Trong bối cảnh xung đột với Iran bước sang tuần thứ ba và lan rộng tác động tới kinh tế thế giới, ông Trump cho thấy xu hướng sẵn sàng theo đuổi chiến lược hành động đơn phương.

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra một tuyên bố mạnh mẽ liên quan đến chiến dịch quân sự tại Trung Đông khi cho biết phần lớn các quốc gia thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) không muốn tham gia cùng Mỹ trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Thông điệp này được công bố công khai, phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống.

Phóng viên TTXVN tại Washington dẫn lời Tổng thống Trump chỉ rõ, mặc dù nhiều quốc gia đồng ý với lập trường của Mỹ rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng các nước này vẫn từ chối tham gia trực tiếp vào chiến dịch quân sự. Ông nhấn mạnh rằng điều này không gây bất ngờ, bởi trong nhiều năm, Mỹ đã phải chi hàng trăm tỷ USD để bảo vệ các quốc gia này mà không nhận lại sự hỗ trợ tương xứng. Tổng thống Trump chỉ trích cấu trúc NATO như một mối quan hệ một chiều, trong đó Mỹ gánh vác phần lớn trách nhiệm an ninh trong khi các đồng minh không hành động khi Washington cần. Ông khẳng định đây là thực tế đã tồn tại trong nhiều thập niên và nay đã bộc lộ rõ ràng trong bối cảnh chiến tranh hiện tại.

Theo hãng tin AP, phát biểu tại Nhà Trắng trong cuộc gặp Thủ tướng Ireland Micheál Martin nhân dịp lễ Thánh Patrick, ông Trump cho rằng Mỹ không nhận được sự hỗ trợ tương xứng từ các đồng minh, dù Washington đã dành nguồn lực lớn để bảo đảm an ninh cho họ trong nhiều năm qua. “Bạn sẽ nghĩ rằng họ sẽ nói: ‘Chúng tôi sẵn sàng gửi vài tàu rà phá thủy lôi.’ Điều đó không quá tốn kém, nhưng họ đã không làm vậy”, ông nói.

Đồng minh từ chối, Mỹ tính “tự lo”

Theo ông Trump, việc bảo vệ Eo biển Hormuz không chỉ phục vụ lợi ích của Mỹ mà còn nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, qua đó bảo đảm ổn định toàn cầu. Tuy nhiên, các nước NATO cùng nhiều đối tác như Nhật Bản, Australia hay Hàn Quốc đều không hưởng ứng lời kêu gọi này.

Đáng chú ý, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã đạt được thành công quân sự quyết định tại Iran. Ông cho biết hải quân, không quân, hệ thống phòng không và radar của Iran đã bị vô hiệu hóa, đồng thời cơ cấu lãnh đạo ở nhiều cấp độ cũng đã bị loại bỏ, khiến Iran không còn khả năng đe dọa Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Từ đó, ông chủ thứ 47 của Nhà Trắng đi đến kết luận rằng Mỹ không còn cần đến sự hỗ trợ của NATO, cũng như các đồng minh khác.

Phản ứng từ châu Âu cho thấy sự dè dặt rõ rệt. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas, nhấn mạnh khối này không muốn bị cuốn vào xung đột do Mỹ và Israel khởi xướng. “Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu. Chúng tôi không bắt đầu nó và cũng không được tham vấn”, bà nói.

Trong khi đó, NATO khẳng định bản chất là một liên minh phòng thủ, không có kế hoạch tham gia vào chiến dịch quân sự chống Iran. Dù từng triển khai lực lượng tại Afghanistan hay tham gia chiến dịch không kích Libya năm 2011, khối này cho rằng bối cảnh hiện nay không phù hợp để can dự.

Tổng thống Trump gọi đây là “một phép thử lớn” đối với NATO, đồng thời cảnh báo liên minh đang mắc sai lầm rất nghiêm trọng khi từ chối hỗ trợ Mỹ.

Căng thẳng leo thang tại điểm nóng dầu mỏ

Eo biển Hormuz từ lâu được coi là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu, với khoảng 20% lượng dầu thô thế giới đi qua mỗi ngày. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây chấn động chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.

Trong diễn biến mới nhất, quân đội Mỹ thông báo đã tiến hành các đợt không kích nhằm vào các vị trí tên lửa ven biển của Iran gần eo biển này. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, các tên lửa hành trình chống hạm tại đây được coi là mối đe dọa trực tiếp đối với tàu thuyền quốc tế.

Dù bày tỏ sự không hài lòng với đồng minh, ông Trump khẳng định Mỹ có thể tự xử lý tình hình. “Chúng tôi thực sự không cần bất kỳ sự giúp đỡ nào”, ông nói, cho thấy lập trường ngày càng cứng rắn và mang tính cá nhân trong việc điều hành chiến lược quân sự.

Rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Căng thẳng lần này tiếp tục làm nổi bật mối quan hệ phức tạp giữa ông Trump và NATO. Trong nhiều năm, ông liên tục chỉ trích các nước thành viên chi tiêu quốc phòng chưa đủ và phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ, thậm chí từng đặt câu hỏi về cam kết của Washington đối với điều khoản phòng thủ chung của liên minh.

Ông Trump cũng không loại trừ khả năng xem xét lại vai trò của Mỹ trong NATO. Khi được hỏi liệu có cân nhắc rút khỏi liên minh hay không, ông cho biết đây là “điều cần suy nghĩ”, dù chưa có quyết định cụ thể.

Tuy nhiên, theo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2023, việc rút khỏi NATO cần có sự phê chuẩn của cơ quan lập pháp, điều có thể hạn chế quyền tự quyết của tổng thống.

Một số đồng minh phương Tây đưa ra lập trường trung dung hơn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris sẵn sàng tham gia bảo vệ Eo biển Hormuz, nhưng chỉ trong một nhiệm vụ riêng biệt, không liên quan đến cuộc xung đột hiện tại.

Trong khi đó, Anh ban đầu từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ để tấn công Iran, trước khi đồng ý hỗ trợ hạn chế đối với các mục tiêu liên quan đến tên lửa đạn đạo.

Song song với hoạt động quân sự, Washington cũng gia tăng nỗ lực ngoại giao nhằm cô lập Iran. Theo một công điện ngoại giao, Bộ Ngoại giao Mỹ đã yêu cầu các cơ quan đại diện trên toàn cầu vận động các nước nhanh chóng liệt Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và Hezbollah vào danh sách tổ chức khủng bố, qua đó áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt.

Động thái này cho thấy dù sẵn sàng hành động đơn phương về quân sự, chính quyền Trump vẫn tìm cách huy động sự ủng hộ quốc tế trên mặt trận chính trị và kinh tế, trong bối cảnh xung đột với Iran tiếp tục diễn biến khó lường.