Đây không chỉ là cột mốc lịch sử đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân vùng đất mỏ, mà còn đánh dấu bước chuyển mình mang tính thời đại của một đô thị động lực tại cực tăng trưởng phía Bắc; đồng thời là kết quả của một quá trình chuẩn bị bài bản, kiên trì chuyển đổi mô hình phát triển từ "nâu" sang "xanh", lấy tư duy quản trị đô thị thông minh làm động lực cốt lõi.

Nâng tầm vị thế chiến lược và tầm vóc đô thị

Theo hồ sơ đề án được Quốc hội thông qua, thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương được thành lập trên cơ sở giữ nguyên toàn bộ diện tích tự nhiên 6.231,27 km² và quy mô dân số trên 1,52 triệu người với 54 đơn vị hành chính cấp xã. Việc duy trì tính toàn vẹn địa giới không chỉ tạo tính ổn định chiến lược mà còn giúp Quảng Ninh tối ưu hóa việc phân bổ không gian phát triển, kết nối hạ tầng đồng bộ từ ven biển đến các vùng đặc khu và biên giới.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh, Quảng Ninh là địa phương có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, cảng biển, kinh tế xuất nhập khẩu, khoáng sản, du lịch; đồng thời có nền tảng kinh tế - xã hội phát triển và hệ thống chính trị nhiều năm nỗ lực, đổi mới. Việc thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ mang ý nghĩa về danh xưng hay mô hình tổ chức mà quan trọng hơn là tạo ra không gian và động lực phát triển mới.

Xét trên các góc độ tiêu chuẩn pháp lý và điều kiện thực tiễn, bà Trần Thị Kim Nhung, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Quốc hội, Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh phân tích, Quảng Ninh đạt đầy đủ 7/7 tiêu chí và 5/5 điều kiện để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, có vị trí địa chính trị, kinh tế đặc biệt, là địa phương duy nhất của Việt Nam có cả biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, giữ vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Quảng Ninh cũng sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ với đầy đủ các loại hình đường bộ, cao tốc, hàng không, đường biển, đường thủy nội địa và đường sắt; có nội lực tài chính vững mạnh, khả năng tự cân đối ngân sách, thu hút FDI và đóng góp lớn cho ngân sách Trung ương.

Nhiều năm qua, Quảng Ninh luôn khẳng định vị thế của một "đầu tàu" phát triển tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Việc chuyển đổi từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương mở ra dư địa phát triển mới, giải phóng các nguồn lực chính sách, tạo điều kiện cho địa phương chủ động hơn trong thu hút đầu tư quốc tế, mở rộng kết nối logistics xuyên biên giới và kiến tạo một không gian sống hiện đại cho người dân.

Đặc biệt, sự kiện này tái khẳng định vai trò tiên phong của Quảng Ninh trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển đô thị, quy hoạch vùng và đổi mới phương thức quản lý Nhà nước theo hướng hiện đại, tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.

Đột phá từ tư duy quản trị đô thị thông minh và bền vững

Điểm khác biệt cốt lõi trong đề án thành lập thành phố Quảng Ninh chính là định hướng phát triển theo mô hình: “Trung tâm, xanh, thông minh, có bản sắc”; trong đó, đô thị thông minh không còn dừng lại ở mức độ ứng dụng công nghệ thông tin đơn thuần hay triển khai các phần mềm quản lý riêng lẻ, mà đã trở thành một triết lý quản trị toàn diện.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh, thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ là thay đổi về tổ chức đơn vị hành chính hay “danh xưng”, mà phải là sự thay đổi thực chất về triết lý phát triển và chất lượng cuộc sống. Đây cũng chính là thước đo quan trọng nhất của một mô hình phát triển mới. Một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng hay những công trình lớn, mà trước hết phải được đo bằng chất lượng quản trị, môi trường sống, cơ hội phát triển và mức độ hạnh phúc của người dân.

