Bất đồng phủ bóng đàm phán Mỹ-Iran tại Pakistan

Theo đài truyền hình nhà nước Iran IRIB, các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ đã bắt đầu tại Islamabad vào cuối ngày 11/7, mặc dù vẫn chưa rõ liệu các cuộc đàm phán được tiến hành trực tiếp hay thông qua các trung gian. Nếu là đàm phán trực tiếp, đây là cuộc đàm phán trực tiếp cấp cao nhất giữa Iran và Mỹ kể từ khi Iran được thành lập năm 1979.

Các cuộc thảo luận diễn ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh, và cả hai bên vẫn chưa xác nhận phạm vi của các cuộc đàm phán. Trước đó cùng ngày, hai phái đoàn Iran và Mỹ đã có cuộc gặp riêng biệt với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.

Giới quan sát nhận định các diễn biến mới làm gia tăng căng thẳng giữa hai bên đang phủ bóng lên triển vọng đạt được tiến triển thực chất tại bàn đàm phán.

Ngay tại sân bay chuẩn bị cho chuyến thăm Islamabad, Phó Tổng thống Mỹ đã lên tiếng cảnh báo Iran không nên “đánh lừa” Washington trước thềm vòng đàm phán quan trọng.

Bên cạnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn trước thềm đàm phán. Trong phát biểu với báo giới, ông nhấn mạnh Washington đang tăng cường năng lực quân sự và sẵn sàng sử dụng nếu các nỗ lực ngoại giao không đạt kết quả. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cũng phát đi tín hiệu cho thấy Mỹ sẽ theo đuổi cách tiếp cận quyết liệt trong các cuộc thương lượng sắp tới.

Thỏa thuận ngừng bắn được công bố ngày 7/4 đã tạm thời chấm dứt các hoạt động quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Dù vậy, chỉ ít ngày sau, bất đồng đã nảy sinh xung quanh đề xuất 10 điểm của Tehran liên quan đến cơ chế duy trì ngừng bắn và các điều kiện đi kèm.

Theo giới quan sát, điểm mấu chốt của tranh cãi nằm ở cách hiểu khác nhau về phạm vi áp dụng của thỏa thuận. Phía Iran cho rằng các điều khoản cần bao trùm cả những diễn biến quân sự liên quan tại khu vực, trong khi Mỹ và Israel có cách tiếp cận hạn chế hơn. Đặc biệt, vấn đề liệu thỏa thuận có áp dụng đối với các hoạt động quân sự của Israel tại Liban hay không đang trở thành tâm điểm bất đồng.

Ngày 10/4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo các khác biệt này có thể làm chệch hướng tiến trình đàm phán ngay từ giai đoạn khởi đầu. Ông là một trong những nhân vật cấp cao của Iran cùng Ngoại trưởng Abbas Araghchi tham gia đàm phán trong khuôn khổ các cuộc tiếp xúc tại Pakistan.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán sẽ chỉ được tiến hành khi Washington chấp nhận những “điều kiện tiên quyết” do Tehran đưa ra. Trong bối cảnh đó, Bộ Chỉ huy liên hợp quân đội Iran phát đi cảnh báo sẵn sàng đáp trả trước những gì họ cho là các hành động vi phạm cam kết từ phía Mỹ và Israel.

Cộng đồng quốc tế tiếp tục kêu gọi các bên kiềm chế và tận dụng cơ hội đối thoại nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Việc lựa chọn Pakistan làm địa điểm đàm phán được kỳ vọng tạo điều kiện trung gian thuận lợi, song kết quả vẫn phụ thuộc lớn vào mức độ nhượng bộ của các bên liên quan.

Các cuộc đàm phán tại Islamabad được đánh giá là phép thử quan trọng đối với khả năng duy trì thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời mở ra triển vọng hướng tới một khuôn khổ ổn định lâu dài hơn tại khu vực Trung Đông vốn đang tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Thế giới ứng phó nắng nóng cực đoan gia tăng

Thế giới đang ghi nhận nhiều diễn biến thời tiết bất thường khi nắng nóng xuất hiện sớm, cường độ mạnh và phạm vi rộng trên nhiều châu lục. Ngày 8/4, Cơ quan Khí tượng Anh cho biết nhiệt độ tại Vườn Kew (tây nam London) đạt 26,5°C, mức cao nhất trong tháng 4 kể từ năm 1946. Cùng thời điểm, nhiều khu vực tại Pháp ghi nhận nhiệt độ 29-30°C, ngưỡng thường chỉ xuất hiện vào đầu mùa Hè.

Tại châu Á, ngay trong tuần đầu tháng 4, nhiều quốc gia đã phải đối mặt với nắng nóng gay gắt khi nhiệt độ tại nhiều nơi vượt 40°C. Theo cơ quan khí tượng Thái Lan, nước này tiếp tục trải qua đợt nắng nóng kéo dài đến ngày 8/4, với nhiệt độ tại một số tỉnh có thể lên tới 42°C. Nhiều khu vực ở miền Bắc, Đông Bắc, đồng bằng miền Trung và miền Nam Thái Lan ghi nhận mức nhiệt phổ biến 40-42°C. Trong khi đó, một số khu vực ven biển phía Nam có thể xuất hiện mưa dông kèm gió giật mạnh.

Tại Malaysia, báo Malay Mail cho biết nước này dự kiến triển khai chiến dịch gieo mây tạo mưa nhằm giảm nhiệt trong bối cảnh nhiều khu vực ghi nhận nhiệt độ tới 40°C. Singapore cũng trải qua thời tiết khô hơn bình thường trong tuần qua, khiến nhiệt độ tăng cao, theo Cơ quan Khí tượng Singapore.

Tại Việt Nam, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia ngày 7/4 dự báo nắng nóng diện rộng và gay gắt tiếp tục xảy ra tại nhiều khu vực ở miền Bắc và miền Trung trong những ngày tới, có nơi trên 40°C. Nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể cao hơn dự báo từ 2-4°C, thậm chí hơn, tùy thuộc vào điều kiện bề mặt như bê tông, đường nhựa.

Tại Nhật Bản, theo hãng tin Kyodo, nhiều khu vực ở cả miền Đông và miền Tây đã ghi nhận thời tiết ấm lên bất thường trong ngày 11/4, trong đó mức nhiệt ở thành phố Shizuoka thuộc miền Trung lên đến 30,3 độ C, tương đương mức nhiệt thường thấy vào cuối tháng 7.

Các chuyên gia nhận định xu hướng nắng nóng cực đoan có thể tiếp diễn trong thời gian tới. Nhiều mô hình dự báo cảnh báo khả năng xuất hiện hiện tượng El Nino mạnh trong năm nay, góp phần làm gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết xác suất hình thành El Nino vào mùa hè lên tới 62%.

Theo các chuyên gia, El Nino thường khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng khoảng 0,1–0,2°C. Dù mức tăng không lớn, hiện tượng này có thể kéo theo hàng loạt hình thái thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn, lũ lụt và hạn hán tại nhiều khu vực trên thế giới.

Artemis II hoàn thành sứ mệnh lịch sử

Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) ngày 10/4 thông báo phi hành đoàn sứ mệnh Artemis II đã trở về Trái Đất an toàn sau chuyến bay thử nghiệm kéo dài gần 10 ngày, đánh dấu bước tiến quan trọng trong kế hoạch đưa con người quay trở lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ.

Bốn phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen đã hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego lúc 17h07 (giờ địa phương) ngày 10/4. Sau khi tiếp đất, họ được đội phối hợp giữa NASA và quân đội Mỹ hỗ trợ rời tàu, đưa bằng trực thăng tới tàu USS John P. Murtha để kiểm tra sức khỏe ban đầu, trước khi trở về Trung tâm Vũ trụ Johnson tại Houston.

Trong hành trình, phi hành đoàn đã bay tổng quãng đường hơn 1,1 triệu km, đạt khoảng cách tối đa 406771 km so với Trái Đất, trở thành những người bay xa nhất trong lịch sử, vượt kỷ lục do các phi hành gia Apollo 13 thiết lập năm 1970.

Sứ mệnh được phóng ngày 1/4 từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy (bang Florida) bằng tên lửa SLS, với lực đẩy 8,8 triệu pound, đưa tàu Orion vào quỹ đạo chính xác. Ngay trong ngày đầu, các phi hành gia tiến hành kiểm tra toàn diện hệ thống để bảo đảm an toàn trước khi thực hiện hành trình bay ngang Mặt Trăng.

