Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật

Tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày cho biết, việc xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật. Dự thảo Luật cũng hướng đến tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 42 điều, giữ nguyên số chương và tăng 1 điều so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012; trong đó sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, giữ nguyên một điều và bổ sung 1 điều mới.

Dự thảo Luật quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài có liên quan đến phổ biến, giáo dục pháp luật; hoàn thiện một số chính sách của Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với tình hình mới. Đồng thời, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động, một số chủ thể, cá nhân như cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang nhân dân, luật sư, luật gia và cá nhân khác cung cấp dịch vụ pháp lý. Dự thảo Luật kế thừa, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của bộ, cơ quan ngang bộ, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức, đoàn thể... nhằm xác định rõ trách nhiệm và huy động hệ thống chính trị tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật.

Bên cạnh đó, điểm mới của dự thảo Luật là quy định rõ các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm đưa nội dung, trang bị kiến thức pháp luật có liên quan đến ngành nghề đào tạo để tổ chức giảng dạy. Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước về giáo dục và đào tạo, cơ quan quản lý Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật.

Chuyển đổi số tránh “số hóa cơ học”

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn đã nêu trong Tờ trình. Nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; song cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ một số định hướng, yêu cầu tại Kết luận số 80-KL/TW, Chỉ thị số 58-CT/TW, quán triệt sâu sắc hơn nữa yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng việc bổ sung quy định về truyền thông chính sách chưa phù hợp với tên gọi của dự Luật, bởi hoạt động này diễn ra ở giai đoạn xây dựng chính sách, chưa phải là quy định của pháp luật và đã được điều chỉnh trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Cũng có ý kiến nhận định phạm vi sửa đổi như dự thảo Luật chưa xử lý được những bất cập cốt lõi của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đề nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp chủ động và thuận lợi hơn trong tiếp cận, tìm hiểu pháp luật.

Về phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội đề nghị rà soát, xác định rõ phạm vi áp dụng của quy định “cơ quan, tổ chức, cá nhân chỉ được thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng thông qua tài khoản đã được xác thực theo quy định của pháp luật”, bảo đảm không ảnh hưởng đến việc tổ chức, cá nhân thực hiện quyền được tiếp cận, chia sẻ, trao đổi thông tin pháp luật theo quy định của pháp luật. Đồng thời nghiên cứu hướng bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với nội dung đăng tải; cơ chế kiểm tra, hậu kiểm và xử lý, cải chính, gỡ bỏ thông tin sai lệch. Đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật, các ý kiến đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra trước khi cung cấp cho người dân, doanh nghiệp và xử lý kịp thời khi phát hiện thông tin không chính xác.

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, công tác phổ biến pháp luật phải trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, không được làm theo lối mòn hay mang tính hình thức. Chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần phải thực chất, tránh “số hóa cơ học”; hướng tới tương tác đa chiều, có cơ chế tiếp nhận phản hồi và đo lường mức độ hiểu biết của người dân trên môi trường số.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá nhân hóa nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật. Phổ biến, giáo dục pháp luật phải dựa vào cộng đồng, phát huy mạnh mẽ vai trò của thiết chế văn hóa cơ sở.

* Cũng trong chiều 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).