Với nền tảng kết nối tốc độ cao, độ trễ thấp, 5G đóng vai trò là một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện trong các lĩnh vực, từ kinh tế số, chính phủ số đến hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển các công nghệ số.

Chiến lược phát triển 5G của Việt Nam được thể hiện cụ thể trong các chính sách về công nghệ số và hạ tầng số quốc gia. Từ năm 2019, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) đã đặt mục tiêu "phải làm chủ thiết kế, nghiên cứu, sản xuất thiết bị 5G như một biểu tượng của năng lực tự chủ công nghệ quốc gia". Việc thiết bị và hệ thống mạng di động 5G có mặt trong danh mục 6 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay cho thấy mục tiêu rõ ràng của Đảng và Nhà nước ta trong hành trình chuyển đổi số cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới. 

Cuộc cách mạng công nghệ của ngành viễn thông 

5G (5th Generation) là thế hệ thứ năm của công nghệ di động không dây với những cải tiến vượt bậc so với các thế hệ trước như 3G, 4G. Mạng 5G có tốc độ kết nối nhanh gấp 10 lần 4G, độ trễ gần như bằng 0, giúp truyền tải dữ liệu mượt mà và nhanh chóng, mang đến trải nghiệm tối ưu cho người dùng. 

Triển khai và sử dụng mạng 5G mang lại nhiều lợi ích. Với tốc độ truyền tải dữ liệu nhanh hơn và độ trễ thấp hơn, người dùng có thể trải nghiệm các dịch vụ trực tuyến chất lượng cao hơn như video 4K/8K, thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR). 5G hỗ trợ kết nối hàng tỷ thiết bị internet vạn vật (IoT), mở ra cơ hội cho các ứng dụng như nhà thông minh, thành phố thông minh và tự động hóa công nghiệp. 

Bên cạnh đó, 5G cho phép thực hiện các ca phẫu thuật từ xa, giám sát bệnh nhân theo thời gian thực và cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe; hỗ trợ giao tiếp giữa các phương tiện và cơ sở hạ tầng giao thông, giúp cải thiện an toàn và hiệu quả của hệ thống giao thông. Triển khai 5G cũng thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp mới, tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Hạ tầng 5G được xây dựng dựa trên ba yếu tố cốt lõi: trạm gốc (gNodeB), mạng lõi (Core Network) và công nghệ truyền dẫn (Backhaul & Fronthaul). Bên cạnh đó, phổ tần số và băng tần 5G đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hiệu suất hoạt động. Các thành phần này tạo nên một hệ sinh thái mạng mạnh mẽ, giúp 5G trở thành nền tảng quan trọng trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Việt Nam thuộc top những quốc gia đi đầu trên thế giới về triển khai mạng 5G. Trong năm 2024-2025, ba doanh nghiệp viễn thông hàng đầu Việt Nam là Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) và Tổng Công ty Viễn thông MobiFone (MobiFone) dựa trên năng lực đã triển khai thương mại hóa 5G với những mục tiêu khác nhau vừa phát huy thế mạnh sẵn có, vừa bảo đảm tính cạnh tranh. Theo Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến tháng 12/2025, vùng phủ sóng 5G thương mại đạt 91,2% dân số toàn quốc, đưa Việt Nam vào nhóm có tốc độ triển khai 5G nhanh nhất thế giới. 

Tuy nhiên, hành trình đưa 5G trở thành nền tảng hạ tầng số quốc gia ở Việt Nam đòi hỏi nguồn lực lớn cả về tài chính và kỹ thuật. 5G yêu cầu xây dựng số lượng lớn trạm gốc với mật độ cao để đảm bảo vùng phủ sóng ổn định. Nhiều thiết bị trong mạng truy nhập, mạng lõi và truyền dẫn đều cần được nhập khẩu, trong khi giá thiết bị 5G khá đắt đỏ. 

Bên cạnh đó, xây dựng và vận hành mạng 5G đòi hỏi đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực viễn thông - công nghệ thông tin. Hệ thống đào tạo chưa cập nhật kịp thời chương trình giảng dạy phù hợp với các xu hướng công nghệ mới như 5G khiến khoảng cách giữa yêu cầu thực tế và năng lực nhân lực ngày càng lớn.

Việc hệ thống và thiết bị mạng 5G là một trong 6 sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước phát triển công nghệ chiến lược theo hướng đi vào thực chất: xác định rõ công nghệ lõi cần làm chủ, đơn vị chịu trách nhiệm xuyên suốt, lộ trình thương mại hóa và khả năng lan tỏa kết quả vào phát triển kinh tế - xã hội. 

Hiện thực hóa giấc mơ 5G "Make in Vietnam"

Kết luận phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngày 18/3/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo nhấn mạnh, phát triển công nghệ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là vấn đề chiến lược quốc gia, liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ công nghệ và vị thế của đất nước trong giai đoạn mới.

Với hệ thống và thiết bị mạng 5G, tại Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ mục tiêu đến năm 2027 làm chủ 100% công nghệ thiết kế, sản xuất, kiểm thử và tối ưu hóa các thành phần chính của mạng 5G/5G Advanced (RAN, Site Router, 5G Core); làm chủ thiết kế các chip tương tự RF trong hệ thống mạng 5G-5G Advaned; đáp ứng tối thiểu 15% nhu cầu thiết bị mạng 5G/5G Advance trong nước.