Quảng Ninh đã sớm chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” thụ động sang “quản trị đô thị thông minh” chủ động và kiến tạo. Xương sống của mô hình này là việc xây dựng hạ tầng dữ liệu số dùng chung, kết nối liên thông từ cấp tỉnh đến tận các xã, phường, đặc khu. Mọi hoạt động từ quy hoạch đất đai, quản lý giao thông, giám sát môi trường đến cung cấp dịch vụ công đều được vận hành trên nền tảng số, giúp minh bạch hóa quy trình và nâng cao tốc độ phản hồi trước các yêu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Hải Vân, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh chia sẻ, đô thị thông minh tại Quảng Ninh không những là việc đầu tư vào công nghệ hiện đại, mà còn là đột phá về tư duy quản trị. Đô thị phải lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy sự hài lòng và chất lượng sống của cộng đồng làm thước đo cho hiệu quả quản lý.  Phương thức quản trị mới cũng tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào quá trình giám sát, vận hành đô thị thông qua các kênh tương tác số. Điều này giúp nâng cao tính đồng thuận xã hội, bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục, an sinh xã hội.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, phường Hạ Long chia sẻ, gần đây, Quảng Ninh đã chuyển đổi từ mô hình "quản lý hành chính" sang "hành chính chủ động, phục vụ thông minh" thông qua ứng dụng khoa học công nghệ, dữ liệu số và . Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi, tiết kiệm thời gian cho người dân, doanh nghiệp đến các cơ quan công quyền làm thủ tục hành chính.

Chuyển đổi mô hình kinh tế: Tối ưu hóa chuỗi giá trị gia tăng

Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là đòn bẩy để Quảng Ninh tăng tốc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tập trung vào các trụ cột chiến lược bao gồm: kinh tế biển, du lịch - dịch vụ cao cấp, logistics trung chuyển quốc tế, công nghiệp xanh và kinh tế số. Trong lĩnh vực du lịch, Quảng Ninh chuyển mạnh sang phân khúc giá trị gia tăng cao, hình thành các hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng hạng sang gắn liền với bảo tồn di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và Vịnh Bái Tử Long. Đối với ngành logistics, địa phương đang tận dụng tối đa lợi thế cửa khẩu quốc tế Móng Cái và hệ thống đường cao tốc, cảng biển nước sâu hiện đại để hình thành chuỗi cung ứng khép kín, kết nối Việt Nam với các thị trường quốc tế.

Trong phiên thảo luận ở hội trường ngày 12/8, kỳ họp không thường lệ, Quốc hội khóa XVI, ông Trần Hoàng Ngân (Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) đã dẫn chứng những con số ấn tượng về tiềm lực kinh tế địa phương như Quảng Ninh hiện sở hữu quy mô kinh tế khoảng 14 tỷ USD (xếp thứ 7 cả nước); GDP bình quân đầu người luôn đứng đầu toàn quốc; thu ngân sách nhà nước đạt hơn 86.000 tỷ đồng. Từ nền tảng kinh tế vững chắc đó, ông Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh: Nếu có cơ chế tương thích, Quảng Ninh có thể phát triển bứt phá hơn nữa theo định hướng đô thị biển đảo, biên giới, di sản, hướng tới hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.

Đối với mảng công nghiệp, Quảng Ninh quyết liệt thực hiện lộ trình thu hẹp kinh tế khai khoáng truyền thống, đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, thân thiện với môi trường. Việc thu hút các dự án năng lượng tái tạo, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm công nghệ đang đặt nền móng vững chắc cho mô hình tăng trưởng xanh, bền vững.

Một trong những bài toán phức tạp nhất đối với các đô thị phát triển nóng là giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Với Quảng Ninh, yêu cầu xuyên suốt và khắt khe nhất được đặt ra trong đề án phát triển là sự hài hòa tuyệt đối giữa bảo tồn các giá trị văn hóa, di sản thiên nhiên với tốc độ đô thị hóa. Quy hoạch đô thị Quảng Ninh mới được thiết kế theo hướng tôn trọng tối đa cảnh quan tự nhiên, bảo vệ nghiêm ngặt hệ sinh thái rừng ngập mặn, vùng ven biển và tài nguyên nước. Việc phát triển không gian đô thị được gắn chặt với hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên đất đai, tài nguyên biển.

Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định tầm vóc của một đô thị hiện đại, văn minh, mang tầm vóc quốc tế. Với nền tảng hạ tầng vững chắc, tư duy quản trị thông minh đột phá cùng sự đồng lòng của hệ thống chính trị và nhân dân, thành phố Quảng Ninh hứa hẹn sẽ trở thành hình mẫu lý tưởng về chuyển đổi mô hình phát triển ở tầm quốc gia, đóng góp tích cực vào sự nghiệp đổi mới và phát triển chung của đất nước.