Trong ngày thứ hai, mô-đun dịch vụ của Orion kích hoạt động cơ chính, đưa tàu đạt độ cao khoảng 642 km so với bề mặt Mặt Trăng tại điểm tiếp cận gần nhất. Các hệ thống trên tàu hoạt động ổn định trong suốt chuyến bay.

Theo Phó Giám đốc NASA Amit Kshatriya, các hệ thống tái nhập khí quyển và hạ cánh đã vận hành đúng thiết kế, bảo đảm an toàn cho phi hành đoàn trong điều kiện bay với tốc độ khoảng 25.000 dặm/giờ. Ông nhấn mạnh thành công của sứ mệnh là kết quả nỗ lực của hàng nghìn kỹ sư và chuyên gia đến từ 14 quốc gia.

Lần đầu tiên có phi hành gia trên tàu Orion, NASA đã tiến hành đánh giá toàn diện các hệ thống trong điều kiện thực tế. Phi hành đoàn thử nghiệm hệ thống hỗ trợ sự sống, khả năng điều khiển thủ công và thu thập dữ liệu phục vụ các hoạt động kết nối trong tương lai với tàu đổ bộ có người lái.

Bên cạnh đó, các phi hành gia thực hiện nhiều thử nghiệm liên quan đến quy trình khẩn cấp, thiết bị và bộ đồ du hành, nhằm hoàn thiện các tiêu chuẩn an toàn cho các sứ mệnh tiếp theo. Nhóm cũng tham gia các nghiên cứu khoa học, hỗ trợ mục tiêu lâu dài đưa con người sinh sống và làm việc trên Mặt Trăng, hướng tới thám hiểm Sao Hỏa.

Trong chuyến bay ngang Mặt Trăng ngày 6/4, phi hành đoàn đã chụp hơn 7.000 hình ảnh, bao gồm hiện tượng nhật thực khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, cùng nhiều hình ảnh chi tiết về bề mặt, miệng hố va chạm và địa hình cổ xưa.

NASA cho biết dữ liệu thu thập từ Artemis II sẽ góp phần định hướng các sứ mệnh tương lai, đặc biệt trong việc lựa chọn khu vực có tiềm năng nghiên cứu và khai thác. Sau thành công này, cơ quan cùng các đối tác sẽ tiếp tục chuẩn bị cho Artemis III, dự kiến triển khai trong thời gian tới với mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng.

Israel - Liban ấn định ngày đàm phán trong tuần tới

Trong bối cảnh Mỹ và Iran chuẩn bị tiến hành đàm phán ngừng bắn, xung đột giữa Israel và Liban tiếp tục leo thang nghiêm trọng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ phá vỡ các nỗ lực hòa bình tại Trung Đông. Trước tình hình này, hai bên đã nhất trí tiến hành đàm phán vào ngày 14/4 tại Bộ Ngoại giao Mỹ.

Trong nỗ lực chuẩn bị cho tiến trình đàm phán, đại sứ Israel và Liban tại Washington đã tiến hành cuộc điện đàm ba bên ngày 10/4 với sự tham gia của một trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. 

Văn phòng Tổng thống Liban cho biết Đại sứ Liban tại Washington Nada Hamadeh Moawad và người đồng cấp Israel Yechiel Leiter đã đạt được thỏa thuận gặp gỡ nhằm thảo luận các nội dung liên quan đến khả năng ngừng bắn và giảm leo thang căng thẳng.

Theo Axios, Liban đề xuất quay trở lại các nguyên tắc của thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào tháng 11/2024, trong đó Israel chỉ tiến hành đáp trả trong trường hợp xuất hiện các mối đe dọa cận kề từ Hezbollah.

Các diễn biến trên diễn ra sau khi Liban vừa trài qua “Ngày thứ Tư đen tối” với cuộc không kích quy mô lớn từ Israel.Ngày 8/4, Israel đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào thủ đô Beirut, thung lũng Beqaa và khu vực miền Nam Liban. Chỉ trong thời gian ngắn, khoảng 100 mục tiêu bị tấn công, khiến hơn 300 người thiệt mạng và trên 1.150 người bị thương. Báo Financial Times nhận định đây là một trong những chiến dịch không kích gây thương vong lớn nhất trong lịch sử Liban.

Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh còn tồn tại bất đồng liên quan đến phạm vi áp dụng của các thỏa thuận ngừng bắn trong khu vực. Mỹ và Israel cho rằng các thỏa thuận với Iran không bao gồm Liban, song nhiều quốc gia đã bày tỏ quan ngại. Ngoại trưởng Pakistan và Pháp đã lên án các hành động bị coi là vi phạm nghiêm trọng lệnh ngừng bắn.

Theo CBS News, Tổng thống Mỹ Donald Trump ban đầu được cho là ủng hộ việc đưa Liban vào phạm vi thỏa thuận, song đã thay đổi quan điểm sau cuộc trao đổi với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Ở chiều ngược lại, Hezbollah đã tiến hành các đợt phóng tên lửa nhằm vào lãnh thổ Israel để đáp trả các cuộc không kích. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại xung đột có thể tiếp tục leo thang, bất chấp các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy.

Hội đồng Hòa bình Gaza áp thời hạn chót với Hamas

Đặc phái viên của Hội đồng Hòa bình Gaza Nickolay Mladenov đang đẩy mạnh vận động triển khai giai đoạn tái thiết trong kế hoạch do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, song triển vọng hợp tác giữa Hamas và Israel vẫn được đánh giá hạn chế.

Ngày 6/4, Hội đồng Hòa bình Gaza, cơ chế quốc tế do Mỹ dẫn dắt nhằm giám sát quản lý Dải Gaza sau xung đột, đã đặt thời hạn đến hết tuần để Hamas chấp nhận đề xuất giải giáp. Trước đó, ông Mladenov đã gặp lãnh đạo Hamas tại Cairo và thúc đẩy đạt thỏa thuận trước thời điểm này.

Các nguồn tin cho biết đề xuất có thể được điều chỉnh ở mức hạn chế, song những thay đổi mang tính căn bản từ phía Hamas khó được chấp thuận. Một số nhà ngoại giao nhận định ông Mladenov vẫn kỳ vọng có thể triển khai giai đoạn hai của kế hoạch chấm dứt xung đột Gaza.

Tuy nhiên, các nước trung gian như Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ tỏ ra thận trọng hơn, đồng thời gia tăng sức ép nhằm thúc đẩy Hamas chấp thuận đề xuất do Mỹ hậu thuẫn. Giới quan sát cho rằng ngay cả khi Hamas đồng ý, khả năng Israel thực thi đầy đủ các cam kết vẫn chưa chắc chắn, trong bối cảnh Thủ tướng Benjamin Netanyahu đối mặt nhiều sức ép chính trị trong năm bầu cử.

Thời hạn mới được đưa ra sau khi Hamas trì hoãn phản hồi trong 4 tuần. Theo các tài liệu liên quan, kế hoạch giải giáp dự kiến kéo dài 8 tháng, bao gồm việc phá hủy hệ thống đường hầm và bàn giao vũ khí theo từng giai đoạn. Giai đoạn đầu do Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG) tiếp quản an ninh, trong khi giai đoạn cuối là Israel rút toàn bộ lực lượng sau khi xác nhận Gaza đã được phi quân sự hóa.

Kế hoạch tổng thể gồm các bước hoàn tất tiến trình hòa bình và lộ trình giải giáp nhiều giai đoạn, áp dụng cho toàn bộ các nhóm vũ trang tại Gaza, trong đó có tổ chức Thánh chiến Hồi giáo Palestine. Nguyên tắc quản lý được xác định theo hướng thống nhất một chính quyền, một hệ thống pháp luật và một lực lượng vũ trang.

Quá trình giải giáp sẽ do một cơ chế kiểm chứng quốc tế giám sát, trong khi hoạt động tái thiết chỉ được triển khai tại các khu vực đã được đảm bảo không còn vũ khí.

Trong diễn biến liên quan, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông báo tạm dừng hoạt động sơ tán y tế bệnh nhân từ Gaza qua cửa khẩu Rafah sang Ai Cập sau khi một nhân viên hợp tác với tổ chức này thiệt mạng ngày 6/4. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết nguyên nhân vụ việc đang được điều tra và việc sơ tán sẽ chỉ nối lại khi có thông báo mới.

Người đứng đầu WHO kêu gọi bảo đảm an toàn cho dân thường và nhân viên nhân đạo, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết chấm dứt xung đột, coi đây là điều kiện tiên quyết để khôi phục ổn định và hỗ trợ nhân đạo tại Gaza.