Làm chủ 5G không những được xem là động lực trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia số mà còn có ý nghĩa chiến lược bảo vệ an ninh Tổ quốc trên không gian mạng. Thực tế triển khai, nhiều doanh nghiệp trong nước đã bước đầu làm chủ công nghệ lõi và phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược. Các doanh nghiệp viễn thông lớn đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và sản xuất thiết bị, từng bước làm chủ các thành phần quan trọng của mạng 5G. Tập đoàn Viettel đi đầu trong nghiên cứu chế tạo sản phẩm 5G “Make in Vietnam”.

Trạm gốc 5G có vị trí quan trọng trong cấu trúc hạ tầng mạng viễn thông, được Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Tập đoàn Viettel) làm chủ toàn bộ phần cứng và phần mềm, toàn trình từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất. Tháng 6/2024, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel là doanh nghiệp đầu tiên của Việt Nam được cấp chứng nhận đối với các Quy chuẩn Kỹ thuật quốc gia về Thiết bị trạm gốc thông tin di động 5G: QCVN 128:2021/BTTTT cho thiết bị trạm gốc gNodeB 32T32R và gNodeB 8T8R. Đây là những dấu mốc rất quan trọng khẳng định thiết bị của Viettel đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy chuẩn quốc gia của Việt Nam, đảm bảo rằng sản phẩm 5G "Make in Vietnam" được sản xuất phù hợp với các yêu cầu về an toàn, chất lượng và hiệu suất.

Giữa tháng 10/2025, Tổ chức nghiên cứu và tư vấn công nghệ hàng đầu thế giới Gartner đã công bố Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel là doanh nghiệp có thế mạnh chuyên biệt, ghi nhận vai trò tiên phong trong thương mại hóa trạm gốc 5G Open RAN. Viettel High Tech cũng là doanh nghiệp duy nhất tại Đông Nam Á được Gartner ghi danh trong lĩnh vực hạ tầng 5G, qua đó góp phần đưa Việt Nam gia nhập nhóm các quốc gia làm chủ công nghệ 5G tiên tiến. Tháng 12/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận số trạm vô tuyến 5G Viettel –Make in Vietnam phát sóng mới, có thể hoạt động theo tiêu chuẩn O-Ran là 2011 trạm. 

Chip 5G là một bộ xử lý quan trọng trong hệ thống mạng viễn thông, đảm bảo tốc độ truyền tải dữ liệu cao, giảm độ trễ và tối ưu hóa hiệu suất mạng. Viettel định hướng nghiên cứu và sản xuất chip 5G nhằm chủ động công nghệ lõi, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Chip 5G DFE (Digital Front-End) do Viettel nghiên cứu và phát triển với khả năng tính toán 1.000 tỷ phép toán trên giây, đáp ứng tiêu chuẩn 5G của Hiệp hội các tổ chức phát triển giao thức viễn thông di động (3GPP).

Phát triển chip 5G DFE giúp Viettel khẳng định vị thế trong ngành công nghiệp bán dẫn, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thành công này cũng tạo tiền đề để Việt Nam có thể chủ động trong lĩnh vực công nghệ cao, giảm sự phụ thuộc vào chip nhập khẩu. 

Làm chủ mạng lõi 5G được xem là yếu tố chiến lược, bởi đây là phần trung tâm vận hành và khai thác doanh thu của mạng viễn thông, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo chủ quyền số quốc gia. Với hướng tiếp cận "tự chủ - mở - thông minh", Viettel đã phát triển hoàn chỉnh hệ sinh thái mạng lõi 5G Core, phục vụ cả mạng di động thương mại và mạng riêng 5G (Private 5G) cho doanh nghiệp. Đến nay hệ thống đã hỗ trợ hàng triệu thuê bao 5G NSA (dựa trên nền 4G) và 5G SA (hoạt động độc lập).

Trên cơ sở kinh nghiệm làm chủ công nghệ 4G, đến nay Viettel đã làm chủ hoàn toàn hệ sinh thái sản phẩm ở tất cả các lớp mạng 5G, bao gồm trạm thu phát sóng gNodeB theo chuẩn ORAN, thiết bị truyền dẫn IP, các hệ thống tổng đài và hệ thống tính cước thời gian thực OCS 4.0. Các sản phẩm này được phát triển theo định hướng mở (OpenRAN, Open Network API, ONAP…), mềm hóa (SDN), ảo hóa (NFV) trên kiến trúc Cloud Native, đồng thời tăng cường ứng dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo, học máy trong phân tích và xử lý dữ liệu.

Các sản phẩm do Viettel phát triển đã được triển khai với quy mô lớn trên mạng lưới của Viettel tại Việt Nam và các thị trường đầu tư, trong đó có những hệ thống trên mạng lưới sử dụng 100% sản phẩm do Viettel phát triển như hệ thống tính cước thời gian thực vOCS. Các thiết bị viễn thông 5G của Viettel cũng đã bước đầu được xuất khẩu sang các thị trường như Ấn Độ và UAE. 

Từ những thành công của Viettel với mạng 5G, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel đề xuất các giải pháp để các sản phẩm công nghệ chiến lược được triển khai đạt yêu cầu đề ra. Đó là ban hành các cơ chế, chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư cơ sở hạ tầng trọng điểm theo cơ chế nhà nước đầu tư, doanh nghiệp vận hành các phòng thí nghiệm, cơ sở đo lường, thử nghiệm trọng điểm để đánh giá các sản phẩm công nghệ chiến lược; hợp tác 3 nhà (nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp).

Bài cuối: Đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm