Chủ động phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, gần 1 tháng qua, các bộ, ngành, địa phương đã triển khai quyết liệt, đồng bộ Công điện số 38/CĐ-TTg và đạt được những kết quả thực chất, rõ nét. Từ ngày 7-30/5/2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện khoảng 2.036 vụ việc vi phạm, tăng mạnh so với tháng 5/2025. Đáng chú ý, các lực lượng chức năng đã quyết liệt vào cuộc và chuyển từ trạng thái xử lý thụ động sang chủ động phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, công tác phối hợp liên ngành được tăng cường rõ rệt với số vụ phát hiện, xử lý, khởi tố hình sự tăng so với giai đoạn trước. Trong đó nhiều vụ việc nghiêm trọng đã được phát hiện, xử lý cả hành chính và hình sự theo quy định của pháp luật. Công tác xử lý vi phạm trên môi trường số được tăng cường, bước đầu tạo hiệu ứng răn đe, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Kết quả, các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành vượt yêu cầu tăng tối thiểu 20% số vụ xử lý của tháng 5/2025. Tính chung của cả nước, số vụ việc bị xử lý hành chính đã gấp 3,93 lần trung bình của một tháng năm 2025. Số vụ việc liên quan đến xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu bị xử lý chiếm hơn 98% tổng số các vụ việc bị xử lý hành chính, trong đó phần lớn là các nhãn hiệu nổi tiếng của nước ngoài.

Nhiều vụ việc liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị xử lý, trong đó có 27 vụ bị xử lý hành chính và 7 vụ bị xử lý hình sự. Các lực lượng chức năng đã khởi tố hình sự 44 vụ án liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (vượt tổng số vụ khởi tố của cả năm 2025), trong đó có 7 vụ liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Bên cạnh kết quả đạt được, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng trái phép quyền sở hữu trí tuệ vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi cả trong thương mại truyền thống và thương mại điện tử, có tình trạng buôn bán công khai hàng hóa giả mạo nhãn hiệu tại một số chợ truyền thống, trung tâm thương mại...

Một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn nương nhẹ, né tránh trách nhiệm, thiếu quyết liệt. Việc phối hợp giữa các lực lượng có lúc, có nơi còn chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ. Công tác ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong giám sát, phát hiện vi phạm trên môi trường số còn hạn chế...

Bộ Khoa học và Công nghệ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương, lực lượng chức năng tiếp tục tập trung thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp đề ra liên quan đến nâng cao nhận thức và hành động; hoàn thiện thể chế; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phối hợp công tác liên ngành; đẩy mạnh hợp tác quốc tế...

Kiến nghị tăng nặng chế tài xử lý

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành thống nhất, việc triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg trong hơn 3 tuần qua đã mang lại những kết quả thực chất, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác đấu tranh, xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời thẳng thắn chỉ ra những thách thức hiện nay như thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi trong thương mại điện tử xuyên biên giới, khó khăn trong công tác giám định pháp lý và sự thiếu hụt nhân lực, công nghệ chuyên dụng...

Đặc biệt, vấn đề xâm phạm bản quyền nội dung số (phim ảnh, bóng đá...) và tình trạng sử dụng phần mềm không bản quyền vẫn là những "điểm nghẽn" gây ảnh hưởng đến uy tín và môi trường đầu tư quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Đại diện các bộ, ngành kiến nghị cần tiếp tục duy trì tinh thần quyết liệt, kéo dài các đợt cao điểm để tạo sức răn đe bền vững; sớm hoàn thiện thể chế, sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Hải quan theo hướng tăng nặng chế tài xử lý, đặc biệt đối với hàng hóa quá cảnh và vi phạm trên không gian mạng. Bên cạnh đó, cần ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI) để tầm soát vi phạm trực tuyến, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung về sở hữu trí tuệ và chuẩn hóa quy trình thu thập chứng cứ điện tử.

Một số đại biểu kiến nghị, cần thực hiện nghiêm túc việc loại bỏ phần mềm không bản quyền; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, phát triển án lệ và tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Đáng chú ý, một số địa phương có kết quả nổi bật với quy mô xử lý lớn trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường và đấu tranh chống hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với cùng kỳ năm 2025 như Hà Nội (xử lý 340 vụ), Thành phố Hồ Chí Minh (xử lý 234 vụ); chiếm khoảng 35,6% tổng số vụ việc xử lý của cả nước.

