Một tuần hỗn loạn tại Hormuz: Mỹ và Iran từ thương lượng đến tấn công

Căng thẳng quanh eo biển Hormuz đang leo thang nhanh chóng khi Iran đồng loạt siết kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này, trong lúc Mỹ gia tăng sức ép quân sự và ngoại giao nhằm buộc Tehran chấp nhận thỏa thuận chấm dứt xung đột.

Ngày 5/5, kênh Press TV của Iran cho biết Tehran đã ban hành cơ chế mới đối với mọi tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo quy định mới, các tàu muốn quá cảnh sẽ nhận thư điện tử từ Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran với thông tin về quy tắc lưu thông, sau đó phải xin phép trước khi được đi qua.

Căng thẳng tiếp tục leo thang sau vụ quân đội Mỹ nổ súng vô hiệu hóa tàu chở dầu M/T Hasna treo cờ Iran tại Vịnh Oman ngày 6/5. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), con tàu đã cố gắng di chuyển về phía một cảng của Iran, vi phạm lệnh phong tỏa hải quân do Washington áp đặt.

CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã phát đi nhiều cảnh báo trước khi một tiêm kích F/A-18 Super Hornet xuất kích từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln khai hỏa pháo 20 mm vào bánh lái tàu, khiến phương tiện này mất khả năng di chuyển.

Vụ việc diễn ra chỉ ít giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra tối hậu thư mới với Tehran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố chiến dịch quân sự mà ông gọi là “Cơn thịnh nộ khủng khiếp” sẽ chỉ dừng lại nếu Iran chấp nhận các điều kiện của Washington.

“Nếu họ không đồng ý, chiến dịch ném bom sẽ bắt đầu và mức độ cùng cường độ sẽ còn lớn hơn trước rất nhiều”, ông Trump cảnh báo.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định mọi hoạt động di chuyển của tàu dân sự và thương mại tại Hormuz phải tuân thủ tuyến đường được chỉ định và phối hợp với chính quyền Iran. Đến ngày 8/5, truyền thông Iran tiếp tục công bố việc thành lập chính thức PGSA để quản lý hoạt động cấp phép, đồng thời yêu cầu các tàu khai báo thông tin về chủ sở hữu, bảo hiểm, thủy thủ đoàn và hành trình trước khi được phép quá cảnh và nộp phí.

Tehran cho rằng đây là biện pháp nhằm “thực thi chủ quyền” đối với tuyến hàng hải chiến lược. Tuy nhiên, động thái này lập tức làm dấy lên lo ngại trong ngành vận tải biển quốc tế. Nhiều chuyên gia cảnh báo việc Iran áp đặt cơ chế kiểm soát và thu phí có thể vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Mỹ cùng các đồng minh vùng Vịnh đang thúc đẩy một nghị quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhằm gây sức ép buộc Iran mở lại hoàn toàn hoạt động lưu thông qua Hormuz. Washington cũng tiếp tục kêu gọi Nhật Bản, Hàn Quốc và các đối tác tham gia hỗ trợ chiến dịch quân sự Dự án Tự do, được triển khai nhằm bảo đảm an toàn hàng hải tại khu vực.

Dù vậy, Tổng thống Mỹ vẫn bày tỏ hy vọng về khả năng đạt được thỏa thuận. Trả lời PBS cùng ngày, ông cho rằng có khả năng rất lớn cuộc chiến sẽ kết thúc trước chuyến thăm Trung Quốc theo kế hoạch của ông. Theo Axios, Washington và Tehran hiện đang tiến gần đến một bản ghi nhớ gồm 14 điểm nhằm chấm dứt xung đột và mở đường cho giai đoạn đàm phán kéo dài 30 ngày.

Khuôn khổ đề xuất được cho là bao gồm việc Iran tạm dừng làm giàu uranium, tăng cường thanh sát quốc tế, đổi lại Mỹ từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản Iran bị phong tỏa và nới lỏng hạn chế hàng hải.

Tuy nhiên, Tehran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết đề xuất của Mỹ đang được xem xét nhưng nhấn mạnh đàm phán phải dựa trên thiện chí, không thể trở thành công cụ áp đặt hay tống tiền.

Cùng lúc, Hải quân Iran ngày 8/5 thông báo đã bắt giữ tàu chở dầu Ocean Koi trên vùng biển Oman với cáo buộc tìm cách gây tổn hại và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Lực lượng biệt kích và thủy quân lục chiến Iran sau đó áp giải con tàu và bàn giao cho cơ quan tư pháp xử lý.

