Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU (AEMM) lần thứ 25 không chỉ là một kỳ họp định kỳ 2 năm một lần mà còn mang ý nghĩa bản lề, đặt nền móng cho cột mốc 50 năm quan hệ đối tác vào năm 2027 và thúc đẩy hiện thực hóa mục tiêu nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện.

Hội nghị diễn ra trong một bối cảnh thế giới đầy biến động với các thách thức địa chính trị, địa kinh tế phức tạp và sự trỗi dậy của các vấn đề an ninh phi truyền thống. Đứng trước áp lực của sự phân mảnh toàn cầu, cả ASEAN và EU đều xem đây là cơ hội vàng để chứng minh sức sống của chủ nghĩa đa phương và hiệu quả của mô hình hợp tác liên khu vực bền vững nhất thế giới.

Với sự đồng chủ trì của Bộ trưởng Ngoại giao II Brunei Darussalam Dato Erywan Pehin Yusof và Đại diện cấp cao của EU về Chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas, hội nghị quy tụ đầy đủ Bộ trưởng Ngoại giao của các quốc gia thành viên hai khối cùng sự hiện diện đặc biệt của Timor Leste với tư cách thành viên thứ 11 của ASEAN và đang trên lộ trình hội nhập đầy đủ vào khối khu vực.

Một trong những trọng tâm hàng đầu của AEMM 25 là rà soát toàn diện tiến trình thực hiện Kế hoạch Hành động ASEAN-EU giai đoạn 2023–2027. Tính đến thời điểm hiện tại, hai bên đã đạt được những bước tiến đáng kể với khoảng 68% trong tổng số 161 dòng hành động đã được triển khai hoặc đang thực hiện.

Hợp tác giữa hai khu vực hiện phủ rộng trên cả 3 trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội. Theo đó, hợp tác tập trung vào thượng tôn pháp luật quốc tế, duy trì cấu trúc khu vực mở và bao trùm với ASEAN đóng vai trò trung tâm. Hai bên còn thúc đẩy thương mại tự do, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và hướng tới một Hiệp định Thương mại tự do (FTA) ASEAN-EU trong tương lai dài hạn. Quan hệ hợp tác cũng chú trọng việc tăng cường kết nối con người, giáo dục và ứng phó với các cuộc khủng hoảng y tế.

Đặc biệt, hội nghị dự kiến sẽ thảo luận sâu về đề xuất thiết lập Đối tác Chiến lược toàn diện (CSP). Đây là bước đi logic sau khi hai bên đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào năm 2020. Mục tiêu này được kỳ vọng sẽ hoàn tất và công bố vào dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ (1977-2027).

Điểm nhấn cụ thể trong hợp tác kinh tế và kết nối là việc triển khai Chiến lược Cửa ngõ toàn cầu (Global Gateway) của EU tại khu vực. EU cam kết huy động 10 tỷ euro vào năm 2027 để hỗ trợ hạ tầng chất lượng cao và phát triển bền vững tại ASEAN.

Trong khuôn khổ này, các chương trình hỗ trợ kỹ thuật trọng điểm như Gói Kết nối bền vững (SCOPE) đang mang lại những kết quả thực chất, như hỗ trợ tạo thuận lợi thương mại, hài hòa các tiêu chuẩn và tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân; Thúc đẩy quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và sử dụng dữ liệu vệ tinh Copernicus để ứng phó biến đổi khí hậu; Tập trung vào chuyển đổi năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn đa dạng sinh học thông qua Sáng kiến Nhóm châu Âu Xanh.

Hội nghị dự kiến dành thời lượng đáng kể để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế. Một thông điệp xuyên suốt được khẳng định lại là cam kết đối với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an toàn và tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và tôn trọng các tiến trình ngoại giao, pháp lý.

Bên cạnh đó, các cuộc xung đột đang diễn ra tại châu Á và châu Âu cũng sẽ là những chủ đề nóng trên bàn nghị sự. Các bộ trưởng dự kiến sẽ kêu gọi chấm dứt bạo lực, tạo điều kiện tiếp cận nhân đạo và tìm kiếm giải pháp chính trị bền vững dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.
Trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống, ASEAN và EU nhất trí tăng cường hợp tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng, chống tin giả và quản trị AI nhằm bảo vệ người dân trước các mối đe dọa mới trong kỷ nguyên số.

Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự hội nghị với vị thế mới sau khi nâng cấp quan hệ với EU lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào đầu năm 2026. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong khối ASEAN và là một trong số ít các quốc gia thành viên đã có FTA song phương hiệu lực (EVFTA).

Với vai trò là nước điều phối quan hệ kinh tế ASEAN-EU, Việt Nam đã chủ động đóng góp nhiều sáng kiến quan trọng như đồng chủ trì xây dựng Bộ Nguyên tắc thương mại kỹ thuật số ASEAN-EU, mở đường cho thương mại không giấy tờ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việt Nam đã tích cực điều phối chương trình SCOPE Trade, giúp các doanh nghiệp ASEAN, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME), thích ứng với các tiêu chuẩn cao của thị trường châu Âu. Việt Nam cũng đóng vai trò trung gian hòa giải, hài hòa các quan điểm khác biệt giữa hai khối dựa trên sự tin cậy chính trị và hiểu biết sâu sắc về hệ thống của nhau.

Sự tham gia tích cực của Việt Nam không chỉ giúp nâng cao tiêu chuẩn sản xuất trong nước mà còn góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa các ưu tiên của ASEAN về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU lần thứ 25 dự kiến sẽ thông qua Tuyên bố chung, khẳng định ý chí chính trị mạnh mẽ trong việc đưa quan hệ đối tác lên tầm cao mới, hướng tới việc tổ chức Hội nghị cấp cao kỷ niệm 50 năm quan hệ ASEAN-EU vào năm 2027.  

Tuyên bố này cũng sẽ tái khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN, cam kết làm sâu sắc thêm hợp tác ASEAN-EU trên 3 trụ cột của Cộng đồng ASEAN phù hợp với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, và phản ánh quan điểm chung về các diễn biến quan trọng trong khu vực và toàn cầu.

Kỳ hội nghị tại Brunei một lần nữa cho thấy, bất chấp khoảng cách địa lý, ASEAN và EU vẫn duy trì được sự đồng thuận về các giá trị cốt lõi: hòa bình, phát triển bền vững và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong bối cảnh thế giới gia tăng phân mảnh, quan hệ ASEAN–EU tiếp tục nổi lên như một trong những mô hình hợp tác liên khu vực hiệu quả và ổn định.