Theo truyền thông Mỹ ngày 19/8, trong khi Mỹ từ lâu đã phải gánh khoản nợ đáng kể, một số xu hướng gần đây khiến các chuyên gia ngân sách và thị trường tài chính đặc biệt lo ngại. Khoản nợ đang tăng nhanh hơn trong những năm gần đây; chi phí trả lãi nợ tăng vọt khi lãi suất và hoạt động vay nợ gia tăng. Tất cả những điều này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế tương đối thuận lợi.

Ông Michael Peterson, Giám đốc điều hành Quỹ Peter G. Peterson (tổ chức giám sát chính sách tài khóa), nhận định: “Theo xu hướng hiện nay, chỉ 6 năm nữa nợ sẽ đạt 50.000 tỷ USD. Nếu nhìn lại, chưa đầy 10 năm trước, con số này mới ở mức 20.000 tỷ USD. Chúng ta thực sự đang đẩy nền kinh tế và tương lai đất nước vào tình thế nguy hiểm”.

Nhiều yếu tố đang góp phần làm gia tăng gánh nặng nợ. Một trong những nguyên nhân lớn là dân số Mỹ đang già hóa, có khoảng 10.000 người thuộc thế hệ Baby Boomers (sinh năm 1946–1964) nghỉ hưu mỗi ngày và người cao tuổi sống lâu hơn. Điều này đồng nghĩa chính phủ liên bang phải chi ngày càng nhiều cho các chương trình an sinh xã hội và Medicare. Những chương trình trụ cột này đang bấp bênh hơn về tài chính khi lực lượng lao động không đủ để hỗ trợ số lượng người thụ hưởng ngày càng tăng.

Ngoài ra, trong vài thập kỷ qua, Quốc hội Mỹ đã thông qua nhiều gói chính sách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu cùng một số dự luật cứu trợ liên quan đến đại dịch COVID-19 dưới thời ông Trump và cựu Tổng thống Joe Biden. Những biện pháp này làm nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD.

Mốc 40.000 tỷ USD đến sớm hơn dự kiến vài năm trước. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo vào tháng 5/2023 rằng Mỹ sẽ vượt ngưỡng này trong tài khóa 2028.

Các chuyên gia cho rằng quy mô khoản nợ và tốc độ gia tăng là nguyên nhân đáng lo ngại. Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ, chỉ trong 5 tháng qua, nợ quốc gia đã tăng thêm 1.000 tỷ USD.

Chi tiêu của chính phủ liên bang tiếp tục vượt xa nguồn thu. Trong 10 tháng đầu tài khóa hiện nay (kết thúc vào ngày 30/9), chính phủ đã ghi nhận mức thâm hụt 1.800 tỷ USD.

Chi phí trả lãi tăng vọt

Nợ ngày càng gia tăng, cùng với lãi suất tăng, đã khiến chi phí trả lãi mà chính phủ liên bang phải chi tăng mạnh.

Trong nhiều năm, lãi suất thấp cho phép chính phủ vay tiền một cách dễ dàng. Tuy nhiên, điều đó chấm dứt vài năm trước, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu tăng lãi suất để chống lạm phát trong thời kỳ đại dịch. Tiền trả lãi dự kiến vượt 1.000 tỷ USD trong tài khóa này, mức cao kỷ lục.

Ông Marc Goldwein, Giám đốc chính sách cấp cao của Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm, cho biết các khoản chi này đã tăng hơn gấp 3 lần trong 5 năm qua và hiện gần ngang với chi tiêu cho Medicare, trở thành khoản chi lớn thứ hai của chính phủ Mỹ, chỉ sau an sinh xã hội.

Điều đó có nghĩa Mỹ đang chi tiền để trả lãi nợ nhiều hơn chi tiêu cho quốc phòng và cao hơn 50% so với các chương trình dành cho trẻ em. Nghĩa vụ trả lãi khiến chính phủ khó hỗ trợ các chương trình và ưu tiên liên bang khác.

Ông Goldwein nói: “Chúng ta đang chi nhiều hơn đáng kể để trả khoản nợ trong quá khứ thay vì đầu tư cho tương lai. Nợ lại tạo thêm nợ. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn”.

