"Bãi rác kỹ thuật số” phình to

Theo truyền thông Mỹ, những nội dung chất lượng thấp do trí tuệ nhân tạo tạo ra đang phủ kín không gian mạng, buộc Spotify, LinkedIn và nhiều nền tảng công nghệ khác phải tìm cách dọn dẹp “bãi rác kỹ thuật số” ngày càng phình to.

Những sản phẩm tệ nhất của cái gọi là “AI slop” (rác AI) đã khiến các tìm kiếm trên Google xuất hiện những công thức như pizza phủ keo, các trang bán hàng Amazon tràn ngập tiểu sử giả và bảng tin Facebook đầy những hình ảnh kỳ quặc như “Shrimp Jesus” - hình ảnh Chúa Jesus kết hợp với tôm được tạo bằng AI.

“Bãi rác kỹ thuật số” này đã lan rộng trên các nền tảng công nghệ, làm giảm giá trị của những nội dung có ý nghĩa và gây ô nhiễm hệ sinh thái thông tin, trong bối cảnh các chatbot và công cụ tạo video tiếp tục phát triển. Tình trạng này buộc Thung lũng Silicon phải bắt tay vào dọn rác.

Spotify, nền tảng phát nhạc trực tuyến, cho biết năm ngoái đã xóa 75 triệu lượt tải lên hàng loạt, các bản nhạc trùng lặp và những ca khúc “mang tính spam” khác - một con số đáng kể so với tổng kho nội dung của nền tảng này. Tháng 7, LinkedIn tuyên bố “AI slop là một trong những ưu tiên hàng đầu của chúng tôi” và phát triển nút để người dùng báo cáo những nội dung dạng này. Các nhà nghiên cứu thuộc Google, công ty mẹ của YouTube, cho biết một dịch vụ video đã xóa 130.000 kênh chứa nội dung chất lượng thấp trong vòng 6 tháng.

Trên khắp Internet, các công ty công nghệ đang tiến hành một cuộc “giải độc” khỏi nội dung rác do AI tạo ra, trong nhiều trường hợp phải đối phó với chính loại nội dung mà các công cụ AI của họ góp phần tạo ra. Các ứng dụng nhắn tin, trang đánh giá nhà hàng, kho lưu trữ học thuật và dịch vụ hẹn hò đều đang tìm cách loại bỏ hoặc hạn chế sự xuất hiện của nội dung rác do AI tạo ra. Nhiều nền tảng thậm chí sử dụng chính công nghệ AI để thực hiện cuộc thanh lọc này.

Người dùng cũng ngày càng mệt mỏi với những tác động của AI đối với môi trường, việc làm và sức khỏe tinh thần. Aidan Walker, nhà sáng tạo nội dung và nghiên cứu xu hướng Internet tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, gọi AI slop là một “vết thương ngày càng mưng mủ”. “Người dùng ngày càng khó chịu với nó. Bầu không khí dư luận đã thực sự thay đổi và giờ đây các công ty mới bắt đầu đối mặt với những vấn đề này”, ông nói.

AI tạo sinh có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video ngày càng chân thực, nhưng không phải mọi nội dung do AI tạo ra đều là “rác”. Các công ty công nghệ chủ yếu nhắm tới dạng nội dung câu kéo chất lượng thấp, dễ sản xuất, dễ lan truyền, dễ tiêu thụ và cũng dễ bị lãng quên - giống như thời trang nhanh đang lấn át thời trang cao cấp, hay thịt kém chất lượng thay thế những sản phẩm hảo hạng.

Người tạo ra “rác” lại phải dọn rác

"AI slop" đã trở nên phổ biến đến mức Merriam-Webster, đơn vị xuất bản từ điển nổi tiếng, chọn “slop” làm Từ của năm 2025. Dịch vụ phát nhạc trực tuyến Deezer của Pháp cho biết vào mùa xuân năm nay, gần một nửa số ca khúc được tải lên hệ thống mỗi ngày là sản phẩm nhân tạo, nhiều bài trong số đó chưa từng được người dùng nghe. AI tạo ra hơn 1/3 số nội dung được tải lên Apple Music.

Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, cuối năm ngoái cho rằng sẽ sớm “thực tế hơn” nếu có thể truy tìm những nội dung “thật” thay vì những nội dung giả. Nhận xét này được đưa ra không lâu sau khi Meta, công ty mẹ của Instagram, tung ra một luồng video hoàn toàn do AI tạo ra, bị nhiều người chế giễu như một “showcase cho AI slop”.

