Nhân dịp đầu Xuân mới Bính Ngọ 2026, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc trao đổi với đồng chí Y Vinh Tơr, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo về những kết quả đạt được trong công tác dân tộc năm 2025 và những định hướng năm 2026, năm bản lề cả nước quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí Thứ trưởng đã nhận lời trả lời phỏng vấn báo Tin tức và Dân tộc. Xin đồng chí điểm lại một số kết quả trong triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) và chính sách cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trong năm 2025 và giai đoạn 2021 - 2025?

Sau hơn 4 năm triển khai thực hiện CTMTQG giai đoạn 2021 - 2025 đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, cải thiện đời sống người dân vùng khó khăn, đồng thời bảo đảm công bằng, bình đẳng giới và phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Ngay sau khi được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo các Bộ khẩn trương thực hiện thủ tục thẩm định, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt CTMTQG giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025; chỉ đạo, đôn đốc các bộ, ngành và địa phương xây dựng văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã phân bổ vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách Trung ương giai đoạn 2021 - 2025 và vốn ngân sách Trung ương hằng năm cho các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương thực hiện Chương trình. Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách Trung ương giai đoạn 2021 - 2025 cho các địa phương và giao dự toán ngân sách Trung ương hằng năm thực hiện Chương trình.

Ban Chỉ đạo Trung ương các CTMTQG để chỉ đạo chung các chương trình, được kiện toàn từ Trung ương tới địa phương, tạo cơ chế quản lý đồng bộ, thống nhất. Công tác thông tin, tuyên truyền, truyền thông về Chương trình được đặc biệt quan tâm thực hiện; công tác giám sát đánh giá được chú trọng, tăng cường. 

Giai đoạn 2021 - 2025, CTMTQG giảm nghèo bền vững đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu giảm nghèo do Quốc hội và Chính phủ giao. Tỷ lệ hộ nghèo bình quân giảm 1 - 1,5%/năm, trong khi tỷ lệ hộ nghèo DTTS giảm trên 3%/năm, đặc biệt tại các huyện nghèo, tỷ lệ giảm đạt từ 4 - 5%/năm. Đây là kết quả nổi bật, thể hiện sự chuyển biến tích cực về đời sống kinh tế xã hội tại các địa phương khó khăn, đồng thời tạo tiền đề để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, cũng trong giai đoạn này, Chương trình đã triển khai trên 10.587 mô hình, dự án giảm nghèo, trong đó có 9.816 mô hình thuộc lĩnh vực nông nghiệp và 771 mô hình phi nông nghiệp, với sự tham gia của 205.585 hộ dân. Trong đó, có 110.098 hộ nghèo, 63.659 hộ cận nghèo và 31.828 hộ mới thoát nghèo.

Các mô hình này không chỉ tạo sinh kế bền vững và tăng thu nhập, mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, gắn với chuỗi giá trị hàng hóa và thị trường, góp phần nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế tại các vùng khó khăn. Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp, 6.174 dự án hỗ trợ sản xuất nông nghiệp đã giúp 99.594 hộ cải thiện phương thức canh tác, áp dụng công nghệ cao, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời mở rộng cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân. 

Kết quả triển khai CTMTQG vùng DTTS&MN thời gian qua đã góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN phát triển, tạo sinh kế, tăng thu nhập, góp phần giảm nghèo và giải quyết căn bản một số nhu cầu bức xúc của người dân sinh sống trên địa bàn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào DTTS&MN. Các chính sách hỗ trợ và phát triển sinh kế trong thời gian qua cũng giúp người dân xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống.

Các nội dung đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế địa phương đã phát huy vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dân sản xuất theo định hướng của thị trường. Nhiều hạng mục công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh trên địa bàn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào DTTS&MN được đầu tư xây dựng, đóng góp đáng kể vào việc thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội như y tế, giáo dục.

Đặc biệt, tỷ lệ giảm nghèo vùng đồng bào DTTS đạt bình quân 3,4%, cao hơn so với tỷ lệ giảm nghèo chung của cả nước, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng; trình độ dân trí, chất lượng giáo dục và nguồn nhân lực vùng đồng bào DTTS&MN ngày càng được nâng cao, góp phần phục vụ công cuộc giảm nghèo cho vùng. Công tác hỗ trợ đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm góp phần giải quyết việc làm ổn định cho một lực lượng lao động rất lớn trên địa bàn. Đồng bào dân tộc thiểu số nghèo được tiếp cận thuận lợi và đầy đủ hơn các chính sách hỗ trợ của Nhà nước; các chính sách an sinh xã hội được thực hiện đầy đủ, kịp thời.

Thưa đồng chí, tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV đã tích hợp 3 CTMTQG (gồm Chương trình Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) thành một chương trình. Vậy sau khi tích hợp, đồng chí có kỳ vọng gì trong việc mang lại cơ hội lớn cho phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN?

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV đã thông qua Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 phê duyệt chủ trương đầu tư CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2026 - 2035. 