Dù cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell và nhiều người khác cho rằng Mỹ đang đi theo con đường tài khóa không bền vững, nhưng trong những năm gần đây Quốc hội Mỹ cho thấy rất ít động lực để giải quyết tình trạng tài chính mất cân đối. Điều này đã khiến Mỹ bị hạ xếp hạng tín nhiệm.

Năm 2025, các nghị sĩ đảng Cộng hòa đã nâng trần nợ thêm 5.000 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa các nghị sĩ có thể sẽ không phải đối mặt với nguy cơ Mỹ chạm trần nợ cho đến một thời điểm nào đó trong năm 2027. Trần nợ từng khiến Quốc hội Mỹ phải xem xét mức chi tiêu, gần đây nhất là vào năm 2023.

Tác động đối với thị trường trái phiếu

Nợ quốc gia ngày càng tăng có ý nghĩa quan trọng đối với thị trường trái phiếu và lãi suất vốn là yếu tố quyết định chi phí vay trên toàn nền kinh tế.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm ngày 18/8 đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất kỳ hạn 10 năm được giao dịch gần mức cao nhất kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai. Lợi suất đã tăng trong năm nay khi các nhà đầu tư đánh giá nhiều yếu tố, trong đó có những lo ngại về lạm phát, thâm hụt ngân sách chính phủ gia tăng, nguồn cung trái phiếu doanh nghiệp tăng và tình trạng bất định về lộ trình lãi suất của Fed.

Khi Mỹ ngày càng lún sâu vào nợ, các nhà đầu tư đòi hỏi mức bù đắp cao hơn cho rủi ro khi cho chính phủ vay tiền. Trong bối cảnh này, lợi suất trái phiếu đang tăng.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm ảnh hưởng đến lãi suất thế chấp, các khoản vay mua ô tô và lãi suất vay của doanh nghiệp. Lợi suất cao hơn đồng nghĩa với các điều kiện tài chính thắt chặt hơn, có thể gây sức ép lên người tiêu dùng và hạn chế đầu tư của doanh nghiệp. Lợi suất cao hơn cũng khiến chi phí vay của chính phủ tăng, làm cho việc trả nợ ngày càng trở nên tốn kém hơn.

Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm, cho biết trong tuyên bố: “Khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ; nó được cảm nhận trong toàn bộ nền kinh tế và bằng cách này hay cách khác sẽ tác động đến túi tiền của người dân”.

Bà MacGuineas nói: “Chúng ta càng vay nhiều, chúng ta càng làm trầm trọng thêm lạm phát, thu hẹp nguồn lực dành cho các ưu tiên khác trong ngân sách và khiến đất nước dễ bị tổn thương trước các tình huống khẩn cấp trong nước và những biến động ở nước ngoài”.

Ngày 19/8, Bộ Tài chính Mỹ thông báo sẽ tăng hoạt động mua lại trái phiếu dài hạn trong những tháng tới. Các nhà phân tích cho rằng động thái này phản ánh mối quan ngại của chính quyền Tổng thống Trump về lợi suất tăng và tác động của xu hướng này đối với khả năng chi trả cũng như khả năng giảm nợ.

Trong một phiên đấu giá trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm hồi đầu tháng, lợi suất đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2001, cho thấy các nhà đầu tư đang đòi hỏi mức bù đắp cao hơn để nắm giữ nợ của Mỹ.

Năm 2025, Moody’s đã hạ xếp hạng tín nhiệm của Mỹ, tước đi mức xếp hạng tín nhiệm hoàn hảo cuối cùng của nước này. Dù bị hạ xếp hạng, nợ của Mỹ vẫn được xếp ở mức chỉ thấp hơn một bậc so với mức hoàn hảo và cao hơn nợ của các nền kinh tế lớn như Pháp và Nhật Bản.

Các chính phủ khác cũng đang đối mặt với những vấn đề tương tự. Tại Anh, Pháp, Đức và Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ đang ở mức cao nhất trong nhiều năm hoặc gần các mức này, khi các nhà đầu tư lo ngại về chi tiêu và thâm hụt ngân sách.