Sứ mệnh Mặt Trăng đặc biệt của tàu Artemis II

Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã công bố những hình ảnh ấn tượng đầu tiên chụp từ tàu vũ trụ Artemis II Orion, nơi bốn phi hành gia hiện đang thực hiện nhiệm vụ bay quanh Mặt Trăng.

Theo Al Jazeera, trong bức ảnh chia sẻ ngày 3/4, chỉ huy Reid Wiseman đã chụp Trái Đất qua cửa sổ khoang tàu. Đó là hình ảnh “hành tinh xanh” được bao phủ bởi những đám mây trải dài. Hình ảnh khác là toàn bộ địa cầu với các đại dương. Thậm chí còn có cả cực quang xanh lục phát sáng.

Tính đến giữa buổi sáng 3/4, ông Wiseman và phi hành đoàn Artemis II đã đến vị trí cách Trái Đất 160.000 km và đang nhanh chóng tiến gần đến Mặt Trăng, chỉ còn cách đích 258.000 km. Họ dự kiến sẽ đến đích vào ngày 6/4. Artemis II sẽ đưa 3 phi hành gia người Mỹ và một phi hành gia Canada bay vòng quanh Mặt Trăng rồi quay trở lại Trái Đất. Các phi hành gia đã kích hoạt động cơ chính của Artemis II vào tối 2/4 để định hướng chuyến bay.

Nữ phi hành gia Christina Koch, người tham gia sứ mệnh, nói với ABC News vào tối 2/4: “Tôi biết đó là những gì chúng ta sẽ thấy. Nhưng không điều gì có thể chuẩn bị cho bạn trước khoảnh khắc ngoạn mục khi nhìn thấy hành tinh quê hương: có lúc rực sáng như ban ngày, có lúc lại lấp lánh dưới ánh trăng đêm, được tô điểm bởi hoàng hôn tuyệt đẹp. Nghĩ đến việc chúng tôi cũng sẽ được chiêm ngưỡng Mặt Trăng với khung cảnh tương tự khiến tôi thực sự phấn khích. Và rồi, dĩ nhiên, là lúc quay về Trái Đất”.

Ngày thứ sáu của sứ mệnh là thời điểm phi hành đoàn bay ngang qua Mặt Trăng. Tàu vũ trụ đạt đến điểm tiếp cận gần nhất, khoảng 6.450-9.650 km phía trên bề mặt Mặt Trăng. Các phi hành gia sẽ bay vòng quanh nửa không nhìn thấy được của Mặt Trăng, trở thành những người đầu tiên du hành xa đến vậy vào không gian sâu thẳm trong hơn 50 năm.

Sứ mệnh Artemis II kéo dài 10 ngày, nhằm chuẩn bị cho mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028. Sứ mệnh này cũng đánh dấu nhiều cột mốc quan trọng, trong đó có việc lần đầu đưa người da màu, phụ nữ và một phi hành gia không phải người Mỹ tham gia hành trình Mặt Trăng. Nếu thành công, phi hành đoàn sẽ bay xa hơn bất kỳ kỷ lục nào con người từng lập trước đây, vượt mốc hơn 402.000 km từ Trái Đất.

Nguy cơ Mỹ rời xa NATO

Sau nhiều năm công kích hiệu quả hoạt động của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và chỉ trích các thành viên của khối quân sự này là những “kẻ ăn bám hoang phí”, Tổng thống Donald Trump giờ đây dường như đang tiến rất gần tới bước đi từng bị coi là không tưởng: rút Mỹ khỏi NATO.

Theo tờ Guardian (Anh), nếu điều đó xảy ra, đây sẽ là cơn địa chấn chính trị đối với cấu trúc an ninh phương Tây được hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ngày 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đang “nghiêm túc cân nhắc” việc rút nước này khỏi NATO. Trả lời phỏng vấn tờ The Telegraph (Anh), ông Trump nói rằng việc rút Mỹ khỏi liên minh quân sự này hiện “gần như đã được quyết định”, đồng thời chỉ trích các đồng minh không hỗ trợ "mở khóa" Eo biển Hormuz. Trước đó cùng ngày, phát biểu trên kênh Fox News, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng nước này cần đánh giá lại vai trò và giá trị của NATO đối với lợi ích quốc gia, đồng thời nhấn mạnh quyết định cuối cùng sẽ do Tổng thống Trump đưa ra.

Có thể thấy sự tức giận tức thời của Tổng thống Trump bắt nguồn từ việc NATO từ chối ủng hộ hoặc viện trợ cho Mỹ trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Nhưng không có điều khoản nào trong hiến chương của NATO bắt buộc các thành viên phải làm như vậy. Mỹ không bị tấn công và không tham khảo ý kiến các quốc gia thành viên NATO khác trước khi động binh.

