Từ thực tế hệ sinh thái đến yêu cầu tháo gỡ cơ chế

Sự ra đời của Công ty Cổ phần Quỹ đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh (Ho Chi Minh City Venture Investment Fund Joint Stock Company - HCM VIF JSC) không chỉ đánh dấu việc hình thành một định chế tài chính mới, mà còn phản ánh nỗ lực điều chỉnh cách tiếp cận trong quản lý vốn nhà nước.

Với cơ chế “chấp nhận rủi ro có kiểm soát” và “miễn trừ trách nhiệm”, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu giải quyết một trong những vấn đề cốt lõi: làm thế nào để vốn nhà nước có thể tham gia vào các hoạt động đầu tư mang tính rủi ro cao nhưng có tiềm năng tạo ra giá trị đột phá.

Trong nhiều năm qua, TP Hồ Chí Minh giữ vai trò là trung tâm kinh tế năng động, đồng thời là địa phương có hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển mạnh. Thành phố tập trung số lượng lớn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và là nơi hình thành nhiều doanh nghiệp công nghệ có quy mô lớn, trong đó có các doanh nghiệp được định giá ở mức cao trên thị trường.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy một khoảng trống về cơ chế đầu tư từ khu vực công. Dù nhu cầu hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo là rõ ràng, nhưng việc triển khai các hoạt động đầu tư mạo hiểm bằng nguồn vốn nhà nước vẫn gặp nhiều rào cản. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nguyên tắc “bảo toàn vốn” trong quản lý ngân sách.

Đối với các khoản đầu tư công truyền thống, việc làm thất thoát vốn có thể dẫn đến rủi ro pháp lý đối với người ra quyết định. Trong khi đó, đặc thù của đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là mức độ rủi ro cao, đặc biệt ở giai đoạn đầu khi mô hình kinh doanh chưa hoàn thiện, thị trường chưa được kiểm chứng.

Sự khác biệt giữa yêu cầu bảo toàn vốn và bản chất của đầu tư mạo hiểm đã tạo ra một khoảng cách đáng kể. Trong nhiều trường hợp, nguồn vốn nhà nước dù có nhu cầu tham gia cũng khó có thể triển khai do thiếu cơ chế phù hợp để xử lý rủi ro. Điều này phần nào làm hạn chế vai trò dẫn dắt của khu vực công trong việc hỗ trợ các lĩnh vực công nghệ mới, đặc biệt là các công nghệ có tính nền tảng.

Cơ sở pháp lý cho việc tháo gỡ những vướng mắc này được hình thành từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh và tiếp đó là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, Nghị định số 264/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 của Chính phủ về Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương đã tạo hành lang pháp lý cho việc thành lập và vận hành các quỹ đầu tư mạo hiểm có sự tham gia của nhà nước. Đây được xem là cơ sở quan trọng để TP Hồ Chí Minh triển khai mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm trong thực tế.

Tại lễ công bố thành lập Quỹ ngày 17/4 vừa qua, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho biết, ngay sau khi Nghị định 264 có hiệu lực, Sở đã triển khai nhiều bước chuẩn bị, bao gồm các vòng lấy ý kiến từ bộ, ngành và chuyên gia nhằm hoàn thiện đề án. Quá trình này hướng tới xây dựng một mô hình vận hành phù hợp với đặc thù của hoạt động đầu tư mạo hiểm, đồng thời đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.

Kết quả của quá trình chuẩn bị là sự ra đời của HCM VIF JSC với kỳ vọng tạo thêm một kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Cơ chế chấp nhận rủi ro 50% và “miễn trừ trách nhiệm” trong vận hành Quỹ

Một trong những nội dung được quan tâm là mức độ chấp nhận rủi ro của Quỹ khi có sự tham gia của vốn nhà nước. Theo cơ chế được công bố, Quỹ áp dụng nguyên tắc “chấp nhận rủi ro có kiểm soát”, trong đó ngưỡng rủi ro tổng thể có thể lên đến 50% phần vốn nhà nước trong một chu kỳ đầu tư.

