Bên cạnh những thành tựu nổi bật về kinh tế - xã hội, Thủ đô cũng đứng trước nhiều vấn đề đặt ra như ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, chênh lệch mức sống, nguy cơ phát sinh tệ nạn xã hội, tranh chấp trong cộng đồng dân cư… Trong bối cảnh đó, ngoài sự quản lý của chính quyền, điều quan trọng là khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý thức tự quản và quyền làm chủ của nhân dân thông qua các cấp MTTQ.

Mỗi người dân trở thành một “mắt xích” quan trọng trong hệ thống quản trị xã hội

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai, quyền làm chủ của nhân dân không chỉ thể hiện ở việc được biết, được bàn, được kiểm tra mà còn được trực tiếp tham gia giám sát và thụ hưởng thành quả phát triển. Trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân ngày càng cao, vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ cùng đội ngũ chuyên gia, trí thức và nhân dân tại cơ sở cần tiếp tục được phát huy mạnh mẽ, thực chất hơn.

Đặc biệt, khi triển khai chính quyền địa phương hai cấp, việc quản lý hành chính được thực hiện trực tiếp từ thành phố xuống cấp xã, khiến quy mô dân số và phạm vi quản lý của nhiều xã, phường tăng lên đáng kể. Có những địa bàn dân số lên tới hơn 100.000 người, đặt ra thách thức lớn trong việc lắng nghe đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của nhân dân.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đang mở ra phương thức mới để người dân tham gia quản trị xã hội. Chỉ cần một chiếc smartphone, một vài thao tác đơn giản trên ứng dụng iHanoi, tiếng nói của người dân đã ngay lập tức đến bàn làm việc của lãnh đạo có thẩm quyền giải quyết theo thời gian thực.

Người dân dễ dàng phản ánh kiến nghị, giám sát hoạt động của cơ quan công quyền và tham gia giải quyết các vấn đề cộng đồng. Khi được lắng nghe và tôn trọng, người dân sẽ chủ động tham gia xây dựng địa phương.

Từ việc đóng góp ý kiến quy hoạch đô thị, giám sát đầu tư công, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự đến tham gia hòa giải ở cơ sở, mỗi người dân đều trở thành một “mắt xích” quan trọng trong hệ thống quản trị xã hội. Đây cũng là bước đi cần thiết để xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, đồng thời phát huy vai trò làm chủ của người dân.

Thực tế cho thấy, ở đâu người dân được tham gia bàn bạc, giám sát và quyết định những công việc liên quan trực tiếp đến đời sống thì ở đó xuất hiện sự đồng thuận xã hội cao, an ninh trật tự được giữ vững, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó.

Đối với Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của cả nước, việc phát huy vai trò làm chủ, tinh thần tự quản của nhân dân càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, hiện đại, an toàn và hạnh phúc.

Trong quá trình ấy, MTTQ Việt Nam các cấp giữ vai trò nòng cốt trong tập hợp, vận động, phát huy sức mạnh đoàn kết và quyền làm chủ của nhân dân Thủ đô.

Để công tác Mặt trận của Thủ đô Hà Nội thực sự lan tỏa và huy động hiệu quả sự tham gia của các tầng lớp nhân dân, trước hết phải bắt nguồn từ việc luôn bám sát sự lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội kết hợp với bám sát yêu cầu thực tiễn và những vấn đề người dân quan tâm.

Từ quan điểm đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội luôn chú trọng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thiết thực, sát cơ sở; lấy khu dân cư làm địa bàn trọng tâm, lấy sự đồng thuận và tham gia tự giác của người dân làm thước đo hiệu quả. Từ đó, nhiều phong trào, mô hình tự quản đã lan tỏa sâu rộng và phát huy hiệu quả thiết thực trong đời sống xã hội.

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết trong giai đoạn mới

Theo Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, thời gian qua, các phong trào xây dựng “Tổ dân phố văn hóa”, “Khu dân cư an toàn”, “Nhà sạch, ngõ đẹp”, “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Ngày cuối tuần xanh”, “Tuyến phố văn minh đô thị” tại Hà Nội đã chứng minh sức mạnh to lớn của tinh thần tự quản trong cộng đồng dân cư.