Tehran khẳng định lực lượng hải quân nước này sẽ kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia tại các vùng biển trong khu vực và không khoan nhượng với bất kỳ hành vi gây hấn nào, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đối đầu quân sự tiếp tục lan rộng quanh tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Các nước nỗ lực truy vết virus Hanta

Nhiều quốc gia từ Mỹ, Anh, Singapore đến Tây Ban Nha đang khẩn trương truy vết và giám sát y tế sau khi ổ dịch virus Hanta liên quan đến du thuyền MV Hondius, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây lan xuyên biên giới giống giai đoạn đầu của đại dịch Covid-19.

Theo cập nhật mới nhất ngày 9/5 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tổng cộng 8 ca bệnh đã được ghi nhận liên quan tới ổ dịch trên tàu MV Hondius treo cờ Hà Lan, trong đó 6 trường hợp được xét nghiệm xác nhận nhiễm biến thể Andes của virus Hanta. Đây là biến thể hiếm hoi từng ghi nhận khả năng lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần và kéo dài. Trong số các ca bệnh hiện có, 3 người đã tử vong.

Du thuyền MV Hondius khởi hành từ Ushuaia, Argentina ngày 1/4 trong hành trình vượt Đại Tây Dương tới Cape Verde, sau đó dừng tại nhiều đảo xa xôi. Hiện con tàu đang hướng tới đảo Tenerife thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha với hơn 140 hành khách và thủy thủ đoàn còn ở lại trên tàu trong điều kiện cách ly nghiêm ngặt.

Ca nghi nhiễm đầu tiên là một du khách Hà Lan 70 tuổi xuất hiện các triệu chứng sốt, đau đầu, đau bụng và tiêu chảy trước khi tử vong trên tàu ngày 11/4. Sau đó, một phụ nữ Hà Lan 69 tuổi và một công dân Đức cũng tử vong. WHO cho rằng cặp vợ chồng người Hà Lan có thể đã nhiễm bệnh trước khi lên tàu, trong chuyến đi ngắm chim qua Argentina, Chile và Uruguay - những khu vực có loài gặm nhấm mang virus Hanta lưu hành.

Giới chức Argentina hiện đang dựng lại toàn bộ hành trình của cặp vợ chồng này để truy tìm nguồn lây. Các nhóm chuyên gia đã được điều tới Ushuaia và một số địa điểm liên quan để bắt, xét nghiệm loài gặm nhấm. Argentina đồng thời gửi mẫu sinh học và thuốc thử xét nghiệm tới nhiều nước như Tây Ban Nha, Nam Phi, Hà Lan và Anh nhằm hỗ trợ nghiên cứu và chẩn đoán.

Trong khi đó, WHO và công ty du lịch Oceanwide Expeditions đang phối hợp truy vết quốc tế đối với toàn bộ hành khách và thủy thủ đoàn đã lên hoặc rời tàu MV Hondius kể từ ngày 20/3. Ít nhất 30 hành khách từng rời tàu tại đảo Saint Helena ở Nam Đại Tây Dương trước khi ổ dịch được phát hiện, sau đó di chuyển tới nhiều quốc gia khác nhau.

Nhiều nước hiện ghi nhận các trường hợp phải theo dõi hoặc cách ly liên quan tới tàu MV Hondius. Tại Mỹ, giới chức y tế đang giám sát một số người ở các bang Virginia, Texas, Georgia, Arizona và California. Phần lớn chưa xuất hiện triệu chứng và không tiếp xúc gần với người bệnh trên tàu.

Tại Anh, ít nhất 7 công dân từng rời tàu đang được truy vết, trong đó hai người tự cách ly tại nhà. Pháp xác định 8 công dân nước này có tiếp xúc gần với một ca bệnh trên chuyến bay từ Saint Helena tới Johannesburg ngày 25/4. Một người xuất hiện triệu chứng nhẹ và đã được xét nghiệm.

Tại Hà Lan, ba người được sơ tán khỏi tàu đang điều trị y tế, gồm một công dân Anh, một người Đức và một thủy thủ Hà Lan. Hai người trong số này đang trong tình trạng nghiêm trọng. Đáng chú ý, giới chức y tế Hà Lan cũng đang chờ kết quả xét nghiệm của một thành viên tổ bay hãng KLM từng tiếp xúc với một phụ nữ Hà Lan tử vong vì virus Hanta tại Nam Phi.