Khác với cách tiếp cận truyền thống, hiệu quả đầu tư không được đánh giá trên từng dự án riêng lẻ, mà dựa trên tổng thể danh mục đầu tư. Điều này cho phép một số dự án không đạt kết quả như kỳ vọng nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả chung nếu các dự án khác mang lại giá trị cao hơn. Cách tiếp cận này phù hợp với thông lệ của hoạt động đầu tư mạo hiểm, nơi tỷ lệ thành công thường không cao nhưng giá trị tạo ra từ các dự án thành công có thể bù đắp cho phần rủi ro.

Song song với cơ chế chấp nhận rủi ro là chính sách “miễn trừ trách nhiệm”. Cơ chế này được áp dụng đối với các trường hợp rủi ro phát sinh do yếu tố khách quan của thị trường, với điều kiện quá trình đầu tư được thực hiện đúng quy trình, quy định và đảm bảo tính minh bạch. Đây được xem là yếu tố nhằm tạo điều kiện để đội ngũ quản lý và chuyên gia có thể chủ động hơn trong việc ra quyết định đầu tư.

Về mô hình tổ chức, Quỹ hoạt động theo hình thức công ty cổ phần, trong đó có sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành. Việc lựa chọn dự án đầu tư do hội đồng chuyên gia thực hiện, dựa trên các tiêu chí về tiềm năng thương mại và hiệu quả kỹ thuật, thay vì các quy trình mang tính hành chính.

Về nguồn lực tài chính, Quỹ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước góp 200 tỷ đồng (40%), phần còn lại 300 tỷ đồng (60%) đến từ 9 doanh nghiệp. Cụ thể, Sovico góp 100 tỷ đồng; Tập đoàn Vingroup góp 60 tỷ đồng; Tập đoàn Becamex góp 50 tỷ đồng; VinaCapital góp 25 tỷ đồng; Tập đoàn Sunwah (Việt Nam) góp 25 tỷ đồng; các cổ đông còn lại gồm Tập đoàn Hoa Sen, Công ty cổ phần FPT, Tập đoàn CT Group và Tập đoàn VNG, mỗi đơn vị góp 10 tỷ đồng.

Theo ông Hoàng Đức Trung, Giám đốc Quỹ đầu tư VinaCapital Ventures được giao phụ trách điều hành HCM VIF JSC cho biết, sự tham gia của nhà nước góp phần tạo thêm niềm tin cho các nhà đầu tư khi tham gia vào các lĩnh vực công nghệ mới, vốn có mức độ rủi ro cao và thời gian hoàn vốn dài.

Mô hình HCM VIF JSC được xây dựng trên bốn trụ cột chính gồm: cơ chế quản trị theo hướng tách biệt quyền sở hữu và điều hành; nguyên tắc chấp nhận rủi ro có kiểm soát với ngưỡng rủi ro tổng thể; chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với rủi ro khách quan khi tuân thủ đúng quy trình; cuối cùng là định hướng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo.

Theo định hướng, quy mô vốn của Quỹ dự kiến đạt 5.000 tỷ đồng vào năm 2035. Đối tượng đầu tư được xác định tập trung vào các lĩnh vực công nghệ như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và robot tự động hóa. Đây là những lĩnh vực có tiềm năng tạo ra giá trị gia tăng cao, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Trong giai đoạn đầu, Quỹ đặt mục tiêu đầu tư vào khoảng 50 đến 150 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Các khoản đầu tư này được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp công nghệ, qua đó tạo thêm động lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Phát biểu tại sự kiện ra mắt HCM VIF JSC, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho biết, Quỹ đầu tư mạo hiểm là một trong những công cụ nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học và công nghệ. Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện các điều kiện cần thiết để Quỹ vận hành phù hợp với đặc thù của hoạt động đầu tư mạo hiểm, đồng thời đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Việc thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh với các cơ chế về chấp nhận rủi ro và miễn trừ trách nhiệm cho thấy một hướng tiếp cận mới trong việc sử dụng vốn nhà nước cho đổi mới sáng tạo. Khi các điều kiện về thể chế và nguồn lực được từng bước hoàn thiện, mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học và công nghệ.