Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15 ngày 14/6/2025) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025) có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2026, đã tạo hành lang pháp lý và đáp ứng yêu cầu quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Quản lý sản phẩm, hàng hóa theo tiêu chuẩn

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia Trần Hậu Ngọc cho biết: Các Luật được thông qua đã sửa đổi, bổ sung các công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo 3 mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Trong môi trường thương mại số, việc sử dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm để định danh các sản phẩm góp phần minh bạch, kiểm soát nguồn gốc, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc hàng hóa bán online và chất lượng sản phẩm nói chung, sản phẩm thực phẩm nói riêng.

Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 37/2026/NĐ-CP nhằm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, bổ sung các quy định về truy xuất nguồn gốc, quản lý rủi ro, hậu kiểm, nhãn điện tử và trách nhiệm quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Nghị định số 37/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa chính thức có hiệu lực thi hành từ 23/1/2026, trong đó, nổi bật về ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất, lưu thông và thương mại số. Nghị định số 37/2026/NĐ-CP áp dụng đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hoá và tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến chất lượng sản phẩm, hàng hoá, mã số, mã vạch, nhãn hàng hoá, hộ chiếu số, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá, đánh giá sự phù hợp và Giải thưởng Chất lượng quốc gia tại Việt Nam. Tổ chức, cá nhân xuất khẩu hàng hoá phải đảm bảo hàng hoá xuất khẩu phù hợp quy định của nước nhập khẩu, hợp đồng, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, thoả thuận quốc tế thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp với nước, vùng lãnh thổ có liên quan.

Theo báo cáo, tính đến thời điểm hiện tại, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1.173 TCVN (tiêu chuẩn Việt Nam) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch. Việc ban hành các tiêu chuẩn nhằm đảm bảo chất lượng hàng hóa sản phẩm, cùng với đó, người dân có thể dựa vào việc lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng các công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, QR code theo quy định để kiểm tra thông tin sản phẩm để hạn chế rủi ro khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm.

Ông Trần Quý Giầu, Trưởng Ban Đo lường cho biết thêm: Đo lường có vai trò “cân - đong - đo” với mục tiêu bảo đảm số lượng, định lượng hàng hóa,góp phần bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. Vì vậy, đo lường là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động mua bán thực phẩm nên đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên lựa chọn các sản phẩm có ghi rõ nguồn gốc và công bố đầy đủ các thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên chọn nơi có phương tiện đo được kiểm định và còn hiệu lực để đạt chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Vận hành cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia

Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định cụ thể về xây dựng và ứng dụng nền tảng công nghệ trong quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, trong đó, ứng dụng công nghệ số để thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu về chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Đồng thời, khuyến khích tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sử dụng mã số, mã vạch gồm mã hóa một chiều, mã hóa hai chiều như mã QR, mã hai chiều dạng ma trận dữ liệu (Datamatrix), công nghệ nhận dạng bằng tần số vô tuyến (RFID), công nghệ giao tiếp trường gần (NFC) và các công nghệ phù hợp khác, ưu tiên kết hợp các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) để thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu.

Ông Trần Hậu Ngọc cho biết: Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng, quản lý và vận hành Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia và phối hợp với các Bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố thực hiện để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa; từng bước hoàn thiện hạ tầng chất lượng quốc gia cũng như tổ chức thực hiện và công bố chỉ số đánh giá theo thông lệ quốc tế. Ngoài ra, Bộ cũng phối hợp với các Bộ, ngành, đơn vị nghiên cứu phát triển ứng dụng, cung cấp các dịch vụ và giải pháp về nhãn điện tử và các công nghệ khác liên quan để phục vụ nhu cầu của tổ chức, cá nhân; thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về nhãn hàng hóa, nhãn điện tử.

Ông Nghiêm Thanh Hải, Ban Quản lý chất lượng và Đánh giá sự phù hợp cho biết: Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia sẽ kết nối các hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa, sản phẩm trong nước và quốc tế; đồng thời, cập nhật cơ sở dữ liệu sản phẩm, hàng hóa, chia sẻ dữ liệu truy xuất nguồn gốc giữa các hệ thống và tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức trên toàn quốc về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hoá quốc gia được vận hành sẽ giúp giám sát và phát hiện nhanh hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả dựa trên các thông tin về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định hiệu chuẩn; kết quả đánh giá sự phù hợp, kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng...

Ngoài ra, Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia thúc đẩy các hoạt động hợp tác quốc tế về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; xem xét, chấp nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức đánh giá sự phù hợp tại nước ngoài đối với các sản phẩm, hàng hóa thuộc trách nhiệm quản lý. 

Thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ và đã đạt được nhiều kết quả, góp phần nâng cao chất lượng của sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên, trước bối cảnh thời điểm Tết nguyên đán cận kề, thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn còn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường điện tử, để đáp ứng được yêu cầu quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026, Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia cử cán bộ tham gia Đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai... nhằm kiểm tra, đánh giá công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các địa phương trong dịp Tết Nguyên đán năm 2026, phục vụ nhân dân đón Tết, vui xuân an toàn, bảo đảm sức khỏe, đồng thời đảm bảo phát triển và cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm.