Theo thông tin tại cuộc họp, sau khi Quốc hội ban hành quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, tình trạng sử dụng và mua bán các sản phẩm này đã giảm rõ rệt, tuy nhiên các sản phẩm này vẫn âm thầm len lỏi trên thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi.

Thạc sĩ Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. Sau khi lệnh cấm được ban hành, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý. "Tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng tiếp nhận từ 5-6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng", Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế chia sẻ.

Theo ông Phan Công Hiếu, Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, các quy định mới trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, người chứa chấp, tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5-10 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

Không dừng lại ở xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Theo đó, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy hành vi.

Ông Lê Đình Bình, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết ,vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau trong việc xác định linh kiện, bộ phận cấu thành của các sản phẩm này khi được nhập khẩu, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh, cho dù đã có khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Bên cạnh đó, các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để qua mặt lực lượng chức năng. Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua. Trên không gian mạng, việc mua bán được tổ chức kín kẽ hơn, thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia. Khi thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để giao dịch. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa. "Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm", ông Bình nhấn mạnh.

Đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, thực tế xử phạt quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá đặc chế trên mạng Internet hoặc các nền tảng số vẫn là thách thức lớn do hoạt động quảng cáo thường tinh vi, ẩn dưới hình thức "sản phẩm công nghệ", "phụ kiện lifestyle" và chưa được xử lý đồng bộ trong tất cả nền tảng quảng cáo. Khó kiểm soát, truy quét và xử lý nhanh việc quảng cáo trên nền tảng số do tính xuyên biên giới của Internet; cùng với đó, tình trạng nhập lậu và tiếp thị ngầm sản phẩm cấm vẫn xuất hiện qua mạng xã hội, thương mại điện tử, đòi hỏi tăng cường phối hợp giữa nhiều cơ quan...

Do đó, Vụ pháp chế của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để tăng cường công tác quản lý nhà nước về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong đó tiếp tục nghiên cứu bổ sung các tên gọi khách nhau của thuốc lá. Bộ Y tế cần nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền thiết lập một tổ chức kiểm tra liên ngành (tổ chức hoạt động có tính thường trực) để tham mưu, tăng cường kiểm tra, giám sát việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người; tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm tra chuyên ngành cả về mặt pháp lý cũng như mặt thực tiễn...

Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam chia sẻ, kinh nghiệm quốc tế cho thấy để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh. Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng. Đồng thời đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Quảng cáo; xem xét tăng mức xử phạt hành chính và mở rộng xử lý hình sự đối với các hành vi buôn bán hàng cấm nhằm nâng cao tính răn đe.