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc xây dựng Chương trình tích hợp giai đoạn 2026 - 2035 là nhiệm vụ tất yếu, khách quan và cấp bách nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN nói riêng và nông thôn nói chung. Chương trình là giải pháp chiến lược để khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong quản lý và đầu tư, tạo khuôn khổ thống nhất trong lồng ghép chính sách, huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bao trùm.

Chương trình được tích hợp mang đến cơ hội rất lớn cho phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, địa bàn trọng yếu của quốc gia theo đúng định hướng của Nghị quyết số 10/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Cụ thể là xem đầu tư phát triển kinh tế xã hội là nhiệm vụ quan trọng để phát triển bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân vùng đồng bào DTTS&MN; góp phần thu hẹp dần khoảng cách về mức sống, thu nhập của đồng bào DTTS so với bình quân chung của cả nước và phải gắn liền với nhiệm vụ xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh

Tiếp theo là tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia, xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa dạng hóa và thu hút, huy động mọi nguồn lực để triển khai thực hiện hiệu quả các chương trình, dự án, chính sách liên quan đến công tác dân tộc, trong đó nguồn lực nhà nước là quan trọng và có ý nghĩa quyết định; ưu tiên đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tập trung cho các nhóm dân tộc còn nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù, các địa bàn khó khăn nhất của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”.

Việc thực hiện tích hợp cũng bảo đảm việc đầu tư tối đa và hiệu quả nhất nguồn lực cho các mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể về phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã được Quốc hội phê duyệt cho cả giai đoạn.

Để triển khai thực hiện hiệu quả, minh bạch, tối ưu hoá nguồn lực của CTMTQG tích hợp, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã có định hướng chiến lược cụ thể để triển khai những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực; khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong quản lý và đầu tư, tạo khuôn khổ thống nhất trong lồng ghép chính sách, huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, phát triển bao trùm trong phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Để triển khai CTMTQG giai đoạn mới có hiệu quả, trong năm 2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo sẽ tập trung rà soát, sửa đổi, hoàn thiện các cơ chế, chính sách và ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình theo hướng tích hợp và đồng bộ, thống nhất theo địa bàn, phù hợp với mô hình tổ chức hành chính hai cấp. Tăng cường phân cấp, giao quyền chủ động cho các địa phương quy định cụ thể bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và đặc thù của từng vùng, miền. 

Bộ Dân tộc và Tôn giáo có những chương trình, kế hoạch gì để thực hiện tốt công tác dân tộc và tôn giáo trong giai đoạn mới, như các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội miền núi, nhằm thu hẹp khoảng cách, xây dựng hạ tầng, dịch vụ thiết yếu, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao đời sống, bảo tồn phát triển văn hóa truyền thống và quản lý vùng biên, thưa đồng chí?

Trong giai đoạn mới (2026 - 2030), Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung thực hiện các chương trình hành động đột phá nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện vùng đồng bào DTTS&MN, với các định hướng trọng tâm sau:

Khi hợp nhất các CTMTQG sẽ tập trung nguồn lực ưu tiên cho "vùng lõi nghèo" và miền núi với mục tiêu nâng cao thu nhập và giảm nghèo cho đồng bào DTTS&MN; phấn đấu đến cuối giai đoạn 2026 - 2030, thu nhập bình quân của đồng bào DTTS tăng đáng kể (dự kiến đạt 46,4 triệu đồng vào cuối năm 2025 và tiếp tục tăng trong giai đoạn mới). 

Trước hết, Bộ xác định công tác dân tộc và tôn giáo là vấn đề chiến lược, lâu dài, gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững đất nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững ổn định chính trị xã hội. Trên cơ sở đó, Bộ tập trung tham mưu, tổ chức thực hiện đồng bộ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là CTMTQG giai đoạn 2026 - 2030.

Một trọng tâm lớn là thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN nhằm thu hẹp dần khoảng cách phát triển so với các vùng khác. Bộ phối hợp với các bộ, ngành và địa phương tập trung đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế, thông tin viễn thông; đồng thời, hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế bền vững, giảm nghèo đa chiều, nâng cao thu nhập và đời sống của nhân dân.

Bên cạnh đó, Bộ đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực, xem đây là khâu then chốt. Các chương trình, kế hoạch tập trung nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, đào tạo nghề cho lao động vùng đồng bào DTTS; bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm công tác dân tộc và tôn giáo, nhất là cán bộ là người DTTS, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Trong lĩnh vực văn hóa xã hội, Bộ triển khai các chương trình nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng và kinh tế văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Công tác tuyên truyền, vận động được tăng cường để phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo trong xây dựng khối đoàn kết dân tộc, tôn giáo.

Đối với công tác tôn giáo, Bộ tiếp tục thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật, tạo điều kiện để các tổ chức tôn giáo hoạt động đúng pháp luật, đồng hành cùng dân tộc trong phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Song song với đó, Bộ chú trọng phối hợp với các lực lượng chức năng và địa phương trong quản lý vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn, gắn phát triển kinh tế xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc.

Với các chương trình và kế hoạch nêu trên, Bộ Dân tộc và Tôn giáo quyết tâm thực hiện tốt công tác dân tộc và tôn giáo trong giai đoạn mới, góp phần xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững, đoàn kết và ổn định.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!