Quyết liệt triển khai các giải pháp phát triển

Sáng 10/4, tại phiên thảo luận tại Tổ cho ý kiến về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, nhiều đại biểu Quốc hội khẳng định: Năm 2025, bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, khó lường, chứa đựng nhiều khó khăn, thách thức lớn.

Những tháng cuối năm 2025, các yếu tố bất định tiếp tục gia tăng, kinh tế quốc tế kém thuận lợi hơn, trong nước chịu áp lực đa chiều, đặt ra thách thức lớn đối với ổn định vĩ mô và thực hiện mục tiêu phát triển. Kinh tế - xã hội Việt Nam năm 2025 phục hồi, tăng tốc rõ nét; một số chỉ tiêu vượt mức đã báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10. Cụ thể, GDP đạt 8,02% (vượt mức ước 8%), hoàn thành và vượt 15/15 chỉ tiêu, khẳng định nỗ lực của toàn hệ thống và hiệu quả điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt trong những tháng cuối năm, củng cố vào kết quả chung của giai đoạn 2021 - 2025.

Đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự vào cuộc kịp thời của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội trong kịp thời giải quyết những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn. Trong đó, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã đồng ý bổ sung vào Chương trình Kỳ họp dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) cho biết, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 cùng các kế hoạch về đầu tư công, tài chính, vay và trả nợ công được xây dựng trên cơ sở quán triệt 2 mục tiêu chiến lược lớn: Đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo Phó Thủ tướng, để thực hiện thành công các mục tiêu này, không có con đường nào khác ngoài việc duy trì tăng trưởng kinh tế cao trong thời gian dài, đi đôi với phát triển bền vững.

Tuy nhiên, muốn đạt mục tiêu phát triển kinh tế 2 con số, không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ dựa nhiều vào tài nguyên, đất đai và lao động giá rẻ, mà phải chuyển mạnh sang phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xác định là “cốt tử”, là “trái tim” của mô hình tăng trưởng mới.

Về nguồn lực cho tăng trưởng, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong 5 năm tới, tổng nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 8,5 triệu tỷ đồng là vốn đầu tư công, phần còn lại phải huy động mạnh mẽ từ khu vực ngoài nhà nước, bao gồm doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI, các quỹ đầu tư và thị trường tài chính. 

Chính phủ đang quyết liệt triển khai các giải pháp phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán, với mục tiêu đến năm 2030 quy mô vốn hóa đạt khoảng 120% GDP, qua đó tạo thêm một kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thời gian qua, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng để tháo gỡ thể chế, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp đầu tư, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo vào sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ trọng đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tăng trưởng lên khoảng 30%, từ mức khoảng 14% hiện nay. Cùng với đó, Chính phủ đang đẩy mạnh thu hút các tập đoàn lớn trong lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ cao; đồng thời triển khai nhiều chương trình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, viện, trường quốc tế để đào tạo kỹ sư, chuyên gia công nghệ theo hướng thực chất, gắn lý thuyết với thực hành.

Liên quan đến mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ đang hoàn thiện định hướng thu hút FDI thế hệ mới theo hướng chọn lọc hơn, ưu tiên các dự án có liên doanh, liên kết và có cơ chế chuyển giao công nghệ thực chất cho doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời, Chính phủ cũng đang thúc đẩy cơ chế đặt hàng với doanh nghiệp trong nước để hình thành năng lực sản xuất các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.

Huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển

Bà Trần Lan Phương - Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cho rằng, trong 5 năm tới, để đạt mức tăng trưởng hàng năm ổn định 10%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần huy động tương đương khoảng 39-40% GDP, tương ứng với quy mô khổng lồ khoảng 260 tỷ USD. Điều này đặt ra một bài toán tài chính cực kỳ nan giải. 

Trong giai đoạn 2021 - 2025, tổng tích lũy tài sản chỉ chiếm khoảng 30,8% GDP. Việc đẩy tỷ lệ đầu tư lên 39 - 40% GDP đồng nghĩa với việc chúng ta phải huy động thêm một nguồn vốn tương đương gần 10% GDP mỗi năm từ cả khu vực công, tư nhân và FDI. 

Điểm đáng quan ngại nhất trong mô hình huy động vốn hiện nay là sự lệ thuộc quá mức vào hệ thống ngân hàng thương mại. Tín dụng hiện chiếm hơn 50% tổng nguồn cung vốn cho nền kinh tế, trong khi thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp vẫn phát triển chậm, chưa ổn định. Nếu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tín dụng 16 - 17%/năm để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 10%, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam sẽ vọt lên mức 180 - 185% vào năm 2030. Đây là ngưỡng "báo động đỏ" đối với sự an toàn của hệ thống tài chính quốc gia, vượt xa khả năng hấp thụ và quản trị rủi ro của các ngân hàng nội địa.

