Trong một động thái có thể tạo cú hích lớn cho năng lực tấn công của Ukraine, ngày 11/1, Vương quốc Anh tuyên bố khởi động Project Nightfall - một chương trình cạnh tranh nhằm nhanh chóng phát triển các loại tên lửa đạn đạo tầm xa mới cho Kiev.

Theo tờ Kyiv Post, Ukraine nhiều lần nhấn mạnh nhu cầu tăng cường khả năng tấn công các mục tiêu quân sự và hạ tầng năng lượng của Nga bằng vũ khí tầm xa, nhằm làm gia tăng chi phí kinh tế của cuộc chiến đối với Moskva, đồng thời củng cố mạng lưới phòng không trước các đợt không kích nhằm vào hệ thống điện quốc gia.

Vậy Project Nightfall có phải là câu trả lời cho những yêu cầu đó không? Câu trả lời là “Có”, nhưng chưa hẳn.

Tên lửa đạn đạo là gì?

Khác với tên lửa hành trình như Flamingo, vốn sử dụng động cơ phản lực (jet engine) và bay theo quỹ đạo tương đối phẳng, tên lửa đạn đạo được đẩy bằng động cơ rocket (rocket-powered engine), bay lên tầng khí quyển cao trước khi rơi theo quỹ đạo vòng cung xuống mục tiêu.

Chúng chỉ được dẫn đường ở giai đoạn đầu, vì vậy có thể kém chính xác hơn tên lửa hành trình, nhưng bù lại đạt tốc độ cực lớn – đôi khi vượt quá 3.200 km/giờ khi tiếp cận mục tiêu.

Chính vì vậy, tên lửa đạn đạo rất khó bị đánh chặn; chỉ những hệ thống phòng không tiên tiến nhất mới có thể đối phó, trong đó có Patriot do Mỹ sản xuất.

Nga đã sử dụng loại tên lửa này với hiệu quả lớn tại Ukraine, thường kết hợp cùng UAV và tên lửa hành trình để tấn công dồn dập vào hạ tầng năng lượng.

Ukraine hiện có tên lửa đạn đạo không?

Trong suốt cuộc xung đột toàn diện, loại tên lửa đạn đạo duy nhất Ukraine triển khai là ATACMS do Mỹ cung cấp, với tầm bắn tối đa 300 km, được phóng từ các bệ HIMARS cơ động.

Tuy nhiên, nguồn cung vũ khí từ Mỹ - đặc biệt là ATACMS - đang ngày càng hạn chế. Lần sử dụng gần nhất được ghi nhận là vào tháng 11 năm ngoái, nhằm tấn công một mục tiêu không được tiết lộ bên trong lãnh thổ Nga.

Theo Michael Clarke, Giáo sư nghiên cứu quốc phòng tại Đại học King’s College London, Project Nightfall được thiết kế nhằm thay thế các tên lửa ATACMS của Mỹ vốn đang cạn dần.

Ông Clarke cho rằng dự án phản ánh xu hướng của các đồng minh phương Tây trong việc giảm phụ thuộc vào vũ khí Mỹ, khi Washington ngày càng trở nên khó đoán. Đồng thời, Nightfall cũng là chương trình mà Anh muốn phát triển cho chính lực lượng của mình trong tương lai.

Nếu diễn ra đúng kế hoạch, dự án sẽ giúp nâng cao đáng kể năng lực tấn công chiều sâu của Ukraine, song song với chương trình tên lửa nội địa Sapsan.

Tên lửa nội đia Sapsan

Tháng 6 năm ngoái, Ukraine thông báo tên lửa đạn đạo tầm ngắn Sapsan đã bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt - một cột mốc quan trọng trong nỗ lực tự chủ vũ khí.

Tên lửa này hoàn tất thử nghiệm vào tháng 5, sau khi đánh trúng một mục tiêu quân sự của Nga ở cự ly gần 300 km, theo các quan chức Ukraine.

Thông số chi tiết chưa được công bố, nhưng các báo cáo cho biết Sapsan có tầm bắn khoảng 300 km, mang đầu đạn nặng hơn 480 kg. Dù vậy, cho đến nay, loại tên lửa này vẫn chưa xuất hiện với số lượng đáng kể trên chiến trường.

Nightfall vượt trội ở điểm nào?

Theo Bộ Quốc phòng Anh, tên lửa Nightfall sẽ mang đầu đạn 200 kg, với tầm bắn trên 500 km.

Đây là các tên lửa phóng từ mặt đất, được thiết kế để khai hỏa liên tiếp rồi nhanh chóng rút khỏi vị trí, cho phép Ukraine đánh trúng các mục tiêu giá trị cao trước khi lực lượng Nga kịp phản ứng – tương tự cách các hệ thống ATACMS được sử dụng với tên lửa HIMARS.

Khi nào Nightfall có thể tấn công các mục tiêu Nga?

Khả năng cao là không sớm. Project Nightfall dự kiến được cấp cho ba nhóm công nghiệp mỗi nhóm một hợp đồng phát triển trị giá 12 triệu USD, nhằm chế tạo ba quả tên lửa đầu tiên để thử nghiệm trong vòng một năm.

Các đề xuất sẽ được tiếp nhận đến đầu tháng 2, với mục tiêu ký hợp đồng vào tháng 3/2026. Bộ Quốc phòng Anh cho biết các vụ bắn thử có thể diễn ra trong vòng 12 tháng.

Theo Mykhailo Samus, Giám đốc Mạng lưới Nghiên cứu Địa chính trị Mới, đây là chu trình phát triển tiêu chuẩn của ngành công nghiệp quốc phòng, thường kéo dài từ vài tháng đến vài năm.

Ông nhận định nhiều khả năng tên lửa do Ukraine tự sản xuất sẽ ra chiến trường sớm hơn Nightfall, do đã đi được một chặng dài trong quá trình phát triển.

“Với một tên lửa đạn đạo mới như thế này, đặc biệt nếu không dựa trên nền tảng sẵn có, thời gian thực tế có thể tính bằng nhiều năm”, ông Samus nhận định.