵn để đưa họ về Mexico City.

Thông tin về cái chết của El Mencho khiến nhiều khu vực tại Mexico rơi vào hỗn loạn khi lực lượng băng đảng tiến hành hàng loạt hành vi bạo lực trả đũa. Các băng nhóm dựng rào chắn cháy trên đường phố và đấu súng với quân đội.

Các hãng hàng không tạm ngừng chuyến bay tới khu vực và Mỹ kêu gọi công dân nước này trú ẩn tại chỗ trong thời gian bất ổn.

Giữa hỗn loạn, 25 thành viên cảnh sát quân sự thuộc Vệ binh Quốc gia thiệt mạng.

Ngày 23/2, Tổng thống Sheinbaum kêu gọi hòa bình và trấn an người dân. Bà nói: “Điều quan trọng nhất lúc này là bảo đảm hòa bình và an ninh cho toàn thể người dân Mexico. Đó là điều chúng tôi đang thực hiện”.

Bà nói thêm: “Người dân có thể yên tâm rằng hòa bình, an ninh và trật tự bình thường đang được duy trì trên cả nước”.