Nguyên tắc cốt lõi của NATO là an ninh tập thể, được ghi trong điều 5 của liên minh quân sự với quy định rằng cuộc tấn công quân sự vào một thành viên trong khối đồng nghĩa với tấn công vào tất cả các thành viên còn lại. Lần duy nhất nguyên tắc tập thể được viện dẫn là sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, khi các thành viên NATO gửi quân đến Afghanistan để hỗ trợ nỗ lực quân sự do Mỹ dẫn đầu.

Vậy liệu ông Trump có thể đơn giản rút Mỹ khỏi NATO? Điều này có vẻ không hề đơn giản. Đạo luật được thông qua năm 2024 quy định rằng Tổng thống Mỹ không thể rút nước này khỏi NATO nếu không có sự ủng hộ của hai phần ba Thượng viện hoặc một đạo luật của Quốc hội. Tuy nhiên, Tổng thống Trump từng thể hiện sẵn sàng phớt lờ luật hiện hành để vượt qua Quốc hội. Ví dụ như việc tấn công Iran mà không xin phép Quốc hội, dù Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 yêu cầu phải làm như vậy.

Ngoài ra, ông Trump vẫn có thể tiến hành những bước đi mang tính gây sức ép mà chưa cần rút khỏi NATO hoàn toàn. Ông Ivo Daalder, cựu đại sứ Mỹ tại NATO dưới thời Tổng thống Mỹ thứ 44 Barack Obama, từng nêu ra kịch bản ông Trump có thể rút toàn bộ binh sĩ Mỹ và đưa các sĩ quan Mỹ ra khỏi cơ cấu chỉ huy của NATO trong khi vẫn tuyên bố rằng Mỹ tuân thủ Điều 5, nhưng lại không cung cấp bất kỳ hỗ trợ quân sự nào.

Tình hình chiến sự Iran vẫn rối ren

Tuần qua, dư luận thế giới đã đổ dồn sự chú ý về bài phát biểu đầu tiên trước toàn quốc của Tổng thống Trump về chiến sự với Iran vào tối muộn ngày 1/4 theo giờ Mỹ. Theo CNN, ông Trump đã sử dụng những luận điểm quen thuộc trong bài phát biểu, nói với người dân Mỹ rằng cuộc chiến đang “tiến gần đến hồi kết” và dự kiến Washington sẽ còn tham gia thêm khoảng hai hoặc ba tuần nữa.
Tuy nhiên, ông Trump cũng phát tín hiệu rằng Washington sẵn sàng tăng cường phản ứng quân sự trong thời gian còn lại, đồng thời cảnh báo có thể đưa Iran “trở về thời kỳ đồ đá”.

Qua bài phát biểu, Tổng thống Trump cũng giảm nhẹ tầm quan trọng Eo biển Hormuz đối với Mỹ, trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang phải gánh chịu hậu quả của tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng và giá cả tăng vọt. “Mỹ hầu như không nhập khẩu dầu qua Eo biển Hormuz và trong tương lai cũng không. Chúng ta không cần tuyến đường biển này”, ông Trump nói trong bài phát biểu được truyền hình trực tiếp.

Tổng thống Trump còn lưu ý rằng Mỹ là quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất dầu khí. Ông tuyên bố Mỹ được bảo vệ khỏi những cú sốc nguồn cung bắt nguồn từ chiến sự. Tuy nhiên, nhiều người Mỹ đang cảm thấy khó khăn khi giá xăng tăng vọt vượt 4 USD/gallon lần đầu tiên kể từ năm 2022.

Đến ngày 3/4, Tổng thống Trump khẳng định rằng “chỉ với một chút thời gian nữa”, Mỹ có thể dễ dàng mở lại Eo biển Hormuz. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Mỹ có thể kiểm soát eo biển Hormuz trong thời gian ngắn sắp tới, đồng thời nhấn mạnh khả năng khai thác nguồn năng lượng tại khu vực.

Trong một diễn biến khác, Iran vào ngày 2/4 đã đề xuất xây dựng cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế mang tên “Hiệp ước Eo biển Hormuz” nhằm điều phối việc sử dụng tuyến hàng hải này. Theo ông Elias Hazrati, người đứng đầu Hội đồng Thông tin Chính phủ Iran, sáng kiến hướng tới sự tham gia của các nước khu vực, các quốc gia Arab, châu Á và một số đối tác châu Âu, dưới vai trò dẫn dắt của Tehran.

Cùng ngày 2/4, hơn 40 quốc gia đã tham dự hội nghị trực tuyến do Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì nhằm mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Các cuộc trao đổi diễn ra mà không có sự tham gia của Mỹ. Euronews dẫn lời bà Cooper cho biết liên minh đa quốc gia sẽ theo đuổi huy động tập thể toàn bộ các công cụ ngoại giao và kinh tế để tạo điều kiện "mở cửa an toàn và bền vững" eo biển Hormuz. Một trong những công cụ này có thể là các biện pháp trừng phạt kinh tế mới đối với Iran. Song song đó, bà Cooper nói rằng các nhà hoạch định quân sự sẽ tìm cách huy động năng lực phòng thủ, bao gồm rà phá bom mìn và hộ tống "một khi xung đột lắng dịu".

