Trong bối cảnh đó, công tác quản lý, vận hành hồ đập thủy điện đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn hồ đập, quy trình vận hành liên hồ chứa, đặc biệt là tích và xả nước hợp lý để cắt lũ, giảm lũ cho hạ du, trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân.

Hiện Cao Bằng có 22 công trình thủy điện do 15 doanh nghiệp đầu tư, với tổng công suất lắp máy hơn 223 MW, sản lượng điện năng thiết kế đạt trên 853 triệu kWh; trong đó, 18 nhà máy phát điện lên lưới quốc gia, 4 nhà máy phát điện tự dùng.

Vừa qua, Sở Công Thương Cao Bằng đã tiến hành kiểm tra các hồ, đập thủy điện và ghi nhận, 100% công trình đã có quy trình vận hành hồ chứa được phê duyệt, song còn 2 công trình chưa thực hiện rà soát, điều chỉnh theo quy định. Về công tác bảo vệ, 13 công trình thuộc diện phải cắm mốc chỉ giới, trong đó 11 công trình đã hoàn thành, 2 công trình chưa triển khai. Công tác giám sát khai thác tài nguyên nước còn bất cập: 13 nhà máy do Bộ Công Thương cấp phép đã lắp đặt hệ thống giám sát và kết nối dữ liệu, trong khi số nhà máy do tỉnh cấp phép mới có 3 đơn vị thực hiện, 5 nhà máy có hồ chứa nhỏ vẫn chưa lắp đặt hệ thống giám sát. Tuy nhiên, tất cả công trình đều đã xây dựng phương án bảo vệ đập, hồ chứa và hệ thống cảnh báo xả lũ theo quy định.

Từ năm 2024 đến nay, các trận lũ xuất hiện với tần suất cao, lưu lượng đỉnh lũ lớn, diễn biến phức tạp. Cao điểm là hai trận lũ lịch sử cuối tháng 9 và đầu tháng 10/2025. Kết quả có 20/22 nhà máy vận hành an toàn, chỉ 2 nhà máy xảy ra sự cố ngập nước và sạt lở kênh dẫn. Mực nước trong các hồ chứa không vượt quá giới hạn thiết kế, đập không biến dạng, hệ thống quan trắc ổn định. Tuy nhiên, việc thiếu thiết bị quan trắc ở một số nhà máy vẫn gây khó khăn trong phối hợp thông tin và cảnh báo.

Trước mùa mưa lũ, các chủ đầu tư đều tổ chức kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình, khắc phục hư hỏng, bổ sung phương án ứng phó thiên tai, diễn tập theo kịch bản đã duyệt. Công tác phối hợp thông báo xả lũ được thực hiện nghiêm túc, đảm bảo an toàn cho vùng hạ du. Các đơn vị cũng chuẩn bị đầy đủ vật tư, phương tiện ứng phó, theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, chủ động cảnh báo đến người dân. Đối với các dự án mới như Thủy điện Pác Khuổi, chủ đầu tư đã chú trọng khảo sát địa hình, địa chất kỹ lưỡng, thiết kế đập bê tông cốt thép trọng lực đảm bảo an toàn, ít ảnh hưởng môi trường, dự kiến đưa vào hoạt động tháng 8/2026.

Tuy nhiên, qua kiểm tra còn nhiều vấn đề cần khắc phục. 10/22 công trình xây dựng bản đồ ngập lụt hạ du; 5 nhà máy có hồ chứa nhỏ chưa lắp thiết bị quan trắc; nhiều hồ chứa quy mô nhỏ, dung tích hạn chế, chủ yếu là đập tràn tự do, khả năng cắt lũ thấp. Công tác cảnh báo đến người dân đôi lúc còn chậm. Tỉnh chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung để giám sát trực tuyến các nhà máy nhỏ. Bộ Công Thương chưa ban hành quy định kỹ thuật thống nhất về hệ thống cảnh báo vận hành và xả lũ. Một số lưu vực sông chưa có trạm khí tượng thủy văn chuyên dụng, thiếu dữ liệu dự báo. Sự phối hợp giữa chủ đầu tư và chính quyền địa phương chưa đồng bộ, tuyên truyền kỹ năng ứng phó thiên tai cho người dân còn hạn chế.

Trước thực trạng này, Sở Công Thương đã tăng cường kiểm tra, đôn đốc công tác chuẩn bị ứng phó thiên tai tại các công trình thủy điện, đặc biệt là hồ chứa nhỏ và công trình đang xây dựng. Các biện pháp trọng tâm gồm giám sát chặt chẽ vận hành an toàn đập, không cho tích nước đối với hồ chứa không đảm bảo an toàn, lắp đặt hệ thống theo dõi, giám sát, cung cấp số liệu cho cơ quan chức năng, thiết lập hành lang thoát lũ, bảo đảm an toàn hạ du khi xả lũ. Đồng thời, yêu cầu công trình đang xây dựng dừng thi công, di dời người và thiết bị trước khi bão lũ xảy ra.

Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Văn Nam cho biết, sau các đợt bão số 10 và số 11 năm 2025, nhằm bảo đảm công tác quản lý, vận hành các công trình thủy điện bám sát điều kiện thực tế và tăng cường an toàn công trình, an toàn vùng hạ du, trước mùa mưa lũ năm nay, Sở phối hợp tăng cường kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn công tác chuẩn bị ứng phó thiên tai tại các công trình thủy điện thuộc địa bàn quản lý, đặc biệt là các hồ chứa thủy điện nhỏ, các công trình thủy điện đang trong quá trình xây dựng. Chỉ đạo giám sát vận hành an toàn đập, hồ chứa thủy điện, tham mưu UBND tỉnh tuyệt đối không cho tích nước đối với các hồ chứa nước không đảm bảo an toàn; tăng cường lắp đặt hệ thống theo dõi, giám sát, cung cấp số liệu cho các đơn vị chức năng theo quy định, thông tin cảnh báo đảm bảo an toàn hạ du khi xả lũ...