Theo trang The Guardian (Anh), cho đến nay, giới khoa học mới chỉ xác nhận khoảng 18 hành tinh dạng “circumbinary” – tức quay quanh hai ngôi sao. Trong khi đó, hơn 6.000 hành tinh đã được phát hiện quay quanh một sao đơn, giống như Trái Đất quay quanh Mặt Trời.

Trong nghiên cứu công bố ngày 4/5 – còn được người hâm mộ gọi là “Star Wars Day” – các nhà khoa học đã xác định gần 30 ứng viên hành tinh mới, nằm ở khoảng cách từ 650 đến 18.000 năm ánh sáng so với Trái Đất.

Phó Giáo sư Ben Montet, tác giả chính của nghiên cứu tại Đại học New South Wales (UNSW), cho biết nhiều khái niệm trong thiên văn học vốn khó hình dung. Tuy nhiên, nhờ cảnh hoàng hôn hai Mặt Trời nổi tiếng trong phần phim đầu tiên của Star Wars, “ai cũng có thể hình dung một hành tinh quay quanh hai ngôi sao sẽ trông ra sao và cảm giác đứng trên đó như thế nào”.

Theo ước tính, hơn một nửa số sao trong vũ trụ tồn tại trong các hệ sao đôi hoặc đa sao.

Trước đây, các hành tinh dạng này thường được phát hiện thông qua “hiện tượng quá cảnh”. Khi một hành tinh đi ngang qua phía trước ngôi sao, nó tạo ra sự suy giảm độ sáng, từ đó các nhà khoa học suy ra có vật thể đang quay quanh. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ hiệu quả khi quỹ đạo hành tinh và sao trùng khớp với hướng quan sát từ Trái Đất.

“Chúng ta có thể đang bỏ sót rất nhiều hệ như vậy”, Giáo sư Montet nói, ví von việc tìm hành tinh giống như “cố nhìn một ngọn nến đặt cạnh cột đèn đường lớn”.

Trong nghiên cứu mới, nhóm tác giả sử dụng phương pháp “tiến động cận điểm” (apsidal precession), theo dõi sự dao động nhỏ trong chuyển động của các cặp sao quay quanh và che khuất lẫn nhau.

Tác giả chính Margo Thornton, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại UNSW, giải thích: “Nếu theo dõi chính xác thời điểm các lần che khuất, các nhà khoa học có thể nhận ra những bất thường, dấu hiệu cho thấy có thêm một vật thể khác trong hệ”.

Sau khi loại trừ các yếu tố như chuyển động quay và lực hấp dẫn giữa hai ngôi sao, nhóm nghiên cứu xác định 36 hệ sao trong tổng số 1.590 hệ có hành vi chỉ có thể giải thích bằng sự hiện diện của một vật thể thứ ba.

Trong số này, bà Thornton cho biết có 27 đối tượng “có khả năng mang khối lượng hành tinh”. Tuy vậy, cần thêm nghiên cứu về quang phổ, tức ánh sáng chúng phát ra, để xác nhận chính thức.

“Vấn đề còn lại là xác định khối lượng đó là hành tinh, sao lùn nâu hay một ngôi sao?”, bà nói.

Các ứng viên hành tinh này, có kích thước từ cỡ sao Hải Vương đến lớn gấp 10 lần sao Mộc – được phát hiện nhờ dữ liệu từ kính viễn vọng không gian Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) của Cơ quan Hàng Không Vũ trụ Mỹ (NASA), phóng năm 2018.

Tiến sĩ Sara Webb, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Công nghệ Swinburne, không tham gia nghiên cứu, nhận định phương pháp “rất thông minh” này có thể giúp phát hiện thêm nhiều ứng viên hành tinh trong tương lai.

Theo Tiễn sĩ Webb, các hành tinh quay quanh hai sao có thể sở hữu môi trường “cực đoan”, khác xa hệ Mặt Trời. Tuy vậy, một hành tinh kiểu Tatooine vẫn có thể tồn tại ở “vùng thích hợp” – nơi không quá nóng cũng không quá lạnh.

“Khi phần phim Star Wars đầu tiên ra mắt, chúng ta thậm chí còn chưa biết đến sự tồn tại của ngoại hành tinh. Nhiều ý tưởng từng chỉ xuất hiện trong nghệ thuật và trí tưởng tượng, cuối cùng lại được khoa học chứng minh là có thật”, bà Webb nói.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.