Lý giải về diễn biến lãi suất ngân hàng thời gian qua, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tăng trưởng tín dụng cao, nhu cầu vốn lớn của doanh nghiệp, nhất là vào cuối năm 2025, dẫn đến áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Trước thực tế đó, Chính phủ đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại tiếp tục triển khai các giải pháp kéo giảm lãi suất huy động, từ đó tạo điều kiện giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.

Chính vì vậy, để góp phần thực hiện hàng loạt giải pháp nhằm “huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển” mà Báo cáo đã nêu, đại biểu Trần Lan Phương rất quan tâm tới việc thúc đẩy triển khai hiệu quả đồng thời các Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Khu thương mại tự do thế hệ mới (FTZ) tại Hải Phòng. 

Theo đại biểu Trần Lan Phương, đây không chỉ là những dự án hạ tầng đơn thuần mà là các "xung lực thể chế" cốt lõi, tác động trực tiếp đến tính khả thi của các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 – 2030, thể hiện trên các phương diện sau: Việc thành lập các Trung tâm Tài chính quốc tế và Khu thương mại tự do thế hệ mới được coi là các "vùng thử nghiệm" (Sandbox) những chính sách chưa có tiền lệ, đặc biệt cho kinh tế số và kinh tế xanh. Điều này giúp tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế pháp lý, vốn thường có độ trễ lớn so với thực tiễn.

Đại biểu Trần Lan Phương cho rằng, các Trung tâm tài chính quốc tế khi đi vào vận hành hiệu quả sẽ góp phần quan trọng vào việc tái cấu trúc nguồn vốn, cụ thể là giảm lệ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Một trong những giải pháp trọng tâm của kế hoạch 5 năm tới là giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng thương mại. Các IFC đóng vai trò là "kênh dẫn vốn" mới. Cụ thể IFC tập trung huy động các nguồn lực tài chính dài hạn thông qua thị trường chứng khoán, trái phiếu xanh và các quỹ đầu tư mạo hiểm, qua đó giúp phát triển thị trường vốn. Định vị tài chính chuyên sâu, trong đó Trung tâm tài chính ở Đà Nẵng được định hình tập trung vào Fintech (công nghệ tài chính) và tài chính xanh (tín chỉ carbon, trái phiếu xanh), trong khi TP Hồ Chí Minh hướng tới vị thế trung tâm tài chính khu vực với các dịch vụ ngân hàng và quản lý tài sản quy mô lớn.

Đại biểu Trần Lan Phương cho biết Khu thương mại tự do Hải Phòng khi hoàn thiện sẽ trở thành "Mắt xích" kết nối sản xuất, tài chính, thương mại và logistics toàn cầu. Khu thương mại tự do thế hệ mới khác với các khu phi thuế quan cũ, sẽ tích hợp sản xuất công nghệ cao với dịch vụ logistics thông minh và cảng biển xanh. Ngoài ra, việc kết hợp giữa ưu đãi thuế quan (thuế thu nhập doanh nghiệp 7% trong 30 năm) và hạ tầng cảng nước sâu (Lạch Huyện) giúp giảm chi phí logistics xuống mức cạnh tranh với khu vực, tạo đòn bẩy cho hàng hóa nội địa xuất khẩu.

Các khu vực này chính là những "đầu tàu" kéo tốc độ tăng trưởng GDP bình quân cả nước đạt mục tiêu trên 10%. Hải Phòng đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026 - 2030 đạt 13 - 14%/năm, trong khi TP Hồ Chí Minh quyết tâm đạt mức tăng trưởng hai con số ngay từ năm 2026 nhờ cú hích từ IFC. Các cơ chế đặc thù về visa (tạm trú 5 năm cho chuyên gia), miễn tiền thuê đất và ưu đãi thu nhập cá nhân (giảm 50%) sẽ biến các khu vực này thành nam châm thu hút FDI chất lượng cao, tạo sức hấp dẫn nhất đối với các tập đoàn đa quốc gia và nhân tài toàn cầu.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, song cũng nhấn mạnh rằng để các chỉ tiêu, kế hoạch lớn đi vào cuộc sống, điều cốt lõi là phải nâng cao chất lượng thể chế, bảo đảm cân đối nguồn lực, sử dụng vốn hiệu quả, khơi thông các động lực tăng trưởng mới và đặc biệt là tổ chức thực hiện thật quyết liệt, đồng bộ, thực chất. Phiên thảo luận tổ đã đóng góp thêm nhiều luận cứ và đề xuất cụ thể, làm cơ sở để các cơ quan hữu quan tiếp tục hoàn thiện các báo cáo, đề án trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.