Ở châu Á, Singapore cho biết hai công dân nước này từng đi cùng chuyến bay với một ca bệnh đã có kết quả âm tính với virus Hanta. Dù vậy, cả hai vẫn phải cách ly 30 ngày và xét nghiệm lại trước khi kết thúc theo dõi y tế. Singapore khẳng định nguy cơ đối với cộng đồng vẫn ở mức thấp.

Cùng lúc, Đài Loan vừa ghi nhận một ca tử vong do nhiễm virus Hanta tại Đài Bắc. Chính quyền địa phương đã triển khai chiến dịch vệ sinh quy mô lớn, tăng cường đặt bẫy chuột và huy động chuyên gia kiểm soát loài gặm nhấm nhằm ngăn nguy cơ lây lan.

Theo WHO, nguy cơ bùng phát đại dịch toàn cầu tương tự Covid-19 hiện được đánh giá là thấp do chưa có bằng chứng về khả năng lây lan diện rộng của virus. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo có thể sẽ xuất hiện thêm các ca bệnh trong thời gian tới do thời gian ủ bệnh của virus Hanta kéo dài từ một đến sáu tuần.

Giới chức Tây Ban Nha đang chuẩn bị tiếp nhận toàn bộ hành khách trên tàu MV Hondius khi con tàu cập cảng Tenerife ngày 10/5. Các hành khách sẽ được đưa tới khu cách ly riêng biệt để theo dõi y tế. Mỹ và Anh cũng đã điều máy bay để đưa công dân của họ hồi hương.

Dù cuộc sống trên tàu hiện vẫn diễn ra tương đối ổn định với các hoạt động nhẹ và quy định đeo khẩu trang, giữ khoảng cách, nhiều hành khách cho biết họ lo ngại sẽ bị kỳ thị khi trở về quê nhà vì bị xem là nguồn lây nhiễm tiềm tàng.

Nga tổ chức duyệt binh Ngày Chiến thắng quy mô nhỏ giữa lo ngại chiến sự Ukraine

Nga và Ukraine bước vào giai đoạn ngừng bắn ngắn ngày nhân dịp kỷ niệm 80 năm Chiến thắng phát xít Đức trong Thế chiến II, giữa lúc giao tranh và các đòn tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng của hai bên vẫn tiếp diễn dữ dội.

Ngày 9/5, Tổng thống Nga Vladimir Putin chủ trì lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng tại Quảng trường Đỏ ở Moskva trong bối cảnh lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày giữa Nga và Ukraine chính thức có hiệu lực. Đây là hoạt động thường niên nhằm tưởng niệm chiến thắng của Liên Xô trước phát xít Đức trong Thế chiến II, sự kiện khiến khoảng 27 triệu người Liên Xô thiệt mạng.

Khác với những năm trước, lễ duyệt binh năm nay được tổ chức với quy mô thu hẹp đáng kể. Giới chức Nga cho biết sẽ không triển khai các khí tài quân sự hạng nặng trên Quảng trường Đỏ như thường lệ, thay vào đó tập trung vào các biện pháp an ninh trong bối cảnh lo ngại các cuộc tấn công từ Ukraine. Dù vậy, chương trình vẫn có sự tham gia của các khối binh sĩ cùng màn trình diễn của máy bay chiến đấu trên bầu trời Moskva.

Trước đó, Tổng thống Putin đã chỉ thị Bộ Quốc phòng Nga đơn phương tuyên bố ngừng bắn từ ngày 8 - 9/5 nhân dịp lễ kỷ niệm. Moskva đồng thời bày tỏ hy vọng phía Ukraine cũng sẽ thực hiện động thái tương tự. Bộ Quốc phòng Nga cảnh báo quân đội nước này sẽ đáp trả mạnh nếu an ninh của lễ duyệt binh bị đe dọa.

Đáp lại, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Kiev sẽ hành động đối xứng, đồng thời công bố lệnh ngừng bắn riêng bắt đầu từ ngày 6/5 theo giờ địa phương. Ông Zelensky cho biết Ukraine không nhận được đề xuất chính thức nào từ Moskva về các điều khoản ngừng bắn, song nhấn mạnh đây là thời điểm Nga cần có những bước đi thực chất để chấm dứt xung đột.

Nhà lãnh đạo Ukraine cũng cho rằng tuyên bố của Nga về việc tăng cường an ninh cho lễ duyệt binh cho thấy khả năng sự kiện diễn ra suôn sẻ phụ thuộc nhiều vào thiện chí từ phía Kiev. Trong một động thái đáng chú ý, ông Zelensky xác nhận đã chỉ đạo quân đội Ukraine không tấn công khu vực Quảng trường Đỏ trong thời gian Nga tổ chức lễ diễu binh.

