Từ đầu tháng 8 đến nay, rầy nâu xuất hiện với mật độ cao trên trà lúa vụ Hè đang trong giai đoạn trổ - chín làm cho nông dân hết sức lo lắng. Để chủ động phòng trừ rầy nâu, ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân cần thường xuyên thăm đồng, khi phát hiện mật độ rầy từ 3 con/tép lúa trở lên, cần phun xịt ngay thuốc đặc trị để phòng trừ.

Thời điểm này, tại các xã: Vĩnh Lợi, Châu Thới, Hoà Bình, Vĩnh Mỹ… rầy nâu bùng phát diện rộng, trong đó, tại xã Vĩnh Lợi, hàng chục ha lúa ghi nhận mật độ rầy từ 5.000-7.000 con/m², nguy cơ mất mùa rất cao.

Ông Trần Văn Quân (ấp Thông Lưu, xã Vĩnh Lợi) chia sẻ, trong vụ Hè Thu này, gia đình gieo sạ hơn 2 ha, khi lúa đang trong giai đoạn “cong trái me” thì rầy nâu xuất hiện với mật đột rất cao làm hạt lúa bị lép, thân mềm, gãy, sập sát mặt đất rất khó thu hoạch. "Gia đình tôi thường xuyên thăm đồng, khi vừa phát hiện có rầy là xịt thuốc ngay. Dù đã phun thuốc đến lần thứ 5, nhưng tác dụng chưa được như mong muốn, rầy vẫn tiếp tục bùng phát và gây hại. Vụ này xem như gia đình lỗ vốn”, ông Quân ngậm ngùi chia sẻ.

Theo tính toán của nông dân xã Vĩnh Lợi, do rầy nâu xuất hiện nên chi phí sản xuất đội lên từ 3,5-3,7 triệu đồng/công do phải phun xịt thuốc phòng trừ nhiều lần. Nông dân lo lắng vì đối mặt với thua lỗ do chi phí đầu tư tăng trong khi năng suất lúa giảm. Tình trạng cháy rầy, còn gây khó khăn khi trong quá trình cải tạo đất của nông dân cho vụ tiếp theo. Ông Võ Văn Thế (ấp Trà Ban II, xã Vĩnh Lợi) chia sẻ: "Nếu lúa cắt được thì đỡ, máy xới vô cải tạo đất dễ. Còn cắt không được thì dính bông không xới được, có thể phải dọn tay. Như vậy, chi phí đầu tư và công sức bỏ ra cải tạo đất sẽ lại tăng”.

Tại xã Châu Thới, tình hình rầy nâu xuất hiện gây hại vụ lúa hè thiu cũng hết sức đáng ngại. Ông Tô Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Thới cho biết, địa phương gieo sạ 7600 ha lúa Hè Thu, phần lớn diện tích lúa đang trong giai đoạn trổ - chín. Rầy nâu xuất hiện trên diện rộng với mật độ mật độ từ 1000 con/ m² trở lên. Trước diễn biến như vậy, chính quyền địa phương cùng ngành chức năng và người dân triển khai nhiều biện pháp phòng, chống, cơ bản khống chế dịch thành công.

Rầy nâu là đối tượng dịch hại nguy hiểm hàng đầu trên cây lúa, đặc biệt trong vụ hè thu khi điều kiện thời tiết nóng ẩm tạo môi trường thuận lợi cho chúng phát triển. Tác hại của rầy nâu không chỉ dừng lại ở việc làm lúa suy yếu, giảm sinh trưởng mà còn gây hiện tượng “cháy rầy” khi mật số cao. Nguy hiểm hơn, rầy nâu còn là môi giới truyền bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá – những bệnh virus chưa có thuốc đặc trị, có thể khiến nông dân mất trắng nếu không kiểm soát kịp thời.

Theo dự báo của ngành nông nghiệp Cà Mau, thời gian tới rầy nâu sẽ tiếp tục nở gối lứa với mật độ phổ biến từ 1.000-2.000 con/m², nguy cơ lây nhiễm sang các vùng lân cận là rất cao. Rầy tập trung gây hại mạnh trên các chân ruộng trũng thấp, gieo sạ dày và sử dụng các giống lúa như: RVT, ST24, ST25, Đài Thơm 8, OM 18...

Thạc sĩ, Kỹ sư Ngô Thuỳ Linh, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau cho biết: Rầy nâu thường phát triển mạnh trong vụ hè thu do nhiều yếu tố kết hợp. Trước hết là điều kiện thời tiết với nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và mưa nắng xen kẽ, giúp rầy rút ngắn vòng đời và gia tăng mật số nhanh chóng.

Bên cạnh đó, việc gieo sạ không đồng loạt tạo ra nhiều trà lúa khác nhau, giúp rầy có nguồn thức ăn liên tục và dễ dàng lây lan. Việc sử dụng giống lúa nhiễm rầy hoặc gieo sạ quá dày cũng làm ruộng lúa trở nên “lý tưởng” cho rầy phát triển. Ngoài ra, một nguyên nhân khác là tập quán bón phân chưa hợp lý, đặc biệt là bón thừa đạm khiến cây lúa xanh tốt nhưng yếu, dễ bị tấn công.

Để kiểm soát rầy nâu hiệu quả, nông dân cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó quan trọng nhất là gieo sạ né rầy. Đây là biện pháp xác định thời điểm xuống giống sao cho tránh được các đợt rầy di trú. Khi thực hiện đúng, phương pháp này có thể giảm phần lớn nguy cơ nhiễm bệnh và hạn chế sử dụng thuốc hóa học.

Song song đó, các biện pháp canh tác hợp lý cần được áp dụng như chọn giống kháng rầy, gieo sạ mật độ vừa phải và bón phân cân đối. Việc giảm đạm, tăng kali sẽ giúp cây lúa cứng cáp và tăng khả năng chống chịu sâu bệnh. Bên cạnh biện pháp canh tác, việc bảo vệ thiên địch cũng rất quan trọng. Các loài như nhện, bọ rùa hay ong ký sinh có thể kiểm soát rầy nâu tự nhiên. Do đó, hạn chế phun thuốc tràn lan là cách hiệu quả để duy trì cân bằng sinh thái.

Thạc sĩ, Kỹ sư Ngô Thuỳ Linh lưu ý: trong trường hợp mật số rầy vượt ngưỡng gây hại, nông dân cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách. Chỉ nên phun khi cần thiết, đúng thời điểm và tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”: đúng thuốc; đúng nồng độ, liều lượng; đúng lúc và đúng cách. Nếu sau khi phun, mật độ rầy vẫn còn cao, bà con có thể phun lại lần 2, cách lần 1 từ 5 - 7 ngày và tuyệt đối không pha trộn nhiều loại thuốc với nhau. Có thể pha thêm phân bón lá, thuốc kích thích sinh trưởng nhằm tăng độ thấm sâu và nhanh của thuốc, góp phần nâng cao hiệu quả phòng trừ.

Vụ lúa Hè Thu là một trong hai vụ sản xuất chính của nông dân Cà Mau, nhưng cũng chịu nhiều tác động của thời tiết cực đoan phát sinh dịch bệnh, nhất là mưa lớn, dông lốc gây đổ ngã và ngập úng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, nhất là phát sinh dịch hại ngày càng phức tạp, nông dân cần chủ động theo dõi đồng ruộng, cập nhật thông tin từ ngành nông nghiệp và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp để đảm bảo năng suất và hiệu quả kinh tế bền vững.