Trước quá khứ Vàng son một thuở - lưu truyền ngàn năm danh bất hư truyền này, càng đặt ra yêu cầu cấp thiết cho tỉnh Hưng Yên trong việc giữ gìn, hồi sinh và phát huy văn hóa Phố Hiến trong dòng chảy của hội nhập và phát triển - đây không đơn thuần là khơi thông một nguồn lực nội sinh đặc biệt mà còn định vị bản sắc của vùng đất nhãn ngọt, lúa thơm.

Dấu ấn từ Lễ hội văn hóa dân gian Phố Hiến

Hưng Yên là tỉnh có bề dày lịch sử, văn hiến và truyền thống cách mạng. Trong suốt chặng đường lịch sử, Hưng Yên đã cùng cả nước đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực phát triển kinh tế, xã hội, từng bước khẳng định vị thế mới - đổi mới và hội nhập sâu rộng, vươn mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Đặc biệt, thời gian qua kinh tế - xã hội của tỉnh luôn giữ đà tăng trưởng ổn định và có sự bứt phá, GRDP của tỉnh năm 2025 tăng 8,78% (thuộc nhóm 10 tỉnh có tốc độ tăng trưởng cao nhất cả nước). Khi tỉnh Hưng Yên mạnh về kinh tế, giầu về ý tưởng, cũng là lúc giá trị văn hóa được coi trọng và khai thác mạnh mẽ hơn.

Nói rõ hơn về điều này, ông Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên thông tin, tỉnh Hưng Yên mới lưu giữ 3.716 di tích lịch sử - văn hóa. Trong đó có 6 di tích, cụm di tích quốc gia đặc biệt, 284 di tích, cụm di tích quốc gia; trên 10 bảo vật quốc gia. Toàn tỉnh có 1.152 lễ hội truyền thống, với 20 lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong kho tàng di sản đồ sộ ấy, đặc biệt phải kể đến Quần thể di sản Phố Hiến đã đi vào sử sách dân tộc, khảm sâu vào tiềm thức của người dân Hưng Yên nói riêng và cả nước nói chung.

Để tạo điểm nhấn cho đánh thức văn hóa Phố Hiến, từ nhiều năm nay tỉnh đã tổ chức Lễ hội văn hóa dân gian Phố Hiến. Song so về quy mô thì Lễ hội năm 2026 với chủ đề: “Phố Hiến danh bất hư truyền - về miền thắng tích” được đánh giá là đầu tư bài bản và hoành tráng hơn cả. Theo đó, mức độ lan tỏa từ sự kiện này cũng mạnh mẽ hơn. Du khách thập phương về dự Lễ hội không chỉ được thưởng thức một chương trình nghệ thuật đặc sắc gồm 3 Chương: Nhất Kinh kỳ - nhì Phố Hiến; Trầm tích ngàn năm - Sáng miền di sản; Hưng Yên - Khát vọng vươn mình cùng đất nước mà còn được đắm chìm trong không gian các hoạt động lễ hội tâm linh, văn hóa vô cùng đặc sắc.

Có thể kể đến Lễ rước nước từ sông Hồng, một trong những nghi thức quan trọng, mang đậm giá trị tâm linh trong khuôn khổ Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến năm 2026, thu hút gần 1.000 người tham gia. Nghi lễ được tiến hành trang nghiêm, trong không khí linh thiêng, tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng hòa cùng sắc màu cờ hội rực rỡ, tạo nên không gian lễ hội vừa trang trọng, vừa sống động. Chóe nước thiêng được cung rước về các đền để làm lễ an vị, cầu nguyện về cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa.

Hay như bên hồ Bán Nguyệt thơ mộng, nghệ thuật ca trù - loại hình nghệ thuật độc đáo được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, được tái hiện trang trọng trong Lễ hội…Sau 3 ngày diễn ra sôi nổi (từ ngày 25 - 27/4), Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến năm 2026 đã khép lại, để lại nhiều dấu ấn đậm nét trong lòng nhân dân và du khách thập phương.

Chị Nguyễn Minh Nghĩa ở Hà Nội, bày tỏ: "Lễ hội vừa là nơi hội tụ các giá trị văn hóa tâm linh, vừa tạo nên một điểm trình diễn rộng mở, nơi những di sản văn hóa phi vật thể ngàn năm được tái hiện, lan tỏa và hòa quện - khẳng định tầm vóc di sản danh bất hư truyền".