Trong khi đó trên thực địa giao tranh tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo tờ New York Times, Iran đã bắn rơi một máy bay F-15E của Mỹ trên lãnh thổ nước này. Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát hơn một tháng trước, một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trong không phận Iran.

Một máy bay tấn công A-10 của Mỹ cũng gặp sự cố, nhưng phi công an toàn. Các sự kiện này cho thấy năng lực tên lửa của Iran vẫn hiện hữu, bất chấp đánh giá rằng các cuộc tấn công gần đây đã làm suy yếu một phần khả năng quân sự của Tehran.

Truyền thông Mỹ cho biết lực lượng đặc nhiệm nước này đã giải cứu thành công 1 thành viên phi hành đoàn của tiêm kích bị bắn hạ tại Iran, trong khi số phận của người còn lại vẫn chưa được xác định và công tác tìm kiếm vẫn đang được triển khai. Cùng thời điểm, Iran cho biết cũng đang triển khai lực lượng truy tìm phi công còn mất tích.

Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran vào ngày 3/4 đưa tin Tehran đã bác bỏ đề xuất ngừng bắn 48 giờ của Mỹ. Mỹ không xác nhận hay bình luận về thông tin này. Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bày tỏ băn khoăn về sự chân thành của Mỹ trong ngoại giao.

Theo nguồn tin ngoại giao Iran, Tehran sẽ thông báo cho các quốc gia “thân thiện”, trong đó có Nga, nếu quyết định nối lại đàm phán với Mỹ.

Giới quan sát nhận định với việc giao tranh chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và các kênh đối thoại bị gián đoạn, nguy cơ xung đột tiếp tục lan rộng trong khu vực vẫn ở mức cao.

Mức độ nguy hiểm của biến thể "ve sầu" virus SARS-CoV-2

COVID-19 hiện đang lây lan ở mức rất thấp, nhưng nhiều quốc gia đã bắt đầu chú ý đến một nhánh tiềm ẩn của “cây phả hệ” Omicron là biến thể mang tên BA.3.2 còn gọi là “ve sầu”. Tên của biến thể được lựa chọn dựa theo khả năng biến mất và tái xuất hiện sau nhiều năm sống dưới lòng đất của loài côn trùng này.

Theo kênh CNN (Mỹ) dẫn thông tin từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, biến thể này đã xuất hiện ở 23 quốc gia.

Các loại vaccine hiện tại vẫn được cho có khả năng bảo vệ ở mức độ nào đó trước biến thể này. Giới khoa học cho rằng “ve sầu” không gây ra nhiều rắc rối, thậm chí không rõ liệu chúng ta có cần cập nhật các mũi tiêm để bảo vệ tốt hơn chống lại nó hay không.

Trưởng bộ phận Chẩn đoán Bệnh truyền nhiễm thuộc Khoa Y học Xét nghiệm của Đại học Washington - ông Alex Greninger lưu ý “ve sầu” xuất hiện lần đầu vào tháng 11/2024, nó chắc chắn đang mất khá nhiều thời gian để phát triển, và cuối cùng có thể sẽ có rất ít tác động thực tế.

Các chuyên gia khác cũng có quan điểm tương đồng. Ông Tulio de Oliveira thuộc Đại học Stellenbosch (Nam Phi) đánh giá: “Tôi cho rằng không cần đưa nó vào vaccine mới. Hiện tại, với khả năng miễn dịch và tiêm chủng trước đó, chúng ta không thấy dấu hiệu về sự gia tăng số ca nhập viện và tử vong”. Ông cho rằng điều quan trọng hơn là phải theo dõi sát sao và đảm bảo rằng “ve sầu” không thay đổi theo hướng có thể gây ra vấn đề.

Theo dữ liệu ban đầu, “ve sầu” chưa trở thành biến thể chiếm ưu thế và chưa gây ra làn sóng dịch bệnh đáng kể. Tại một số nước châu Âu, biến thể này chiếm khoảng 30% số ca nhiễm trong mùa Đông. Ở Đức biến thể BA.3.2 được ước tính chiếm 30% tổng số ca nhiễm COVID-19 mới từ tháng 11/2025 đến tháng 1, hiện nay biến thể này đang cho thấy dấu hiệu suy giảm. Còn tại Mỹ, “ve sầu” chiếm khoảng 11% mẫu giám sát nước thải gần đây.

Giới y tế khuyến cáo các biện pháp phòng ngừa không thay đổi, bao gồm xét nghiệm khi có triệu chứng, đeo khẩu trang tại nơi đông người và tiêm vaccine nhắc lại đối với nhóm nguy cơ cao. Các nghiên cứu cho thấy vaccine hiện vẫn có hiệu quả trong việc giảm nguy cơ bệnh nặng.