Diễn biến mới xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Nga và Ukraine đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn ba ngày từ 9 - 11/5 do Washington làm trung gian. Theo ông Trump, thỏa thuận bao gồm việc tạm dừng các hoạt động tác chiến và trao đổi tù binh quy mô lớn với tỷ lệ “1.000 đổi 1.000”.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump bày tỏ hy vọng lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn và trở thành nền tảng cho tiến trình hòa đàm nhằm chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài hơn bốn năm. Điện Kremlin sau đó xác nhận Moskva chấp nhận đề xuất của Mỹ, trong khi Kiev cho biết ưu tiên hàng đầu hiện nay là các vấn đề nhân đạo, đặc biệt là đưa tù binh trở về nước.

Tuy nhiên, bất chấp các tín hiệu ngoại giao, thực địa chiến sự vẫn tiếp tục nóng lên, đặc biệt tại các mục tiêu năng lượng chiến lược của Nga. Dữ liệu vệ tinh từ hệ thống giám sát của NASA ghi nhận nhiều điểm nóng nhiệt xuất hiện quanh nhà máy lọc dầu Kirishi ở vùng Leningrad ngày 5/5, dấu hiệu cho thấy khả năng xảy ra hỏa hoạn hoặc sự cố lớn tại khu công nghiệp này.

Thống đốc vùng Leningrad Alexander Drozdenko xác nhận Kirishi đã bị tấn công trong đêm và nhà máy lọc dầu là mục tiêu trực tiếp. Đây là một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất Nga với công suất khoảng 400.000 thùng mỗi ngày, từng nhiều lần bị tập kích bằng UAV.

Nhà máy này đã ngừng hoạt động từ cuối tháng 3 sau một đợt tấn công trước đó. Kirishi thuộc sở hữu của công ty Surgutneftegas PJSC, song doanh nghiệp hiện chưa đưa ra bình luận chính thức.

Thời gian gần đây, Ukraine liên tục mở rộng chiến dịch tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga. Giới phân tích cho rằng chiến lược của Kiev nhằm cắt giảm nguồn thu năng lượng, một trong những trụ cột tài chính quan trọng của Moskva.

Đầu tháng 5, Ukraine đã tấn công cảng dầu Primorsk trên biển Baltic, cách biên giới hơn 1.000 km, cho thấy năng lực tấn công tầm xa ngày càng gia tăng. Một số khu vực khác như Tuapse bên bờ Biển Đen cũng liên tiếp hứng các đợt tập kích gây cháy lớn và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu dầu.

Ở chiều ngược lại, Nga tiếp tục triển khai các đợt không kích bằng UAV và tên lửa nhằm vào nhiều khu vực tại Ukraine. Hai bên cũng gia tăng các cuộc tấn công vào khu dân cư, làm dấy lên lo ngại xung đột đang leo thang cả về cường độ lẫn phạm vi, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm thiết lập một lệnh ngừng bắn lâu dài.

World Cup biến thành điểm nóng, Mexico đối diện phép thử về an ninh và hạ tầng

World Cup 2026 không chỉ được kỳ vọng là kỳ World Cup lớn nhất lịch sử mà còn đối mặt hàng loạt thách thức về an ninh mạng, hạ tầng và kiểm soát rủi ro trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Khi ngày khai mạc đến gần, các chuyên gia an ninh cảnh báo giải đấu có thể trở thành mục tiêu mới của các nhóm tin tặc, đặc biệt là những nhóm bị nghi có liên hệ với Iran. Song song với đó, Mexico - quốc gia đầu tiên trong lịch sử ba lần đăng cai World Cup - cũng bước vào giai đoạn tăng tốc chuẩn bị nhằm đón hàng triệu du khách quốc tế.

Theo chuyên gia an ninh mạng Ofir Zilbiger, phụ trách khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi của BDO, các sự kiện thể thao lớn thường khiến số vụ gian lận trực tuyến tăng 30 - 40%, nhưng World Cup 2026 có thể chứng kiến mức tăng mạnh hơn nhiều do môi trường an ninh quốc tế ngày càng phức tạp.

Ông Zilbiger cho rằng các nhóm hacker có thể nhắm vào hạ tầng trọng yếu tại Mỹ và các quốc gia đăng cai nhằm gây gián đoạn trong thời gian diễn ra giải đấu. Những mục tiêu tiềm tàng gồm sân bay, hệ thống giao thông, nền tảng vận hành thiết yếu và các website bán vé chính thức.

