Do những khó khăn về điều kiện kinh tế xã hội và vị trí địa lý, nên việc áp dụng mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú ở hầu khắp các tỉnh Tây Bắc là hết sức đúng đắn. Nếu như trước đây, các trường tại các địa phương khó khăn trong việc duy trì sĩ số học sinh, thì nay hầu hết các trường đã duy trì từ 95-100% số lượng học sinh tới lớp.

 

Mái ấm cho con chữ “neo đậu”

Được nhà nước hỗ trợ tiền ăn, tiền sinh hoạt, sự chung tay của phụ huynh, đa số các trường đã tổ chức nấu ăn cho học sinh ngay tại bếp ăn của nhà bán trú. Nhờ đó, gánh nặng về bát cơm hằng ngày của các em đã được cải thiện nhiều, học sinh yên tâm học tập. Mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) là nhân tố quan trọng, giúp các em được tới trường.

 

Trước đây, nhiều gia đình lo cho bữa ăn hàng ngày đã khó đâu dám mơ học cao hơn. Chính vì thế mà tình trạng học sinh bỏ học cao, tỷ lệ chuyên cần thấp, trình độ dân trí chưa được nâng lên. Nay, trình trạng đó đã được khắc phục đáng kể nhờ hiệu quả mang lại từ mô hình trường bán trú.

 

Trường PTDTBT được Nhà nước bổ sung kinh phí chi thường xuyên hàng năm với mức 100.000 đồng/học sinh/năm để mua sắm, sửa chữa dụng cụ thể dục thể thao và phương tiện phục vụ sinh hoạt văn hóa, văn nghệ cho học sinh bán trú. Bổ sung kinh phí chi thường xuyên hàng năm với mức 50.000 đồng/học sinh bán trú/năm học để lập tủ thuốc dùng chung cho học sinh bán trú. Ngoài ra, các trường thuộc diện này còn được hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà ở, nhà bếp, phòng ăn, nhà tắm, công trình vệ sinh, nước sạch và các thiết bị kèm theo cho học sinh bán trú được xây dựng theo tiêu chuẩn thiết kế trường học hiện hành.

 

 

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 85/2010/QĐ-TTg ngày 21/12/2010 về việc ban hành một số chính sách hỗ trợ học sinh bán trú và trường PTDTBT. Qua hơn một năm thực hiện chính sách trên của Thủ tướng Chính phủ, công tác giáo dục và chăm lo học sinh tại các trường PTDTBT vùng đặc biệt khó khăn đã có những chuyển biến tích cực. Bữa ăn và điều kiện sinh hoạt, học tập của học sinh vùng cao đã được cải thiện đáng kể.

Thực tế cho thấy, việc hỗ trợ học sinh về ăn ở, đi lại và “giữ chân” học trò tại các bản xa là một bài toán khó có lời giải hay đối với các trường vùng đặc biệt khó khăn, vùng 135, 30a… Để học trò ở lại trường, bằng nguồn xã hội hóa giáo dục, sự ủng hộ của các nhà hảo tâm, nhiều trường đã làm được nhà bán trú dù là xây cấp bốn hay nhà vách trát đất, miễn sao có chỗ ở để học sinh ở lại tại trường. Chính vì vậy, những năm trước đây, học sinh ở bán trú dân nuôi thường mang theo gạo, rau, cá khô, lạc vào đầu tuần mà gia đình cung cấp, đến khu bán trú góp lại nấu cơm và ăn theo nhóm. Tuy không nhịn bữa nhưng bữa ăn của các em “tự chế” theo sự chuẩn bị của gia đình hết sức đơn sơ và thiếu thốn, không đảm bảo chất lượng của bữa ăn. Nhiều khi cơm chỉ có muối ớt chấm với măng đắng luộc, canh rau hay chút lạc rang mặn hoặc bát canh đu đủ nấu suông… Ở nhiều vùng, thầy cô thấy học trò kham khổ đã không tiếc những đồng lương ít ỏi để hỗ trợ các em có thêm thức ăn trong mỗi bữa.

Sức hút từ những việc làm cụ thể

Huyện Bảo Yên (Lào Cai), nơi có nhiều địa bàn còn khó khăn là địa phương bước đầu áp dụng thành công mô hình trường PTDTBT.

 

Đến thời điểm này, toàn huyện có trên 15 trường có học sinh ở bán trú, trong đó hai trường chuyển đổi thành mô hình PTDT là trường PTDTBT xã Kim Sơn và trường PTDTBT xã Tân Tiến. Còn các trường mầm non theo chế độ hỗ trợ nên nấu ăn cho các cháu cơm trưa. Mỗi em học sinh bán trú được hưởng 420.000 đồng/tháng, các em đều ăn ở lại trường cuối tuần mới về nhà. Nhà trường cắt cử giáo viên đứng bếp nấu ăn ngày ba bữa, khẩu phần bữa ăn đảm bảo chất dinh dưỡng và được thay đổi thường xuyên; giáo viên trực bán trú cũng quản lý chặt chẽ, đôn đốc các em học bài, sinh hoạt theo giờ giấc quy định. Sau khi tan học, buổi chiều cả thầy trò đều ra chăm sóc vườn rau xanh để cải thiện bữa ăn; ăn tối xong các em xem ti vi đến 7 giờ thì lên lớp ôn bài.

 

Thầy Lục Tiến Vinh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Từ khi trường thực hiện mô hình bán trú, số lượng học sinh tăng lên, từ chỗ chỉ có hơn 100 em năm học 2012 - 2013, tăng lên 156 em năm học 2013 - 2014; học sinh ở bán trú cũng tăng lên 96 em so với những năm học trước. Tỷ lệ học sinh bỏ học giảm dần, tỷ lệ chuyên cần đạt trên 90%. Từ khi trường chuyển đổi mô hình bán trú thì đã có học sinh giỏi, học sinh khá tăng lên, đặc biệt trường đã có học sinh tham gia thi học sinh giỏi cấp huyện... Đồng thời, nhà trường đưa ra sáng kiến giáo viên góp tiền mua lợn, gà và hạt giống rau, nứa rào để các em học sinh chăm sóc. Hàng ngày có rau xanh cải thiện bữa ăn; gà, lợn thì đến ngày lễ, Tết giáo viên tổ chức nấu cơm liên hoan vui vẻ cùng các thầy cô giáo. Được sự quan tâm của huyện, nhà trường đã nhận bàn giao đưa vào sử dụng tám phòng ở và một công trình vệ sinh nước sạch cho học sinh bán trú với tổng kinh phí hơn một tỉ đồng, góp phần tạo cho nhà trường có điều kiện sinh hoạt, học tập tốt hơn.

Tuy có nhiều tín hiệu đáng mừng từ mô hình trường PTDTBT nhưng vẫn còn đó những khó khăn mà các địa phương phải vượt qua. Đa số các trường bán trú cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn; đời sống sinh hoạt của thầy và trò tại các điểm trường còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, tại các địa phương thuộc vùng khó vẫn cần sự chung tay hơn nữa của Nhà nước và các lực lượng xã hội để mô hình trường PTDTBT thực sự là nơi “neo đậu” con chữ của học trò vùng cao.

 

Bài và ảnh: Nguyễn Thế Lượng