Đặc biệt, sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2025 nhiều mô hình tại cơ sở như: Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy; tổ tự quản về an ninh trật tự, camera an ninh cộng đồng; tuyến đường phụ nữ tự quản, tổ hòa giải cơ sở… đã phát huy hiệu quả. Tiêu biểu như các mô hình ở các xã Phúc Thọ và Kiều Phú, nơi MTTQ đã huy động được sự đồng hành của người dân hiến diện tích đất lớn để mở rộng ngõ xóm; triển khai các mô hình trồng cây xanh của thanh niên, nông dân…

Tại phường Đống Đa, phong trào xây dựng “Gia đình văn hóa - Tổ dân phố văn minh” được triển khai đồng bộ. Ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 30 đã phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động nhân dân giữ gìn vệ sinh môi trường, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; đồng thời khuyến khích các hộ dân tham gia hoạt động cộng đồng, hỗ trợ người yếu thế. Các hoạt động vừa góp phần cải thiện chất lượng sống, vừa là sợi dây gắn kết cộng đồng tại mỗi khu dân cư.

Tương tự, tại phường Tây Hồ, mô hình “Tổ dân phố văn hóa không rác, không tệ nạn, nhiều nụ cười” cũng được các Ban Công tác Mặt trận khởi xướng xoay quanh việc từng hộ dân tự giám sát, cam kết giữ gìn không gian xanh và ứng xử văn minh nơi công cộng. Từ những hoạt động nhỏ như phân loại rác, trồng hoa ven đường đến việc nhắc nhở nhau nói lời hay, làm việc tốt đã hình thành nét văn hóa tích cực và lan tỏa rộng ra văn hóa cộng đồng.

Các Ban Công tác Mặt trận còn tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, đọc sách, sinh hoạt chuyên đề định kỳ nhằm xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh. Những hoạt động trên giúp cho các buổi họp của Ban Công tác Mặt trận trở thành nơi sẻ chia, gắn kết cộng đồng, từ đó góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân ngày càng vững mạnh.

Những mô hình đó không chỉ góp phần giải quyết vấn đề phát sinh từ sớm, từ xa mà còn củng cố niềm tin của nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền địa phương. Muốn xây dựng khu dân cư ấm no, hạnh phúc thì yếu tố cốt lõi vẫn là con người.

Đó là sự quan tâm chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; bảo đảm an sinh xã hội, tạo việc làm, giảm nghèo bền vững; xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Một cộng đồng dân cư hạnh phúc không chỉ được đo bằng thu nhập mà còn ở sự nhân văn, an toàn và cơ hội phát triển cho mọi người dân.

Thời gian tới, để tiếp tục phát huy hiệu quả vai trò của MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội trong giai đoạn mới, Mặt trận cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động theo hướng gần dân, sát dân và thực chất hơn.

Hoạt động của MTTQ phải xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; tăng cường ứng dụng công nghệ số để nắm bắt dư luận xã hội, tiếp nhận phản ánh kiến nghị của người dân nhanh chóng, kịp thời. Đội ngũ cán bộ MTTQ cơ sở cũng cần được nâng cao trình độ, kỹ năng vận động quần chúng, kỹ năng hòa giải và xử lý tình huống phát sinh trong cộng đồng dân cư. Mỗi cán bộ Mặt trận phải thực sự là người gương mẫu, tận tụy, có uy tín và khả năng quy tụ người dân.

Có thể nói, nơi nào MTTQ hoạt động hiệu quả, nơi đó khối đại đoàn kết dân tộc được củng cố, tinh thần dân chủ được phát huy và đời sống nhân dân ngày càng nâng cao. Phát huy vai trò của MTTQ các cấp trong xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc chính là phát huy sức mạnh lòng dân, nguồn lực quan trọng nhất để xây dựng Thủ đô Hà Nội phát triển bền vững, văn minh và hiện đại.