Hình thức tấn công được dự báo trải rộng từ mã độc tống tiền, tấn công từ chối dịch vụ DDoS cho tới chiến dịch thao túng dư luận trên mạng xã hội. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng khiến các cuộc tấn công trở nên tinh vi hơn khi hacker có thể sao chép giao diện website hợp pháp hoặc khai thác lỗ hổng từ các nhà cung cấp bên thứ ba để xâm nhập hệ thống.

Nhiều cuộc tấn công mạng gần đây mang dấu vết của các nhóm hacker Iran, trong đó có không ít vụ nhằm vào công dân Israel giữa lúc căng thẳng khu vực leo thang.

Không chỉ cơ quan và doanh nghiệp lớn, người hâm mộ bóng đá cũng trở thành mục tiêu béo bở của tội phạm mạng. Các hình thức lừa đảo phổ biến gồm bán vé giả, tour du lịch giả mạo hoặc đánh cắp thông tin thẻ tín dụng thông qua những website được thiết kế gần giống nền tảng chính thức. Nhiều ứng dụng quảng cáo xem miễn phí các trận đấu World Cup cũng bị phát hiện chứa mã độc hoặc công cụ theo dõi người dùng.

Giới chuyên gia khuyến cáo người hâm mộ không nhấn vào các đường link lạ, tránh nhập thông tin thanh toán trên những website chưa được xác minh và luôn kiểm tra kỹ email hoặc tin nhắn liên quan đến vé và đặt phòng.

Trong khi đó, Mexico đang chạy đua hoàn thiện công tác tổ chức cho ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Chính phủ nước này xem World Cup 2026 là cơ hội vàng để thúc đẩy kinh tế, quảng bá hình ảnh quốc gia và kích thích ngành du lịch.

Theo phóng viên TTXVN tại Mexico, Bộ Du lịch Mexico (Sectur) vừa ra mắt ứng dụng “App México 2026” nhằm hỗ trợ du khách tiếp cận thông tin về lưu trú, giao thông, ẩm thực và các hoạt động văn hóa bên lề giải đấu. Ứng dụng tích hợp hơn 250 tuyến du lịch trên toàn quốc nhằm kéo dài thời gian lưu trú và phân bổ dòng khách ra ngoài các thành phố đăng cai chính.

Mexico cũng đẩy mạnh quảng bá mạng lưới “Pueblos Mágicos” gồm 177 “Thị trấn kỳ diệu” nổi tiếng về văn hóa và kiến trúc truyền thống nhằm giảm áp lực quá tải cho Mexico City, Monterrey và Guadalajara.

Sức nóng World Cup đồng thời khiến thị trường giải trí và cá cược trực tuyến tại Mexico tăng trưởng mạnh. Nhiều tập đoàn iGaming quốc tế liên tục mở rộng hoạt động để tận dụng làn sóng người dùng trước giải đấu.

Tuy nhiên, đi cùng cơn sốt thương mại là nguy cơ đầu cơ và lừa đảo vé gia tăng. Cơ quan Bảo vệ Người tiêu dùng Mexico (Profeco) cho biết số vụ phản ánh liên quan đến vé giả, giao dịch trực tuyến thiếu minh bạch và các gói du lịch “ảo” đã tăng mạnh trong thời gian gần đây.

Đặc biệt, giá vé trận khai mạc tại sân Estadio Azteca trên thị trường thứ cấp đã bị đẩy lên mức 3.000 - 10.000 USD mỗi vé. Giới chức khuyến cáo người hâm mộ chỉ nên mua vé qua các kênh chính thức được FIFA cấp phép nhằm tránh nguy cơ mất tiền oan.

Bên cạnh bài toán kinh tế, an ninh đang trở thành ưu tiên hàng đầu của Mexico. Chính quyền Mexico City đã lên kế hoạch triển khai lực lượng quy mô lớn quanh sân Estadio Azteca, quảng trường Zócalo và đại lộ Paseo de la Reforma. Các phương án kiểm soát đám đông, chống khủng bố, phòng chống tội phạm mạng và bảo vệ du khách quốc tế đang được phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng liên bang, cảnh sát địa phương và các cơ quan an ninh quốc tế.

Trong bối cảnh Mexico nhiều năm qua liên tục chịu áp lực về an ninh công cộng, World Cup 2026 được xem là phép thử lớn đối với năng lực tổ chức, điều phối đô thị và khả năng bảo đảm hình ảnh một điểm đến an toàn của quốc gia Bắc Mỹ này.