Mang cái nhìn sâu sắc hơn, Tiến sỹ Nguyễn Quang Hòa, Học Viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho hay, Lễ hội ở Phố Hiến mang đậm tính chất dân gian với các nghi lễ dâng hương, tế lễ, rước nước, rước kiệu Thánh và các trò chơi, trò diễn dân gian. Tất cả hoạt động trên hòa quyện tạo nên một không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc, kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai, bồi đắp nên hồn cốt của vùng đất địa linh nhân kiệt, góp phần khẳng định những giá trị văn hóa của Phố Hiến trong tiến trình phát triển của văn hóa dân tộc. “Những giá trị ấy đã tạo nên bản sắc riêng của Phố Hiến, góp phần làm giàu thêm bản đồ văn hóa vùng Đồng bằng sông Hồng”, Tiến sỹ Nguyễn Quang Hòa chia sẻ.

Tái hiện, phát huy giá trị di sản văn hóa  

Soi chiếu giá trị của Phố Hiến theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ông Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cho biết, với những giá trị quan trọng đó, những năm qua, tỉnh Hưng Yên đã có nhiều chương trình, đề án và dành nguồn ngân sách để trùng tu, tôn tạo các di tích nằm trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến. Hiện nay, tỉnh Hưng Yên đang xây dựng, báo cáo cấp có thẩm quyền Đề án

“Đầu tư xây dựng tái hiện thương cảng Phố Hiến xưa” với mục tiêu không chỉ nhằm tái hiện không gian đô thị cổ, mà còn hướng tới làm sống lại ký ức lịch sử, làm rõ hơn những giá trị đã từng tạo nên vị thế đặc biệt của Phố Hiến trong dòng chảy văn hóa - kinh tế dân tộc. Sau khi hoàn thành, kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến văn hóa - lịch sử tầm cỡ quốc gia và quốc tế, góp phần khẳng định vai trò của vùng đất từng là thương cảng sầm uất bậc nhất Đàng Ngoài trong tiến trình giao thương khu vực và quốc tế thế kỷ 17-18. “Hồi sinh Phố Hiến” theo hướng phát huy đúng giá trị và khai thác hài hòa giữa bảo tồn với phát triển là yêu cầu đặt ra trong không gian phát triển mới - nơi di sản trở thành nền tảng văn hóa, nguồn lực nội sinh cho chặng đường phía trước.

Bày tỏ quan tâm đến nội dung vừa nêu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng - Bộ Xây dựng cho hay, câu truyền tụng “Thứ Nhất Kinh kỳ, thứ Nhì Phố Hiến” không chỉ nhắc về vị thế lịch sử, mà còn khẳng định sức hút văn hóa - thương cảng đủ mạnh để việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản Phố Hiến hoàn toàn khả thi và có hiệu quả nếu được tổ chức đúng cách. Giải pháp cho việc phục dựng theo trụ cột: Xanh - thông minh - bền vững - đổi mới sáng tạo, với ưu tiên “làm sớm - tạo hiệu ứng lan tỏa”; nâng chất lượng không gian công cộng, tăng kết nối và nâng trải nghiệm di sản gắn du lịch.

Đặt bối cảnh kết nối không gian văn hóa liên vùng Phố Hiến thông qua hệ sinh thái du lịch, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa Quốc gia cho rằng, việc khai thác giá trị Phố Hiến theo hướng du lịch sinh thái bền vững không chỉ bảo tồn được giá trị “thứ Nhất Kinh kỳ, thứ Nhì Phố Hiến” mà còn mở ra một hệ sinh thái du lịch hấp dẫn, có chiều sâu văn hóa và trải nghiệm thiên nhiên độc đáo cho du khách trong nước và quốc tế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài cho rằng, việc xây dựng được hệ sinh thái du lịch phù hợp cho không gian văn hóa liên vùng có khả năng giúp chuyển đổi từ việc khai thác đơn lẻ các di tích lịch sử - văn hóa sang việc tạo ra một chuỗi trải nghiệm đồng bộ, đa dạng, có tính liên kết và đồng bộ. Như vậy, không gian văn hóa liên vùng Phố Hiến vượt ra khỏi giới hạn một điểm du lịch đơn lẻ mà trở thành một hệ thống kinh tế - văn hóa đồng bộ. Với mô hình này, chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng cư dân đều được tham gia và hưởng lợi từ việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Những quan điểm trên phù hợp với quyết tâm của tỉnh Hưng Yên trong việc coi công nghiệp văn hóa gắn với du lịch tâm linh là một động lực tăng trưởng mới của tỉnh Hưng Yên trong năm 2026 và các năm tiếp theo.