“Hóa thạch sống” giữa thời đại số 

Điều đặc biệt là quầy báo cuối cùng còn sót lại của thành phố này lại đang có giai đoạn kinh doanh tốt nhất trong lịch sử.

Theo China Daily, kể từ khi chuyển sang địa điểm mới vào đầu năm nay, lượng khách đến quầy báo mỗi ngày gần như tăng gấp đôi. Người điều hành quầy báo, ông Jiang Jun (67 tuổi), cho biết điều khiến ông bất ngờ nhất không phải là lượng khách tăng lên, mà là ngày càng có nhiều độc giả trẻ tuổi.

Nằm không xa Bến Thượng Hải và được bố trí trong khu văn hóa gần rạp chiếu phim Shengli, quầy báo dần trở thành điểm dừng chân cuối tuần của nhiều cư dân trẻ và du khách. Tại đây hiện bày bán hơn 1.000 loại báo và tạp chí khác nhau.

Truyền thông địa phương gọi đây là “hóa thạch sống” của ngành bán lẻ báo in Thượng Hải - một biểu tượng còn sót lại của thời kỳ mà hàng nghìn quầy báo từng hiện diện trên khắp thành phố vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000.

Ông Jiang Jun gắn bó với nghề bán báo suốt 38 năm. Ông bắt đầu công việc trong hệ thống bưu chính từ năm 1988 và chỉ hai năm sau đã được công nhận là nhân viên kiểu mẫu toàn quốc khi bán được khoảng 600.000 tờ báo mỗi năm.

Trong nhiều thập kỷ, cuộc sống của ông gần như không thay đổi: thức dậy lúc 4h30 sáng để lấy báo từ nhà in, mở cửa trước 6h và làm việc đến tối muộn, hầu như không có ngày nghỉ.

“Tôi bán báo không phải vì sự kiên trì cá nhân, mà vì luôn có độc giả cần chúng”, ông nói.

Năm 2019, khi dự định nghỉ hưu ở tuổi 60, làn sóng đóng cửa các quầy báo tại Thượng Hải khiến cửa hàng của ông trở thành quầy báo cuối cùng còn tồn tại trong thành phố. Để độc giả vẫn có thể mua báo trực tiếp, ông quyết định tiếp tục công việc thay vì nghỉ hưu.

Người trẻ duy trì thói quen đọc báo giấy

Điều khiến nhiều người bất ngờ là phần lớn khách hàng hiện nay của quầy báo không phải người cao tuổi, mà chủ yếu thuộc nhóm trung niên và thanh niên.

Sau khi truyền thông đưa tin rộng rãi về việc quầy báo chuyển địa điểm, nhiều người trẻ đã tìm đến để trải nghiệm văn hóa đặc biệt giữa thời đại số. Một học sinh tiểu học cùng bố tới và mua nhiều báo, tạp chí khoa học, nhân văn với tổng trị giá hơn 400 nhân dân tệ.

“Chúng tôi khuyến khích con đọc nhiều sách hơn và dành ít thời gian hơn cho các thiết bị điện tử, nhưng những lời khuyên đó thường vô ích. Tuy nhiên, lần này, con đã chủ động mua báo và tạp chí, điều mà chúng tôi, những bậc phụ huynh, tin rằng rất tích cực cho sự phát triển của con”, anh Qi Feng (42 tuổi), bố của cậu bé, cho biết.

Một sinh viên đại học tìm đến quầy báo để mua số Nhân dân Nhật báo có đăng nghiên cứu của giáo sư mình. Sau đó, cậu tiếp tục mua thêm nhiều ấn phẩm khác để đọc chung với bạn cùng phòng.

Chen Zaixuan, học sinh trung học 16 tuổi sống ở khu Phố Đông Mới, duy trì thói quen mỗi tuần ngồi xe buýt hơn một giờ đồng hồ để tới quầy báo mua tạp chí thời sự, khoa học và văn học. Với cậu, đó giống như một chuyến đi hiệu sách cuối tuần.

Một khách hàng khác họ Wang, sống cách đó 10 km ở quận Xuhui, đã đi một chuyến đặc biệt đến cửa hàng để mua một số tờ báo về thời sự và thể thao. Ông cho biết ông đọc báo in vì muốn thoát khỏi thời đại nội dung do thuật toán điều khiển và chủ động tham gia vào việc đọc tin tức hơn.

Theo độc giả Wang, đọc trên điện thoại thông minh có vẻ tiện lợi, nhưng nội dung lại bị kiểm soát bởi các thuật toán điều chỉnh thông báo đẩy theo sở thích cá nhân. “Cuối cùng, mọi người đều chỉ thấy nội dung bị giới hạn trong hiểu biết của riêng mình, điều này thu hẹp tầm nhìn của họ”, ông nói.

Báo in giúp người đọc tránh rơi vào “bong bóng thông tin”, đồng thời mang giá trị lưu giữ lâu dài. Ông Wang cho biết mình vẫn còn giữ tờ báo viết về lần gần nhất đội tuyển bóng đá nam Trung Quốc vào chung kết một giải đấu cấp châu lục năm 2004 và coi đó là một phần ký ức không thể thay thế.

Giá trị không thể thay thế

Sự hồi sinh của quầy báo cuối cùng tại Thượng Hải được nhiều nhà nghiên cứu xem là tín hiệu cho thấy báo in vẫn giữ vai trò văn hóa và xã hội riêng biệt, dù truyền thông số ngày càng phát triển mạnh.

Ông Jiang cho biết khoảng 70% số liên lạc trong tài khoản WeChat của ông là độc giả quen. Mỗi ngày, ông đều nhận được tin nhắn nhờ giữ lại những số báo cụ thể để khách tới lấy hoặc gửi qua đường bưu điện đến các địa phương khác.

Đối với nhiều độc giả, báo in không chỉ là phương tiện tiếp nhận thông tin mà còn là một phần của thói quen sống, của ký ức và văn hóa đọc.

Giáo sư Li Yizhong tại Khoa Truyền thông và Báo chí (Đại học Giao thông Thượng Hải) nhận định rằng không nên chỉ nhìn giá trị của các quầy báo dưới góc độ thương mại. Theo ông, các thành phố hiện đại không chỉ cần công nghệ hay các nền tảng số, mà còn cần những không gian văn hóa hữu hình giúp duy trì đời sống tinh thần và ký ức đô thị.

“Các thành phố cần sức sống văn hóa và những thực thể văn hóa vật chất. Tôi hy vọng câu chuyện của quầy báo này sẽ không chỉ là trường hợp cá biệt,” ông nói.

Giữa làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ của truyền thông toàn cầu, quầy báo nhỏ ở Thượng Hải cho thấy báo in có thể không còn giữ vị trí trung tâm như trước, nhưng vẫn có những giá trị riêng khó thay thế.