Nhiều công ty công nghệ hiện tìm cách kiểm soát rác AI cũng chính là những công ty đang tạo điều kiện để loại nội dung này phát triển. Tháng 7, Meta cam kết tham gia một thỏa thuận tại châu Âu nhằm giúp nhận diện nội dung do AI tạo ra thông qua các công cụ phát hiện, gắn nhãn và đánh dấu. Cùng tháng, công ty cũng phát hành một công cụ tạo ảnh tự động sử dụng các tài khoản Instagram công khai làm hình ảnh tham chiếu. Meta phải gỡ tính năng này chỉ sau 3 ngày do làn sóng phản ứng dữ dội.

Paul Shovlin, chuyên gia AI tại Đại học Ohio, nhận xét: “Rác AI là con dao hai lưỡi. Nhiều nền tảng đã chứng kiến mức độ tương tác tăng lên nhờ nó. Nhưng rồi đến một lúc, nó trở thành gánh nặng vì có quá nhiều thứ hỗn tạp khiến người dùng khó tìm được nội dung chất lượng mà họ thực sự cần”.

Google là một ví dụ. Công ty đã đẩy mạnh AI trên hàng loạt dịch vụ, từ Gmail, Maps, du lịch đến công cụ tìm kiếm. Theo một thử nghiệm của Kapwing, hơn 20% số video ngắn đầu tiên được YouTube đề xuất cho người dùng mới là nội dung rác do AI tạo ra.

Một trong những kênh YouTube chuyên sản xuất loại nội dung này từng được Kapwing ước tính kiếm khoảng 4,25 triệu USD mỗi năm, trước khi bị đình chỉ khỏi chương trình kiếm tiền của YouTube. Giám đốc điều hành YouTube Neal Mohan cho biết “quản lý AI slop” là một trong những ưu tiên hàng đầu của nền tảng trong năm nay.

Gần đây, các nhà nghiên cứu của Google tìm cách giải quyết vấn đề bằng cách không đánh giá từng video riêng lẻ mà phân tích tốc độ tải lên, các khuôn mẫu lặp lại và những dấu hiệu khác có thể cho thấy hành vi lạm dụng có tổ chức. Họ phát hiện 50.000 cụm tài khoản và đã xóa chúng.

Cuộc chiến phân biệt thật - giả

Các công ty khác đang thử nhiều biện pháp khác nhau. Pinterest cho phép người dùng hạn chế số lượng bài đăng do AI tạo ra xuất hiện trên bảng tin. TikTok thử nghiệm tính năng tại Mỹ cho phép người dùng tăng hoặc giảm lượng nội dung AI mà họ nhìn thấy. TikTok cũng cho biết đã tự động gắn nhãn hơn 3 tỷ video do AI tạo ra và xóa hơn 377.000 video trong 3 tháng đầu năm vì vi phạm các chính sách liên quan đến AI.

Theo công ty khởi nghiệp Pangram chuyên phát hiện nội dung AI, gần một nửa số bài đăng dài hơn 50 từ trên X được tạo ra với sự hỗ trợ của AI. Để đối phó với “lượng AI slop và spam trả lời khổng lồ”, X trong năm nay đã cấm các ứng dụng khuyến khích bot đăng bài bằng cách trả tiền cho nội dung.

Chris Best, Giám đốc điều hành Substack, tháng trước cảnh báo rằng ngày càng khó phân biệt điều gì là thật trên Internet và “những nền tảng thưởng cho sự giả tạo sẽ tạo ra một cuộc đua xuống đáy”. Nền tảng bản tin này đã đưa vào sử dụng công cụ phát hiện AI của Pangram, có khả năng quét các phản hồi, bình luận và bài viết dài hơn 100 từ để đánh giá liệu chúng được viết hoàn toàn bởi con người hay có sự hỗ trợ của AI.

Tuy nhiên, một số tác giả bản tin phàn nàn rằng công cụ này nhầm lẫn giữa nội dung do con người viết với nội dung AI tạo ra, không tính đến vai trò có thể có của AI trong quá trình sáng tạo và tạo áp lực không cần thiết lên các tác giả khi họ phải bảo vệ uy tín của mình trước một chỉ số thiếu minh bạch.

Mùa xuân năm nay, Camille François cùng gần 20 chuyên gia AI khác đã tập trung tại một sự kiện mang tên “Slop Salon” ở Menlo Park, California, để thảo luận về những khó khăn trong việc phân loại và kiểm soát AI slop.

Theo bà François, AI rốt cuộc vẫn là một công cụ sáng tạo và có nhiều mặt. “Những nền tảng xử lý vấn đề này một cách kém hiệu quả sẽ chứng kiến người dùng rời đi và chuyển sang nơi khác", bà nói.