Theo báo chí Anh ngày 12/8, giá đấu giá hằng ngày cho một suất lưu thông trong tháng 8 qua các âu tàu được sử dụng phổ biến tại kênh đào Panama hiện đạt trung bình khoảng 1,1 triệu USD, cao hơn 16 lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Mức giá tăng mạnh kể từ khi chiến dịch không kích Iran do Mỹ và Israel dẫn đầu bắt đầu ngày 28/2, kéo theo việc eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Cùng lúc, hiện tượng El Nino mạnh lên từ tháng 6 đang gây thêm sức ép đối với hoạt động vận tải qua kênh đào Panama. Theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), El Nino năm nay có thể mạnh hơn bình thường.

Giá lưu thông qua kênh đào Panama tăng do mực nước thấp hơn dự kiến có thể hạn chế lượng hàng hóa mà tàu được phép chở, đồng thời có nguy cơ khiến số suất qua kênh bị cắt giảm vào cuối năm.

Ông Ross Griffith, người phụ trách định giá vận tải hàng hóa khu vực châu Mỹ tại Argus, cho biết vấn đề hiện nay là mực nước đang giảm liên tục trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 12, vốn không phải thời điểm thông thường xảy ra xu hướng này.

El Nino vừa qua cũng đã ảnh hưởng đến giao thông đường thủy tại châu Âu, trong đó có các sông Rhine và Danube, khiến một số chuyến du lịch đường sông bị hủy và hoạt động vận chuyển hàng hóa phải thay đổi lộ trình.

Trong khi đó, việc eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, bị đóng cửa đã khiến các khách hàng châu Á tăng mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ từ khu vực duyên hải Vịnh Mexico của Mỹ, qua đó đẩy nhu cầu và chi phí vận chuyển qua kênh đào Panama tăng lên.

Theo dữ liệu của Argus, giá trung bình để sử dụng các âu tàu lớn của kênh đào, dành cho những tàu có kích thước lớn hơn, trong những tuần gần đây đã tăng lên khoảng 2,5 triệu USD, mức cao nhất từng được ghi nhận đối với các phiên đấu giá này.

Một số phiên đấu giá riêng lẻ dành cho tàu Neopanamax và Panamax kể từ ngày 28/7 thậm chí đạt lần lượt 3,78 triệu USD và 2,63 triệu USD.

Các chủ tàu lớn thường xuyên sử dụng kênh đào Panama, trong đó có các hãng vận tải container và doanh nghiệp vận chuyển khí dầu mỏ hóa lỏng, thường đặt trước suất lưu thông với mức phí cố định thấp hơn đáng kể so với giá đấu giá hằng ngày. Tuy nhiên, khoảng 30% tổng lưu lượng tàu qua kênh có thể phải tham gia các phiên đấu giá hằng ngày thay vì đặt chỗ trước.

Đợt tăng giá mới nhất diễn ra sau khi Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama hồi tháng 7 ban hành các hạn chế mới đối với độ mớn nước của tàu (tức độ sâu phần thân tàu chìm dưới mặt nước). Ba đợt điều chỉnh mớn nước được công bố trong tháng qua sẽ hạ mức tối đa đối với tàu qua các âu tàu Panamax xuống còn khoảng 14,5 m vào ngày 3/9, so với mức thông thường khoảng 15,2 m.

Việc giảm mức mớn nước cho phép đồng nghĩa các tàu phải chở ít hàng hóa hơn để thân tàu nổi cao hơn. Điều này làm tăng chi phí đối với các hãng vận tải và khách hàng, đồng thời có thể gây ra tình trạng tàu xếp hàng dài tại hai đầu tuyến kênh dài khoảng 80 km.

Số tàu chờ đi qua kênh đào Panama cũng đã tăng đáng kể. Tính đến ngày 3/8, có 113 tàu chờ lưu thông thông qua các suất đã đặt trước hoặc tham gia đấu giá hằng ngày, so với chỉ 40 tàu vào ngày 2/1.

Mực nước tại hồ nhân tạo Gatun, nguồn cung cấp nước cho hoạt động của kênh đào Panama, hiện thấp hơn mức trung bình giai đoạn 1965 - 2022 và được dự báo tiếp tục giảm trong vài tháng tới.

Dù mực nước vẫn cao hơn so với năm 2023, một năm đặc biệt khô hạn, tốc độ suy giảm hiện nay được đánh giá mạnh hơn và diễn ra trước khi mùa khô bắt đầu vào tháng 12. Theo ông Griffith, điều này có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn cả năm 2023.

Đại diện cơ quan quản lý cũng cho biết các điều chỉnh mớn nước đã được công bố sẽ không làm giảm số lượng tàu được phép lưu thông mỗi ngày. Tuy nhiên, các biện pháp hạn chế bổ sung vẫn có thể được áp dụng tùy theo diễn biến điều kiện thủy văn.

Diễn biến này cho thấy hoạt động vận tải qua kênh đào Panama có thể tiếp tục chịu sức ép trong những tháng tới nếu mực nước duy trì xu hướng giảm và nhu cầu hàng hải quốc tế vẫn ở mức cao.