Phát biểu trực tuyến tại hội nghị, đại diện UBND thành phố Hà Nội thông tin, Hà Nội đã chính thức vận hành nền tảng số tiếp nhận phản ánh vi phạm, thu hút 106 lượt báo cáo từ nhân dân, xử lý kịp thời 38 vụ việc. Trước thực trạng vi phạm đang dịch chuyển mạnh sang phát trực tiếp (livestream) và thương mại điện tử, đại diện UBND thành phố Hà Nội kiến nghị Trung ương xây dựng "Sổ tay điện tử quốc gia về sở hữu trí tuệ" và hoàn thiện khung pháp lý buộc các sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển phải định danh người bán và có trách nhiệm ngăn chặn tài khoản vi phạm.

Cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay là hạ tầng dữ liệu thực thi chưa đồng bộ, trong khi phương thức vi phạm trên không gian mạng ngày càng tinh vi, đại diện UBND Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất sớm vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung toàn quốc; đồng thời nhấn mạnh việc xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền, yêu cầu các cơ quan nhà nước phải gương mẫu đi đầu trong việc sử dụng phần mềm có bản quyền.

Từ thực tiễn thực thi, đại diện UBND các tỉnh Lạng Sơn, Tây Ninh kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý hàng hóa quá cảnh và kinh doanh trên nền tảng số; đồng thời đề xuất thành lập đơn vị giám định sở hữu trí tuệ tại khu vực phía Nam nhằm rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả phản ứng nhanh cho các lực lượng chức năng tại địa phương...

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và thực thi trên môi trường số

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, thời gian triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg chưa dài, nhưng với quyết tâm chính trị cao, sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp, ngành và sự phối hợp đồng bộ của các lực lượng chức năng, công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã đạt được nhiều kết quả bước đầu rất tích cực và đáng khích lệ.

Để giải quyết dứt điểm tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, nhất là người đứng đầu, tập trung nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; chỉ đạo, ban hành kế hoạch hành động chi tiết theo tinh thần “rõ người, rõ việc” nêu tại Chỉ thị số 02/CT-TTg về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ và Công điện số 38/CĐ-TTg.

Mục tiêu cụ thể đặt ra, năm 2026, kết quả xử lý vi phạm trên lĩnh vực sở hữu trí tuệ tăng ít nhất 20% so với năm 2025 - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Để đạt được mục tiêu đó, Phó Thủ tướng yêu cầu, trong thời gian tới, các bộ, ngành tiếp tục rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ để kịp thời phát hiện, khắc phục bất cập, vướng mắc trong quá trình thực thi.

Trong đó, tập trung rà soát các quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Hải quan và văn bản liên quan nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, nâng cao hiệu quả xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đối với các thông tư còn bất cập hoặc phát sinh vướng mắc trong thực tiễn, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương sửa đổi, hoàn thành trong quý III/2026.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan khẩn trương hoàn thiện, đưa vào vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ theo hướng toàn diện, đồng bộ, thường xuyên cập nhật, phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật. Bộ chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an để nghiên cứu, xây dựng và triển khai cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm sự đồng bộ trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp; tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật; tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực, kỹ năng nhận diện và xử lý hành vi vi phạm cho lực lượng chức năng...

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan; xác định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước của từng cơ quan đối với các hành vi xâm phạm bản quyền, nhất là trên môi trường số; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi sao chép, khai thác, sử dụng trái phép tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình và nội dung được bảo hộ quyền tác giả.

Các cơ quan báo chí đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; cảnh báo các phương thức, thủ đoạn vi phạm và thông tin kết quả xử lý nhằm tăng cường tính răn đe, phòng ngừa.

Biểu dương kết quả đấu tranh của Bộ Công an thời gian qua, Phó Thủ tướng đề nghị lực lượng công an tiếp tục điều tra, xử lý triệt để các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; tăng cường áp dụng các biện pháp xử lý hình sự đối với các vụ việc đủ điều kiện khởi tố nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và nâng cao hiệu quả răn đe.

Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trong kiểm soát biên giới, ngăn chặn hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bộ Công Thương chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; chủ trì các đợt cao điểm đấu tranh tại các địa bàn trọng điểm; đồng thời, khẩn trương hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thương mại điện tử, trong đó quy định rõ trách nhiệm và biện pháp xử lý vi phạm trên môi trường thương mại điện tử.

Bộ Tài chính chỉ đạo lực lượng hải quan, thuế tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm trong hoạt động xuất nhập khẩu; đồng thời bảo đảm nguồn lực tài chính phục vụ công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Phó Thủ tướng giao Bộ Ngoại giao phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng kế hoạch cung cấp thông tin, chủ động trao đổi với các đối tác quốc tế về kết quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam; đồng thời thu thập, phản ánh kịp thời các đánh giá từ bên ngoài để phục vụ công tác quản lý và đối ngoại.

Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu đưa chương trình giáo dục về sở hữu trí tuệ vào các hệ, cấp học phù hợp nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong xã hội...