Theo Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), 2 tháng đầu năm 2026 ghi nhận số người di cư thiệt mạng hoặc mất tích tại Địa Trung Hải ở mức cao kỷ lục dù rằng số lượt tìm cách vượt biển sang châu Âu giảm.
Người di cư được giải cứu trên biển ở ngoài khơi bờ biển Libya. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Cụ thể, ít nhất 655 người đã tử vong hoặc mất tích trong tháng 1 và tháng 2, cao hơn gấp đôi so với con số 287 cùng kỳ năm 2025. Các tổ chức phi chính phủ (NGO) và giới nghiên cứu cho rằng nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, chẳng hạn như điều kiện thời tiết khắc nghiệt, khó khăn trong công tác cứu hộ và các biện pháp siết chặt biên giới.
Cơ quan Bảo vệ Biên giới và Bờ biển châu Âu (Frontex) cho biết thời tiết cực đoan, trong đó có cơn bão Harry hồi giữa tháng 2, là yếu tố chính khiến số người thiệt mạng gia tăng. Bên cạnh đó, Frontex cũng cho rằng các đường dây buôn người đã sử dụng những phương tiện thô sơ, kém an toàn để đưa người di cư ra biển.
Tuy nhiên, một số chuyên gia nhận định các chính sách kiểm soát biên giới chặt chẽ hơn lại vô tình làm gia tăng rủi ro. Ông Arnaud Banos, nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), cho rằng việc ngăn chặn xuất phát khiến các mạng lưới buôn người phải thay đổi phương thức hoạt động, đưa người di cư đi theo những tuyến đường xa hơn, ít được giám sát hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ gặp phải gió lớn và dòng hải lưu mạnh.
Các thỏa thuận giữa Italy với Tunisia và Libya nhằm ngăn chặn người di cư cũng bị cho là góp phần thúc đẩy các mạng lưới buôn người hoạt động ở những khu vực xa các điểm xuất phát truyền thống, khiến công tác cứu hộ trở nên khó khăn hơn. Trong bối cảnh tuyến đường bộ qua Balkan gần như bị đóng lại, đường biển hiện trở thành lựa chọn gần như duy nhất đối với nhiều người di cư.
Trong khi đó, các tổ chức cứu hộ chỉ trích những rào cản hành chính và quy định mới từ phía chính quyền, như việc yêu cầu tàu cứu nạn phải cập cảng ở những địa điểm xa, làm hạn chế khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp trên biển. Đại diện tổ chức Sea-Watch cho rằng điều này khiến các tàu cứu hộ buộc phải bỏ qua những trường hợp nguy cấp khác trong khu vực.
Các tổ chức nhân đạo cũng cho rằng việc thu hẹp các con đường nhập cư hợp pháp vào châu Âu đang khiến nhiều người buộc phải lựa chọn những hành trình nguy hiểm. Theo các chuyên gia, số liệu về người thiệt mạng hiện nay có thể vẫn thấp hơn thực tế, do chưa thống kê đầy đủ những trường hợp mất tích trên biển.